<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="TX10n0007">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies, Electronic version, No. 7 第七編　法界圓覺學(第1卷)</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書數位版, No. 7 第七編　法界圓覺學(第1卷)</title>
			<author>民國 釋太虛著</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">TX</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">7</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Corpus of Venerable Tai Xu's Buddhist Studies</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">太虛大師全書</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">第七編　法界圓覺學(第1卷)</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Yin-Shun Cultural and Educational Foundation</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">印順文敎基金會提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【太虛】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00043">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00043</charName>
				<mapping cb:dec="983083" type="PUA">U+F002B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29454</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[乞*頁]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00144">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00144</charName>
				<mapping cb:dec="983184" type="PUA">U+F0090</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/免]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB00492">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00492</charName>
				<mapping cb:dec="983532" type="PUA">U+F01EC</mapping>
			<mapping type="unicode">U+24F23</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>癵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[病-丙+戀]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB31475">
				<charName>CBETA CHARACTER CB31475</charName>
				<mapping cb:dec="1014515" type="PUA">U+F7AF3</mapping>
			<mapping type="unicode">U+257A8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[禾*亥]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2021-09-09">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="TX" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">敎釋</cb:mulu><head>敎釋</head><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">法華講演錄</cb:mulu><head>法華講演錄上</head>
<lb ed="TX" n="0001a02"/><byline cb:type="other">⸺十年秋在北京辛酉講經會講⸺</byline>
<lb ed="TX" n="0001a03"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX10p0001a0301">　　　　序經題
<lb ed="TX" n="0001a04"/>　　　　明綱宗
<lb ed="TX" n="0001a05"/>　　　　　一　叙經之起意
<lb ed="TX" n="0001a06"/>　　　　　二　明經之宗旨
<lb ed="TX" n="0001a07"/>　　　　　三　解經品得名
<lb ed="TX" n="0001a08"/>　　　　　四　顯經品廢立
<lb ed="TX" n="0001a09"/>　　　　　五　彰品之次第
<lb ed="TX" n="0001a10"/>　　　　釋經文
<lb ed="TX" n="0001a11"/>　　　　　甲一　序分
<lb ed="TX" n="0001a12"/>　　　　　　乙一　序成就
<lb ed="TX" n="0001a13"/>　　　　　　乙二　衆成就
<lb ed="TX" n="0001a14"/>　　　　　　　丙一　衆類成就
<lb ed="TX" n="0001a15"/>　　　　　　　　丁一　內護五衆
<lb ed="TX" n="0001a16"/>　　　　　　　　　戊一　聲聞衆
<lb ed="TX" n="0001a17"/>　　　　　　　　　戊二　菩薩衆
<lb ed="TX" n="0001a18"/>　　　　　　　　丁二　外護十衆
<lb ed="TX" n="0001a19"/>　　　　　　　丙二　禮儀成就
<lb ed="TX" n="0001a20"/>　　　　　　乙三　時成就
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="TX" n="0002a01"/>　　　　　　乙四　說法所依隨順威儀成就
<lb ed="TX" n="0002a02"/>　　　　　　　丙一　依三昧之威儀成就
<lb ed="TX" n="0002a03"/>　　　　　　　丙二　依器世間之威儀成就
<lb ed="TX" n="0002a04"/>　　　　　　　丙三　依衆生世間之威儀成就
<lb ed="TX" n="0002a05"/>　　　　　　乙五　依止說因成就
<lb ed="TX" n="0002a06"/>　　　　　　　丙一　放光照境
<lb ed="TX" n="0002a07"/>　　　　　　　丙二　光中所見
<lb ed="TX" n="0002a08"/>　　　　　　乙六　大衆現前欲聞法成就
<lb ed="TX" n="0002a09"/>　　　　　　　丙一　彌勒示相懷疑
<lb ed="TX" n="0002a10"/>　　　　　　　丙二　衆人實心生惑
<lb ed="TX" n="0002a11"/>　　　　　　　丙三　彌勒申意問因
<lb ed="TX" n="0002a12"/>　　　　　　　　丁一　長行
<lb ed="TX" n="0002a13"/>　　　　　　　　丁二　重頌
<lb ed="TX" n="0002a14"/>　　　　　　　　　戊一　頌所見瑞相
<lb ed="TX" n="0002a15"/>　　　　　　　　　　己一　依世間之威儀
<lb ed="TX" n="0002a16"/>　　　　　　　　　　己二　放光照境
<lb ed="TX" n="0002a17"/>　　　　　　　　　　己三　所見六趣衆生
<lb ed="TX" n="0002a18"/>　　　　　　　　　　己四　所見三寶出現
<lb ed="TX" n="0002a19"/>　　　　　　　　　　　庚一　諸佛說法
<lb ed="TX" n="0002a20"/>　　　　　　　　　　　庚二　結前生後
<lb ed="TX" n="0002a21"/>　　　　　　　　　　　庚三　菩薩修行
<lb ed="TX" n="0002a22"/>　　　　　　　　　　己五　所見佛化流行
<lb ed="TX" n="0002a23"/>　　　　　　　　　　　戊二　頌述問
<lb ed="TX" n="0002a24"/>　　　　　　　　乙七　<name role="" type="person">文殊師利</name>答成就
<lb ed="TX" n="0002a25"/>　　　　　　　　　丙一　標名總吿
<lb ed="TX" n="0002a26"/>　　　　　　　　　丙二　正答所徵
<lb ed="TX" n="0002a27"/>　　　　　　　　　　丁一　示相籌量答
<lb ed="TX" n="0002a28"/>　　　　　　　　　　丁二　擧古成今答
<lb ed="TX" n="0002a29"/>　　　　　　　　　　丁三　指陳別事答
<lb ed="TX" n="0002a30"/>　　　　　　　　　　　戊一　長行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="TX" n="0003a01"/>　　　　　　　　　　　　己一　讚揚希有
<lb ed="TX" n="0003a02"/>　　　　　　　　　　　　己二　顯後勝妙
<lb ed="TX" n="0003a03"/>　　　　　　　　　　　　己三　委陳別事
<lb ed="TX" n="0003a04"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　受用大因
<lb ed="TX" n="0003a05"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　示相同今
<lb ed="TX" n="0003a06"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　唱滅異卽
<lb ed="TX" n="0003a07"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　當成佛記
<lb ed="TX" n="0003a08"/>　　　　　　　　　　　　　　辛四　現入涅槃
<lb ed="TX" n="0003a09"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　攝取諸佛轉法輪因
<lb ed="TX" n="0003a10"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　善堅實如來法輪因
<lb ed="TX" n="0003a11"/>　　　　　　　　　　　　　庚四　能進入因
<lb ed="TX" n="0003a12"/>　　　　　　　　　　　　　庚五　憶念因
<lb ed="TX" n="0003a13"/>　　　　　　　　　　　　己四　古今相卽
<lb ed="TX" n="0003a14"/>　　　　　　　　　　　戊二　重頌
<lb ed="TX" n="0003a15"/>　　　　　　　　　　　　已一　頌指陳別事
<lb ed="TX" n="0003a16"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　頌讚揚希有
<lb ed="TX" n="0003a17"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　頌委陳別事
<lb ed="TX" n="0003a18"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌佛在宣揚
<lb ed="TX" n="0003a19"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　頌滅後行化
<lb ed="TX" n="0003a20"/>　　　　　　　　　　　　己二　頌古今相卽
<lb ed="TX" n="0003a21"/>　　　　　　　　　丙三　勸誡聽法
<lb ed="TX" n="0003a22"/>　　　　　　　甲二　正宗分
<lb ed="TX" n="0003a23"/>　　　　　　　　乙一　顯一乘境
<lb ed="TX" n="0003a24"/>　　　　　　　　　丙一　正明權實三根得記
<lb ed="TX" n="0003a25"/>　　　　　　　　　　丁一　初周說法
<lb ed="TX" n="0003a26"/>　　　　　　　　　　　戊一　世尊曉喩
<lb ed="TX" n="0003a27"/>　　　　　　　　　　　　己一　二深先唱警察群生之心
<lb ed="TX" n="0003a28"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0003a29"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　歎所證所說法妙
<lb ed="TX" n="0003a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　總標勝妙
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="TX" n="0004a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　釋斯勝妙
<lb ed="TX" n="0004a02"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　歎能證能說師勝
<lb ed="TX" n="0004a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　總標
<lb ed="TX" n="0004a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　別釋
<lb ed="TX" n="0004a05"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0004a06"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌前二妙
<lb ed="TX" n="0004a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　總頌二妙
<lb ed="TX" n="0004a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　別頌法妙
<lb ed="TX" n="0004a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　別頌師妙
<lb ed="TX" n="0004a10"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　勸信今說
<lb ed="TX" n="0004a11"/>　　　　　　　　　　　　己二　四衆驚疑發揚鶖子之請
<lb ed="TX" n="0004a12"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　躡止初請
<lb ed="TX" n="0004a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　大衆懷疑
<lb ed="TX" n="0004a14"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　鶖子啓請
<lb ed="TX" n="0004a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　長行
<lb ed="TX" n="0004a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　偈頌
<lb ed="TX" n="0004a17"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　二止二請
<lb ed="TX" n="0004a18"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0004a19"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　偈頌
<lb ed="TX" n="0004a20"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　三止三請
<lb ed="TX" n="0004a21"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　止說
<lb ed="TX" n="0004a22"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　請說
<lb ed="TX" n="0004a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　長行
<lb ed="TX" n="0004a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　重頌
<lb ed="TX" n="0004a25"/>　　　　　　　　　　　　己三　開斯實相啓彼權門
<lb ed="TX" n="0004a26"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0004a27"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　明二記
<lb ed="TX" n="0004a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　取記
<lb ed="TX" n="0004a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　與記
<lb ed="TX" n="0004a30"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　破四疑
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="TX" n="0005a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　何時說
<lb ed="TX" n="0005a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　云何知增上慢
<lb ed="TX" n="0005a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　云何堪說
<lb ed="TX" n="0005a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬四　云何不成妄語
<lb ed="TX" n="0005a05"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0005a06"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　明二記
<lb ed="TX" n="0005a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌記取
<lb ed="TX" n="0005a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌與記
<lb ed="TX" n="0005a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌所說難知
<lb ed="TX" n="0005a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌令住一乘
<lb ed="TX" n="0005a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　頌無二無三
<lb ed="TX" n="0005a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸四　頌佛出世本意
<lb ed="TX" n="0005a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸五　頌開示悟入
<lb ed="TX" n="0005a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸六　頌依法式顯
<lb ed="TX" n="0005a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　總頌
<lb ed="TX" n="0005a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　頌過去諸佛
<lb ed="TX" n="0005a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　頌未來諸佛
<lb ed="TX" n="0005a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　頌現在諸佛
<lb ed="TX" n="0005a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子五　頌今佛法式
<lb ed="TX" n="0005a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　總頌
<lb ed="TX" n="0005a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　頌初以方便誘引
<lb ed="TX" n="0005a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑三　頌今說眞實
<lb ed="TX" n="0005a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸七　頌未聞令聞
<lb ed="TX" n="0005a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　明破疑
<lb ed="TX" n="0005a25"/>　　　　　　　　　　　　己四　勸發歡喜
<lb ed="TX" n="0005a26"/>　　　　　　　　　　　戊二　鶖子領解
<lb ed="TX" n="0005a27"/>　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0005a28"/>　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0005a29"/>　　　　　　　　　　　戊三　如來述成
<lb ed="TX" n="0005a30"/>　　　　　　　　　　　戊四　佛爲授記
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="TX" n="0006a01"/>　　　　　　　　　　　　己一　如來授記
<lb ed="TX" n="0006a02"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0006a03"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0006a04"/>　　　　　　　　　　　　己二　四衆回向
<lb ed="TX" n="0006a05"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0006a06"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0006a07"/>　　　　　　　　　　丁二　二周說法
<lb ed="TX" n="0006a08"/>　　　　　　　　　　　戊一　如來喩化
<lb ed="TX" n="0006a09"/>　　　　　　　　　　　　己一　鶖子請
<lb ed="TX" n="0006a10"/>　　　　　　　　　　　　己二　釋尊說
<lb ed="TX" n="0006a11"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　總略指答
<lb ed="TX" n="0006a12"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　正說法喩
<lb ed="TX" n="0006a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0006a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　喩說
<lb ed="TX" n="0006a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　喩昔權說
<lb ed="TX" n="0006a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　三界佛有喩
<lb ed="TX" n="0006a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　五趣危亡喩
<lb ed="TX" n="0006a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　權設方便喩
<lb ed="TX" n="0006a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　依言免難喩
<lb ed="TX" n="0006a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　喩今實說
<lb ed="TX" n="0006a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　授實喩
<lb ed="TX" n="0006a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　釋疑喩
<lb ed="TX" n="0006a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　合法
<lb ed="TX" n="0006a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　合昔權
<lb ed="TX" n="0006a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　合三界佛有
<lb ed="TX" n="0006a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　合五趣危亡
<lb ed="TX" n="0006a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　合權設方便
<lb ed="TX" n="0006a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　合依言免難
<lb ed="TX" n="0006a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　合今實
<lb ed="TX" n="0006a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　合說實
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="TX" n="0007a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　合釋疑
<lb ed="TX" n="0007a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　結答
<lb ed="TX" n="0007a03"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　偈頌
<lb ed="TX" n="0007a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌喩說
<lb ed="TX" n="0007a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌昔權說喩
<lb ed="TX" n="0007a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　頌三界佛有喩
<lb ed="TX" n="0007a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　頌五趣危亡喩
<lb ed="TX" n="0007a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　頌宅宇危朽
<lb ed="TX" n="0007a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　頌人衆甚多
<lb ed="TX" n="0007a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑三　頌諸方災起
<lb ed="TX" n="0007a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　寅一　總明變怪之相
<lb ed="TX" n="0007a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯一　喩五鈍使
<lb ed="TX" n="0007a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯二　喩五利使
<lb ed="TX" n="0007a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯三　通結
<lb ed="TX" n="0007a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　寅二　別明擾攘之由
<lb ed="TX" n="0007a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　寅三　結明可畏
<lb ed="TX" n="0007a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　頌權設方便喩
<lb ed="TX" n="0007a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　頌依言免難喩
<lb ed="TX" n="0007a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　喩今實說
<lb ed="TX" n="0007a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌合說
<lb ed="TX" n="0007a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌合昔權
<lb ed="TX" n="0007a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　頌合三界佛有
<lb ed="TX" n="0007a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　頌合五趣危亡
<lb ed="TX" n="0007a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　頌合權設方便
<lb ed="TX" n="0007a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　頌合依言免難
<lb ed="TX" n="0007a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌合今實
<lb ed="TX" n="0007a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　頌結說
<lb ed="TX" n="0007a28"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　勸信解經欣當佛智
<lb ed="TX" n="0007a29"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　顯法有權實令捨權取實
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="TX" n="0008a01"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　示人有是非令學是除非
<lb ed="TX" n="0008a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　觀根以說勿妄宣傳
<lb ed="TX" n="0008a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　信者位高久植德本
<lb ed="TX" n="0008a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　無智之人不信罪相
<lb ed="TX" n="0008a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬四　於有智者應爲說之
<lb ed="TX" n="0008a06"/>　　　　　　　　　　　戊二　中根領悟
<lb ed="TX" n="0008a07"/>　　　　　　　　　　　　己一　叙四人之喜敬
<lb ed="TX" n="0008a08"/>　　　　　　　　　　　　己二　申四人之領述
<lb ed="TX" n="0008a09"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0008a10"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　法領
<lb ed="TX" n="0008a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　彰昔不悕
<lb ed="TX" n="0008a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　顯今獲得
<lb ed="TX" n="0008a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　喩領
<lb ed="TX" n="0008a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　總談說喩
<lb ed="TX" n="0008a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　正陳喩詞
<lb ed="TX" n="0008a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　喩昔不悕
<lb ed="TX" n="0008a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　最初發心喩
<lb ed="TX" n="0008a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　退流生死喩
<lb ed="TX" n="0008a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　中還見佛喩
<lb ed="TX" n="0008a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　不肯修大喩
<lb ed="TX" n="0008a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子五　化以二乘喩
<lb ed="TX" n="0008a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子六　示大不悕喩
<lb ed="TX" n="0008a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　喩今獲得
<lb ed="TX" n="0008a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　父付
<lb ed="TX" n="0008a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　子獲
<lb ed="TX" n="0008a26"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　合領
<lb ed="TX" n="0008a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　合昔不悕
<lb ed="TX" n="0008a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　合今獲得
<lb ed="TX" n="0008a29"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　偈頌
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="TX" n="0009a01"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌法說
<lb ed="TX" n="0009a02"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　頌喩說
<lb ed="TX" n="0009a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌昔不悕喩
<lb ed="TX" n="0009a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌發心退失喩
<lb ed="TX" n="0009a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌中還見佛喩
<lb ed="TX" n="0009a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　頌不肯修大喩
<lb ed="TX" n="0009a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸四　頌化以二乘喩
<lb ed="TX" n="0009a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸五　頌示大不悕喩
<lb ed="TX" n="0009a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌今獲得喩
<lb ed="TX" n="0009a10"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　頌合說
<lb ed="TX" n="0009a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌合昔不悕
<lb ed="TX" n="0009a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌合今獲得
<lb ed="TX" n="0009a13"/>　　　　　　　　　　　　己三　陳四人之荷恩
<lb ed="TX" n="0009a14"/>　　　　　　　　　　　戊三　佛重述成
<lb ed="TX" n="0009a15"/>　　　　　　　　　　　　己一　讚印
<lb ed="TX" n="0009a16"/>　　　　　　　　　　　　己二　陳述
<lb ed="TX" n="0009a17"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0009a18"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　法述
<lb ed="TX" n="0009a19"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　喩述
<lb ed="TX" n="0009a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　總喩
<lb ed="TX" n="0009a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　別喩
<lb ed="TX" n="0009a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　法王出世說敎普滋喩
<lb ed="TX" n="0009a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　稟潤各異喩
<lb ed="TX" n="0009a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　不自覺知喩
<lb ed="TX" n="0009a25"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　合述
<lb ed="TX" n="0009a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　合法王出世說敎普滋喩
<lb ed="TX" n="0009a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　合稟潤各異
<lb ed="TX" n="0009a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　合不自覺知
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="TX" n="0010a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬四　結成
<lb ed="TX" n="0010a02"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0010a03"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌陳述
<lb ed="TX" n="0010a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌法述
<lb ed="TX" n="0010a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌喩述
<lb ed="TX" n="0010a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　頌合述
<lb ed="TX" n="0010a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　合佛興於世說敎普滋
<lb ed="TX" n="0010a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　合稟潤各異
<lb ed="TX" n="0010a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　合自標召集
<lb ed="TX" n="0010a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　合佛應利導
<lb ed="TX" n="0010a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　合生聞獲益
<lb ed="TX" n="0010a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　頌結成
<lb ed="TX" n="0010a13"/>　　　　　　　　　　　　己三　結實
<lb ed="TX" n="0010a14"/>　　　　　　　　　　　戊四　佛爲授記
<lb ed="TX" n="0010a15"/>　　　　　　　　　　　　己一　爲四人現前授記
<lb ed="TX" n="0010a16"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　授大迦葉記
<lb ed="TX" n="0010a17"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0010a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　授因記
<lb ed="TX" n="0010a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　授果記
<lb ed="TX" n="0010a20"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0010a21"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　爲餘三人授記
<lb ed="TX" n="0010a22"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　請記
<lb ed="TX" n="0010a23"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　授記
<lb ed="TX" n="0010a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　授須菩提記
<lb ed="TX" n="0010a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　長行
<lb ed="TX" n="0010a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　重頌
<lb ed="TX" n="0010a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　授迦旃延記
<lb ed="TX" n="0010a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　長行
<lb ed="TX" n="0010a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　重頌
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="TX" n="0011a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　授<name role="" type="person">大目連</name>記
<lb ed="TX" n="0011a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　長行
<lb ed="TX" n="0011a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　重頌
<lb ed="TX" n="0011a04"/>　　　　　　　　　　　　己二　起三周標當授記
<lb ed="TX" n="0011a05"/>　　　　　　　　　　丁三　三周說法
<lb ed="TX" n="0011a06"/>　　　　　　　　　　　戊一　說法
<lb ed="TX" n="0011a07"/>　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0011a08"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　說宿因令念退大就小
<lb ed="TX" n="0011a09"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　說往因會自身事
<lb ed="TX" n="0011a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　明大通佛去今久遠
<lb ed="TX" n="0011a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　明大通智勝佛事
<lb ed="TX" n="0011a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　佛壽成道
<lb ed="TX" n="0011a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　轉正法輪
<lb ed="TX" n="0011a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　供養請轉
<lb ed="TX" n="0011a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　王子請轉
<lb ed="TX" n="0011a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　梵天請轉
<lb ed="TX" n="0011a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　寅一　神光動照
<lb ed="TX" n="0011a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　寅二　供養請轉
<lb ed="TX" n="0011a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯一　東方
<lb ed="TX" n="0011a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯二　東南方
<lb ed="TX" n="0011a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯三　南方
<lb ed="TX" n="0011a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯四　六方
<lb ed="TX" n="0011a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　卯五　上方
<lb ed="TX" n="0011a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　許可爲轉
<lb ed="TX" n="0011a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑一　佛轉法輪
<lb ed="TX" n="0011a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　丑二　生聞獲益
<lb ed="TX" n="0011a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　子繼傳燈
<lb ed="TX" n="0011a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　出家啓請
<lb ed="TX" n="0011a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　許可正說
<lb ed="TX" n="0011a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　諸子傳燈
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="TX" n="0012a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　佛起讚歎
<lb ed="TX" n="0012a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子五　所化常益
<lb ed="TX" n="0012a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸四　會成今佛
<lb ed="TX" n="0012a04"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　結夙緣會弟子事
<lb ed="TX" n="0012a05"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　顯今果令知捨權取實
<lb ed="TX" n="0012a06"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　法說
<lb ed="TX" n="0012a07"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　喩說
<lb ed="TX" n="0012a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　喩昔說權
<lb ed="TX" n="0012a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　喩今說實
<lb ed="TX" n="0012a10"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　合說
<lb ed="TX" n="0012a11"/>　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0012a12"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　頌說夙因令念退大就小
<lb ed="TX" n="0012a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌知自身事
<lb ed="TX" n="0012a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌佛壽成道
<lb ed="TX" n="0012a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌轉正法輪
<lb ed="TX" n="0012a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌供養請轉
<lb ed="TX" n="0012a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌許可爲轉
<lb ed="TX" n="0012a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　頌子繼傳燈
<lb ed="TX" n="0012a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬四　頌會成今佛
<lb ed="TX" n="0012a20"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　頌會弟子事
<lb ed="TX" n="0012a21"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　頌顯今果令知捨權取實
<lb ed="TX" n="0012a22"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　頌喩說
<lb ed="TX" n="0012a23"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　頌合說
<lb ed="TX" n="0012a24"/>　　　　　　　　　　　戊二　領記
<lb ed="TX" n="0012a25"/>　　　　　　　　　　　　己一　滿慈領解得記
<lb ed="TX" n="0012a26"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　滿慈心念領解
<lb ed="TX" n="0012a27"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　如來印述授記
<lb ed="TX" n="0012a28"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0012a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　如來發言印述
<lb ed="TX" n="0012a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　正爲滿慈授記
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="TX" n="0013a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　授因記
<lb ed="TX" n="0013a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　授果記
<lb ed="TX" n="0013a03"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0013a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌如來印述
<lb ed="TX" n="0013a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌滿慈授記
<lb ed="TX" n="0013a06"/>　　　　　　　　　　　　己二　五百悕領得記
<lb ed="TX" n="0013a07"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　心悕
<lb ed="TX" n="0013a08"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　許可
<lb ed="TX" n="0013a09"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　正記
<lb ed="TX" n="0013a10"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　現前授記
<lb ed="TX" n="0013a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　長行
<lb ed="TX" n="0013a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　重頌
<lb ed="TX" n="0013a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　展轉授記
<lb ed="TX" n="0013a14"/>　　　　　　　　　　　　　庚四　悔領
<lb ed="TX" n="0013a15"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0013a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　悔責
<lb ed="TX" n="0013a17"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　領解
<lb ed="TX" n="0013a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　喩領
<lb ed="TX" n="0013a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　合領
<lb ed="TX" n="0013a20"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0013a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌悔責
<lb ed="TX" n="0013a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌領解
<lb ed="TX" n="0013a23"/>　　　　　　　　　　　　己三　學無學人悕領得記
<lb ed="TX" n="0013a24"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　衆自希望
<lb ed="TX" n="0013a25"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　二人悕請
<lb ed="TX" n="0013a26"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　二千人悕請
<lb ed="TX" n="0013a27"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　佛爲記別
<lb ed="TX" n="0013a28"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　授阿難記
<lb ed="TX" n="0013a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　正爲授記
<lb ed="TX" n="0013a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　長行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="TX" n="0014a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　重頌
<lb ed="TX" n="0014a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　衆起疑念
<lb ed="TX" n="0014a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　佛爲解說
<lb ed="TX" n="0014a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬四　阿難證說
<lb ed="TX" n="0014a05"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　授羅睺羅記
<lb ed="TX" n="0014a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　長行
<lb ed="TX" n="0014a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　重頌
<lb ed="TX" n="0014a08"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　授二千人記
<lb ed="TX" n="0014a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　授記
<lb ed="TX" n="0014a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　長行
<lb ed="TX" n="0014a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　重頌
<lb ed="TX" n="0014a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　領記
<lb ed="TX" n="0014a13"/>　　　　　　　　　丙二　歎人美法勸募持行
<lb ed="TX" n="0014a14"/>　　　　　　　　　　丁一　人法可師
<lb ed="TX" n="0014a15"/>　　　　　　　　　　　戊一　明人法師
<lb ed="TX" n="0014a16"/>　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0014a17"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　對佛現前法師
<lb ed="TX" n="0014a18"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　不對佛前法師
<lb ed="TX" n="0014a19"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　聞已隨喜法師
<lb ed="TX" n="0014a20"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　正行六種法師
<lb ed="TX" n="0014a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　明悲願
<lb ed="TX" n="0014a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　明尊重
<lb ed="TX" n="0014a23"/>　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0014a24"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　叙尊重之由
<lb ed="TX" n="0014a25"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　頌法師之德
<lb ed="TX" n="0014a26"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　悲願殊勝
<lb ed="TX" n="0014a27"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　可尊可重
<lb ed="TX" n="0014a28"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　頌法最第一
<lb ed="TX" n="0014a29"/>　　　　　　　　　　　戊二　明法法師
<lb ed="TX" n="0014a30"/>　　　　　　　　　　　　己一　長行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="TX" n="0015a01"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　法難信解勿妄宣傳
<lb ed="TX" n="0015a02"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　法身舍利應可供養
<lb ed="TX" n="0015a03"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　末世爲衆說法儀則
<lb ed="TX" n="0015a04"/>　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0015a05"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　頌法難信解勿妄宣傳
<lb ed="TX" n="0015a06"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　頌正聞是經得近正覺
<lb ed="TX" n="0015a07"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　頌說法儀軌
<lb ed="TX" n="0015a08"/>　　　　　　　　　　　　　庚四　頌讀經說經佛常加被
<lb ed="TX" n="0015a09"/>　　　　　　　　　　　　　庚五　頌說法受法兩俱利益
<lb ed="TX" n="0015a10"/>　　　　　　　　　　丁一　古今同證
<lb ed="TX" n="0015a11"/>　　　　　　　　　　　戊一　長行
<lb ed="TX" n="0015a12"/>　　　　　　　　　　　　己一　塔涌聞法證經勝妙
<lb ed="TX" n="0015a13"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　塔涌印證經之可信
<lb ed="TX" n="0015a14"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　支提應現
<lb ed="TX" n="0015a15"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　靈祇敬奉
<lb ed="TX" n="0015a16"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　歎佛印經
<lb ed="TX" n="0015a17"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　塔開聽證經之可重
<lb ed="TX" n="0015a18"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　辨因由
<lb ed="TX" n="0015a19"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　明開塔
<lb ed="TX" n="0015a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬一　請見佛
<lb ed="TX" n="0015a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬二　集分身
<lb ed="TX" n="0015a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　放光照土
<lb ed="TX" n="0015a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　諸佛言來
<lb ed="TX" n="0015a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸三　變土延賓
<lb ed="TX" n="0015a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　變大千界
<lb ed="TX" n="0015a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　諸佛集坐
<lb ed="TX" n="0015a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　廣變佛土
<lb ed="TX" n="0015a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　子四　佛方安處
<lb ed="TX" n="0015a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　癸四　持華慰主
<lb ed="TX" n="0015a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　壬三　正開塔
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="TX" n="0016a01"/>　　　　　　　　　　　　　　辛三　明見讚
<lb ed="TX" n="0016a02"/>　　　　　　　　　　　　己二　募衆說經方陳咐囑
<lb ed="TX" n="0016a03"/>　　　　　　　　　　　戊二　重頌
<lb ed="TX" n="0016a04"/>　　　　　　　　　　　　己一　頌塔涌聞法證經勝妙
<lb ed="TX" n="0016a05"/>　　　　　　　　　　　　己二　頌募衆說經方陳咐囑
<lb ed="TX" n="0016a06"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　陳募說經
<lb ed="TX" n="0016a07"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　對比勝劣
<lb ed="TX" n="0016a08"/>　　　　　　　　　　　　　庚三　重募持人結成勝行
<lb ed="TX" n="0016a09"/>　　　　　　　　　　丁三　順逆爲友
<lb ed="TX" n="0016a10"/>　　　　　　　　　　　戊一　明天授與佛違緣善友之德
<lb ed="TX" n="0016a11"/>　　　　　　　　　　　　己一　明釋尊昔重法以求經
<lb ed="TX" n="0016a12"/>　　　　　　　　　　　　　庚一　往昔求法
<lb ed="TX" n="0016a13"/>　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0016a14"/>　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0016a15"/>　　　　　　　　　　　　　庚二　結會今古
<lb ed="TX" n="0016a16"/>　　　　　　　　　　　　己二　明天授由經當來成佛
<lb ed="TX" n="0016a17"/>　　　　　　　　　　　　己三　結聞經獲益
<lb ed="TX" n="0016a18"/>　　　　　　　　　　　戊二　明文殊與衆順緣善友之力
<lb ed="TX" n="0016a19"/>　　　　　　　　　　　　己一　智積請歸釋尊留止
<lb ed="TX" n="0016a20"/>　　　　　　　　　　　　己二　文殊涌出來見智積
<lb ed="TX" n="0016a21"/>　　　　　　　　　　　　　己三　文殊智積共爲論議
<lb ed="TX" n="0016a22"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　論化衆多少
<lb ed="TX" n="0016a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　問化多少答數無量
<lb ed="TX" n="0016a24"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　龍宮涌出文殊指示
<lb ed="TX" n="0016a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛三　智積讚揚文殊吿化
<lb ed="TX" n="0016a26"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　論成佛遲速
<lb ed="TX" n="0016a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　智積問
<lb ed="TX" n="0016a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　文殊答
<lb ed="TX" n="0016a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛三　智積疑
<lb ed="TX" n="0016a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛四　龍女現
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="TX" n="0017a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　龍女現讚
<lb ed="TX" n="0017a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　鶖子申疑
<lb ed="TX" n="0017a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬三　龍女道成
<lb ed="TX" n="0017a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬四　生聞獲益
<lb ed="TX" n="0017a05"/>　　　　　　　　　　丙三　稟命捨權持行實法
<lb ed="TX" n="0017a06"/>　　　　　　　　　　　丁一　二萬菩薩請此方持
<lb ed="TX" n="0017a07"/>　　　　　　　　　　　丁二　四類聲聞請他方持
<lb ed="TX" n="0017a08"/>　　　　　　　　　　　　戊一　前二衆請持
<lb ed="TX" n="0017a09"/>　　　　　　　　　　　　戊二　後二衆請持
<lb ed="TX" n="0017a10"/>　　　　　　　　　　　　　己一　授記
<lb ed="TX" n="0017a11"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　二類得記
<lb ed="TX" n="0017a12"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　二類喜領
<lb ed="TX" n="0017a13"/>　　　　　　　　　　　　　己二　持經
<lb ed="TX" n="0017a14"/>　　　　　　　　　　　丁三　八十萬億諸菩薩持
<lb ed="TX" n="0017a15"/>　　　　　　　　　　　　戊一　長行
<lb ed="TX" n="0017a16"/>　　　　　　　　　　　　戊二　偈頌
<lb ed="TX" n="0017a17"/>　　　　　　　　　　　　　己一　標當說
<lb ed="TX" n="0017a18"/>　　　　　　　　　　　　　己二　廣忍受
<lb ed="TX" n="0017a19"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　打罵忍
<lb ed="TX" n="0017a20"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　慢謗忍
<lb ed="TX" n="0017a21"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　毀辱忍
<lb ed="TX" n="0017a22"/>　　　　　　　　　　　　　　庚四　默擯忍
<lb ed="TX" n="0017a23"/>　　　　　　　　　　　　　己三　結持經
<lb ed="TX" n="0017a24"/>　　　　　　　　　乙二　明一乘行
<lb ed="TX" n="0017a25"/>　　　　　　　　　　丙一　所行之行
<lb ed="TX" n="0017a26"/>　　　　　　　　　　　丁一　啓請
<lb ed="TX" n="0017a27"/>　　　　　　　　　　　丁二　開示
<lb ed="TX" n="0017a28"/>　　　　　　　　　　　　戊一　詳答因安樂行行
<lb ed="TX" n="0017a29"/>　　　　　　　　　　　　　己一　標答
<lb ed="TX" n="0017a30"/>　　　　　　　　　　　　　己二　顯答
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="TX" n="0018a01"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　正身行
<lb ed="TX" n="0018a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0018a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　標處
<lb ed="TX" n="0018a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　別釋
<lb ed="TX" n="0018a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　明行處
<lb ed="TX" n="0018a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　明親近處
<lb ed="TX" n="0018a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　初親近處
<lb ed="TX" n="0018a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　第二親近處
<lb ed="TX" n="0018a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0018a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌住安樂行
<lb ed="TX" n="0018a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　勸示
<lb ed="TX" n="0018a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　別頌
<lb ed="TX" n="0018a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　頌外人境有法二處
<lb ed="TX" n="0018a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　頌有空法行處
<lb ed="TX" n="0018a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子三　頌中道境親近處
<lb ed="TX" n="0018a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌得安樂果
<lb ed="TX" n="0018a17"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　正語行
<lb ed="TX" n="0018a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　標勸
<lb ed="TX" n="0018a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　別示
<lb ed="TX" n="0018a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　長行
<lb ed="TX" n="0018a21"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　重頌
<lb ed="TX" n="0018a22"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌修安樂行
<lb ed="TX" n="0018a23"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌得安樂果
<lb ed="TX" n="0018a24"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　意離諸惡自利行
<lb ed="TX" n="0018a25"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0018a26"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　修安樂行
<lb ed="TX" n="0018a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　離惡
<lb ed="TX" n="0018a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　修善
<lb ed="TX" n="0018a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　得安樂果
<lb ed="TX" n="0018a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="TX" n="0019a01"/>　　　　　　　　　　　　　　庚四　心修諸善利他行
<lb ed="TX" n="0019a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　長行
<lb ed="TX" n="0019a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　修安樂行
<lb ed="TX" n="0019a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　敎慈悲
<lb ed="TX" n="0019a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　敎作念
<lb ed="TX" n="0019a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　得安樂果
<lb ed="TX" n="0019a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬三　歎經勝妙
<lb ed="TX" n="0019a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　標勝妙
<lb ed="TX" n="0019a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　喩勝妙
<lb ed="TX" n="0019a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　明佛昔施權
<lb ed="TX" n="0019a11"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　明佛今顯實
<lb ed="TX" n="0019a12"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　重頌
<lb ed="TX" n="0019a13"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　頌安樂行
<lb ed="TX" n="0019a14"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　頌經勝妙
<lb ed="TX" n="0019a15"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　頌喩說
<lb ed="TX" n="0019a16"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　頌法合
<lb ed="TX" n="0019a17"/>　　　　　　　　　　　　　己三　結答
<lb ed="TX" n="0019a18"/>　　　　　　　　　　　　戊二　總明果安樂行相
<lb ed="TX" n="0019a19"/>　　　　　　　　　　　　　己一　寤時果
<lb ed="TX" n="0019a20"/>　　　　　　　　　　　　　己二　夢時果
<lb ed="TX" n="0019a21"/>　　　　　　　　　　　　　己三　結前果
<lb ed="TX" n="0019a22"/>　　　　　　　　　　丙二　能行之人
<lb ed="TX" n="0019a23"/>　　　　　　　　　　　丁一　他土請持
<lb ed="TX" n="0019a24"/>　　　　　　　　　　　丁二　如來不許
<lb ed="TX" n="0019a25"/>　　　　　　　　　　　丁三　此方涌出
<lb ed="TX" n="0019a26"/>　　　　　　　　　　　　戊一　從地涌出
<lb ed="TX" n="0019a27"/>　　　　　　　　　　　　戊二　昇空讚禮
<lb ed="TX" n="0019a28"/>　　　　　　　　　　　　戊三　神力促時
<lb ed="TX" n="0019a29"/>　　　　　　　　　　　　戊四　衆人共見
<lb ed="TX" n="0019a30"/>　　　　　　　　　　　　戊五　導師省問
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="TX" n="0020a01"/>　　　　　　　　　　　　戊六　世尊答慰
<lb ed="TX" n="0020a02"/>　　　　　　　　　　　　戊七　諸人隨喜
<lb ed="TX" n="0020a03"/>　　　　　　　　　　　　戊八　如來讚許
<lb ed="TX" n="0020a04"/>　　　　　　　　　　　丁四　菩薩疑生
<lb ed="TX" n="0020a05"/>　　　　　　　　　　　　戊一　疑問
<lb ed="TX" n="0020a06"/>　　　　　　　　　　　　　己一　總申疑請
<lb ed="TX" n="0020a07"/>　　　　　　　　　　　　　己二　衆所疑事
<lb ed="TX" n="0020a08"/>　　　　　　　　　　　　　己三　申衆疑意
<lb ed="TX" n="0020a09"/>　　　　　　　　　　　　戊二　分身諸佛答慰群疑
<lb ed="TX" n="0020a10"/>　　　　　　　　　　　　戊三　如來讚許
<lb ed="TX" n="0020a11"/>　　　　　　　　　　　　戊四　正答所疑
<lb ed="TX" n="0020a12"/>　　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0020a13"/>　　　　　　　　　　　　　己二　偈頌
<lb ed="TX" n="0020a14"/>　　　　　　　　　　　　戊五　衆生疑念
<lb ed="TX" n="0020a15"/>　　　　　　　　　　　　戊六　陳疑請說
<lb ed="TX" n="0020a16"/>　　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0020a17"/>　　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0020a18"/>　　　　　　　　　乙三　明一乘果
<lb ed="TX" n="0020a19"/>　　　　　　　　　　丙一　明已滿果
<lb ed="TX" n="0020a20"/>　　　　　　　　　　　丁一　明果德殊勝
<lb ed="TX" n="0020a21"/>　　　　　　　　　　　　戊一　釋迦三敕
<lb ed="TX" n="0020a22"/>　　　　　　　　　　　　戊二　彌勒四請
<lb ed="TX" n="0020a23"/>　　　　　　　　　　　　戊三　如來正吿
<lb ed="TX" n="0020a24"/>　　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0020a25"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　敕聽標示
<lb ed="TX" n="0020a26"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　正說壽量
<lb ed="TX" n="0020a27"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　明菩提無上
<lb ed="TX" n="0020a28"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　明三乘所共見之應身
<lb ed="TX" n="0020a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　明三乘所不知之眞身
<lb ed="TX" n="0020a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　標成道已來甚久
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="TX" n="0021a01"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　顯成道已來時節
<lb ed="TX" n="0021a02"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子一　顯說報佛久成爲物說近
<lb ed="TX" n="0021a03"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　　子二　密說法身久證應物權現
<lb ed="TX" n="0021a04"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　明涅槃無上
<lb ed="TX" n="0021a05"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬一　法說正明二身常住起滅
<lb ed="TX" n="0021a06"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　明報身壽命常住
<lb ed="TX" n="0021a07"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　明化身現有起滅
<lb ed="TX" n="0021a08"/>　　　　　　　　　　　　　　　　壬二　喩說
<lb ed="TX" n="0021a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸一　喩說常滅
<lb ed="TX" n="0021a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　　　癸二　辨非虛妄
<lb ed="TX" n="0021a11"/>　　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0021a12"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　頌菩提無上
<lb ed="TX" n="0021a13"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　頌涅槃無上
<lb ed="TX" n="0021a14"/>　　　　　　　　　　　丁二　辨時衆獲益
<lb ed="TX" n="0021a15"/>　　　　　　　　　　　　戊一　時會獲益現前階降
<lb ed="TX" n="0021a16"/>　　　　　　　　　　　　　己一　標時益
<lb ed="TX" n="0021a17"/>　　　　　　　　　　　　　己二　佛吿益
<lb ed="TX" n="0021a18"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　明證得
<lb ed="TX" n="0021a19"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　明信發
<lb ed="TX" n="0021a20"/>　　　　　　　　　　　　　己三　供養益
<lb ed="TX" n="0021a21"/>　　　　　　　　　　　　　己四　領受益
<lb ed="TX" n="0021a22"/>　　　　　　　　　　　　戊二　校量勝劣後時利益
<lb ed="TX" n="0021a23"/>　　　　　　　　　　　　　己一　隨喜信解益
<lb ed="TX" n="0021a24"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<lb ed="TX" n="0021a25"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0021a26"/>　　　　　　　　　　　　　己二　解持讀誦益
<lb ed="TX" n="0021a27"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　長行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="TX" n="0022a01"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　重頌
<lb ed="TX" n="0022a02"/>　　　　　　　　　　丙二　明未滿果
<lb ed="TX" n="0022a03"/>　　　　　　　　　　　丁一　傍隨喜福果
<lb ed="TX" n="0022a04"/>　　　　　　　　　　　　戊一　彌勒請
<lb ed="TX" n="0022a05"/>　　　　　　　　　　　　戊二　世尊答
<lb ed="TX" n="0022a06"/>　　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0022a07"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　校量爲問
<lb ed="TX" n="0022a08"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　正成校量
<lb ed="TX" n="0022a09"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　成傍隨喜功德
<lb ed="TX" n="0022a10"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　成正隨喜功德
<lb ed="TX" n="0022a11"/>　　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0022a12"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　頌傍隨喜之福
<lb ed="TX" n="0022a13"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　頌正隨喜之福
<lb ed="TX" n="0022a14"/>　　　　　　　　　　　丁二　正依行福果
<lb ed="TX" n="0022a15"/>　　　　　　　　　　　　戊一　明法師功德
<lb ed="TX" n="0022a16"/>　　　　　　　　　　　　　己一　吿修行法師差別
<lb ed="TX" n="0022a17"/>　　　　　　　　　　　　　己二　顯所得功德多少
<lb ed="TX" n="0022a18"/>　　　　　　　　　　　　　己三　顯六根殊勝功德
<lb ed="TX" n="0022a19"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　眼根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a20"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　耳根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a21"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　鼻根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a22"/>　　　　　　　　　　　　　　庚四　舌根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a23"/>　　　　　　　　　　　　　　庚五　身根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a24"/>　　　　　　　　　　　　　　庚六　意根殊勝果用
<lb ed="TX" n="0022a25"/>　　　　　　　　　　　　戊二　擧法師事證
<lb ed="TX" n="0022a26"/>　　　　　　　　　　　　　己一　長行
<lb ed="TX" n="0022a27"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　示前違順所生罪福
<lb ed="TX" n="0022a28"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　顯持經人違順人相
<lb ed="TX" n="0022a29"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　標往古時節佛世
<lb ed="TX" n="0022a30"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　顯能行違順人相
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="TX" n="0023a01"/>　　　　　　　　　　　　戊三　會今古示違順人相
<lb ed="TX" n="0023a02"/>　　　　　　　　　　　　戊四　結勸衆人除違行順
<lb ed="TX" n="0023a03"/>　　　　　　　　　　　　　己二　重頌
<lb ed="TX" n="0023a04"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　頌說經人違順之相
<lb ed="TX" n="0023a05"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　頌結會古今
<lb ed="TX" n="0023a06"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　頌結勸衆人除違行順
<lb ed="TX" n="0023a07"/>　　　　　　　　甲三　流通分
<lb ed="TX" n="0023a08"/>　　　　　　　　　乙一　付囑流通
<lb ed="TX" n="0023a09"/>　　　　　　　　　　丙一　現神力以起信行
<lb ed="TX" n="0023a10"/>　　　　　　　　　　　丁一　涌出請
<lb ed="TX" n="0023a11"/>　　　　　　　　　　　丁二　如來現
<lb ed="TX" n="0023a12"/>　　　　　　　　　　　　戊一　長行
<lb ed="TX" n="0023a13"/>　　　　　　　　　　　　　己一　示現如來神力
<lb ed="TX" n="0023a14"/>　　　　　　　　　　　　　己二　付囑修行供養
<lb ed="TX" n="0023a15"/>　　　　　　　　　　　　戊二　重頌
<lb ed="TX" n="0023a16"/>　　　　　　　　　　丙二　正囑累以令流通
<lb ed="TX" n="0023a17"/>　　　　　　　　　　　丁一　如來付囑
<lb ed="TX" n="0023a18"/>　　　　　　　　　　　丁二　菩薩敬受
<lb ed="TX" n="0023a19"/>　　　　　　　　　　　丁三　令塔等還
<lb ed="TX" n="0023a20"/>　　　　　　　　　　　丁四　衆皆歡喜
<lb ed="TX" n="0023a21"/>　　　　　　　　　乙二　稟命流通
<lb ed="TX" n="0023a22"/>　　　　　　　　　　丙一　自行苦行力以流通
<lb ed="TX" n="0023a23"/>　　　　　　　　　　　丁一　宿王華問
<lb ed="TX" n="0023a24"/>　　　　　　　　　　　丁二　世尊委答
<lb ed="TX" n="0023a25"/>　　　　　　　　　　　　戊一　叙稱古佛
<lb ed="TX" n="0023a26"/>　　　　　　　　　　　　戊二　叙述修行
<lb ed="TX" n="0023a27"/>　　　　　　　　　　　　　己一　精進得定
<lb ed="TX" n="0023a28"/>　　　　　　　　　　　　　己二　供養佛法
<lb ed="TX" n="0023a29"/>　　　　　　　　　　　　　己三　供養舍利
<lb ed="TX" n="0023a30"/>　　　　　　　　　　　　　己四　會成今古
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="TX" n="0024a01"/>　　　　　　　　　　　丁三　稱經妙德
<lb ed="TX" n="0024a02"/>　　　　　　　　　　　丁四　歎勝咐囑
<lb ed="TX" n="0024a03"/>　　　　　　　　　　　丁五　時衆獲益多寶讚歎
<lb ed="TX" n="0024a04"/>　　　　　　　　　　丙二　密行敎化力以流通
<lb ed="TX" n="0024a05"/>　　　　　　　　　　　丁一　神光往召
<lb ed="TX" n="0024a06"/>　　　　　　　　　　　丁二　妙音來至
<lb ed="TX" n="0024a07"/>　　　　　　　　　　　　戊一　彼來
<lb ed="TX" n="0024a08"/>　　　　　　　　　　　　戊二　至此
<lb ed="TX" n="0024a09"/>　　　　　　　　　　　　戊三　化行
<lb ed="TX" n="0024a10"/>　　　　　　　　　　　丁三　事訖還國
<lb ed="TX" n="0024a11"/>　　　　　　　　　　　丁四　時衆得道
<lb ed="TX" n="0024a12"/>　　　　　　　　　　丙三　救濟苦難力以流通
<lb ed="TX" n="0024a13"/>　　　　　　　　　　　丁一　救未發心除苦得樂
<lb ed="TX" n="0024a14"/>　　　　　　　　　　　　戊一　問答名因
<lb ed="TX" n="0024a15"/>　　　　　　　　　　　　　己一　問觀世音之名因
<lb ed="TX" n="0024a16"/>　　　　　　　　　　　　　己二　答觀世音之字義
<lb ed="TX" n="0024a17"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　觀聲救濟
<lb ed="TX" n="0024a18"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛一　總標稱名脫苦
<lb ed="TX" n="0024a19"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛二　別顯稱名脫厄
<lb ed="TX" n="0024a20"/>　　　　　　　　　　　　　　　辛三　結吿威神之大
<lb ed="TX" n="0024a21"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　觀心救濟
<lb ed="TX" n="0024a22"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　觀色救濟
<lb ed="TX" n="0024a23"/>　　　　　　　　　　　　戊二　問答化行
<lb ed="TX" n="0024a24"/>　　　　　　　　　　　　戊三　重頌問答名因
<lb ed="TX" n="0024a25"/>　　　　　　　　　　　　　己一　頌問名因
<lb ed="TX" n="0024a26"/>　　　　　　　　　　　　　己二　頌答名因
<lb ed="TX" n="0024a27"/>　　　　　　　　　　　　　　庚一　總標許說
<lb ed="TX" n="0024a28"/>　　　　　　　　　　　　　　庚二　正答名因
<lb ed="TX" n="0024a29"/>　　　　　　　　　　　　　　庚三　兼答化行
<lb ed="TX" n="0024a30"/>　　　　　　　　　　　　　　庚四　歎德勸歸
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="TX" n="0025a01"/>　　　　　　　　　　　　戊四　持地勸讚
<lb ed="TX" n="0025a02"/>　　　　　　　　　　　　戊五　時衆獲益
<lb ed="TX" n="0025a03"/>　　　　　　　　　　　丁二　救已發心破惡衛善
<lb ed="TX" n="0025a04"/>　　　　　　　　　　　　戊一　明持經之福
<lb ed="TX" n="0025a05"/>　　　　　　　　　　　　戊二　明神咒之力
<lb ed="TX" n="0025a06"/>　　　　　　　　　　　　　己一　二聖說咒
<lb ed="TX" n="0025a07"/>　　　　　　　　　　　　　己二　二天說咒
<lb ed="TX" n="0025a08"/>　　　　　　　　　　　　　己三　十神說咒
<lb ed="TX" n="0025a09"/>　　　　　　　　　　　　戊三　明時衆之益
<lb ed="TX" n="0025a10"/>　　　　　　　　　　丙四　功德勝力以流通
<lb ed="TX" n="0025a11"/>　　　　　　　　　　　丁一　叙本緣
<lb ed="TX" n="0025a12"/>　　　　　　　　　　　　戊一　叙述時人
<lb ed="TX" n="0025a13"/>　　　　　　　　　　　　戊二　廣明由緖
<lb ed="TX" n="0025a14"/>　　　　　　　　　　　　　己一　讚二子德
<lb ed="TX" n="0025a15"/>　　　　　　　　　　己二　善友引化
<lb ed="TX" n="0025a16"/>　　　　　　　　　　己三　出家獲益
<lb ed="TX" n="0025a17"/>　　　　　　　　丁二　會今古
<lb ed="TX" n="0025a18"/>　　　　　　　　丁三　勸歸禮
<lb ed="TX" n="0025a19"/>　　　　　　　　丁四　結勝益
<lb ed="TX" n="0025a20"/>　　　　　　　丙五　護持勸發力以流通
<lb ed="TX" n="0025a21"/>　　　　　　　　丁一　普賢來軌
<lb ed="TX" n="0025a22"/>　　　　　　　　丁二　啓白聞經
<lb ed="TX" n="0025a23"/>　　　　　　　　丁三　佛吿四法
<lb ed="TX" n="0025a24"/>　　　　　　　　丁四　普賢勸發
<lb ed="TX" n="0025a25"/>　　　　　　　　　戊一　明勸發相
<lb ed="TX" n="0025a26"/>　　　　　　　　　　己一　與現益
<lb ed="TX" n="0025a27"/>　　　　　　　　　　己二　與後益
<lb ed="TX" n="0025a28"/>　　　　　　　　　戊二　結勸發心
<lb ed="TX" n="0025a29"/>　　　　　　　　丁五　釋迦讚勸
<lb ed="TX" n="0025a30"/>　　　　　　　　　戊一　讚美普賢
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="TX" n="0026a01"/>　　　　　　　　　戊二　讚持經者
<lb ed="TX" n="0026a02"/>　　　　　　　　　戊三　明違順相
<lb ed="TX" n="0026a03"/>　　　　　　　　丁六　時衆獲益
<lb ed="TX" n="0026a04"/>　　　　貫經義</p>
<lb ed="TX" n="0026a05"/>
<lb ed="TX" n="0026a06"/><p xml:id="pTX10p0026a0601">妙法蓮華經，傳入震旦，信受甚盛。初在南方風行，南北朝時，有光宅、嘉祥
<lb ed="TX" n="0026a07"/>諸師弘揚；隋時，天台智者大師集其大成，尤闡發無遺。繼則賢宗諸師亦甚提倡，
<lb ed="TX" n="0026a08"/>李唐之際乃大振於北方。慈恩大師著有玄贊四十卷，講者多宗之。宋元以降，玄贊
<lb ed="TX" n="0026a09"/>佚失，數百年來講此經者，大都僅依台、賢二敎。近時海上交通，始將玄贊一書從
<lb ed="TX" n="0026a10"/>日本取回重刊。今以大衆因緣，復在北方講演，故依據之。</p>
<lb ed="TX" n="0026a11"/><p xml:id="pTX10p0026a1101">講演經文之前，有三問題須解釋之：一、五乘一乘孰爲權實：本經以一乘爲宗
<lb ed="TX" n="0026a12"/>，就佛出世本懷而言，唯一大事因緣，無二、無三。如一雨之所潤，一地之所生，
<lb ed="TX" n="0026a13"/>故應以一乘爲實，五乘爲權。然衆生機類各各不同，如三草、二木形相互異，故應
<lb ed="TX" n="0026a14"/>以五乘爲實，一乘爲權。又就佛法言，衆生根性雖有差別，然皆以實相爲體，如三
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="TX" n="0027a01"/>草二木不離一地所生。就衆生法言，實際理地雖平等無二，然離種種差別亦無所謂
<lb ed="TX" n="0027a02"/>平等，如一地卽是種種山川草木，非除去山川草木別有一地。是以各就一方面言，
<lb ed="TX" n="0027a03"/>或以五乘爲實，一乘爲權，或以五乘爲權，一乘爲實，皆不違理。</p>
<lb ed="TX" n="0027a04"/><p xml:id="pTX10p0027a0401">二、佛性有無孰爲權實：就各種經論中，有謂一切有情皆有佛性；闡提不得作
<lb ed="TX" n="0027a05"/>佛者，權巧之談。有謂衆生實有五性差別；言皆有佛性者，乃誘導不定性衆生權巧
<lb ed="TX" n="0027a06"/>之辭。茲以二門解說之：一、就理性行性言：理性則一切衆生皆同，以理性卽一相
<lb ed="TX" n="0027a07"/>無相平等不二之眞如性，亦卽佛性，故無一衆生不完全具足。因衆生性與佛性本無
<lb ed="TX" n="0027a08"/>二故，皆同一實相故。行性則一切衆生不必皆同，以一切衆生相乃種種業行所成，
<lb ed="TX" n="0027a09"/>業行旣異則衆生界應各自成差別，故佛性不必皆有。以上二義，各具一理，皆眞實
<lb ed="TX" n="0027a10"/>了義也。二、就現實門展轉門言：吾人現前一念上，觀察過去之過去及未來之未來
<lb ed="TX" n="0027a11"/>，衆生種性皆各不同，決定有五性差別。若於十法界展轉緣起上觀察，則非有決定
<lb ed="TX" n="0027a12"/>性。唯識論上，種子有本有、新熏兩說，本有之種子雖不完全，因新熏則可成故。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0028a" n="0028a"/>
<lb ed="TX" n="0028a01"/>由以上二門，可知衆生皆有佛性，其立言雖異，均不違理。</p>
<lb ed="TX" n="0028a02"/><p xml:id="pTX10p0028a0201">三、大乘一乘之異同：此問題，在經論無有明文，而學者每以大乘在三乘之內
<lb ed="TX" n="0028a03"/>，以一乘超三乘之外。依本經言，一乘當卽大乘也。大有二義：一、大對小而言，
<lb ed="TX" n="0028a04"/>然小爲大之方便，證小果後回心向大，則無大小之相對。二、大就法體言，法體無
<lb ed="TX" n="0028a05"/>二亦無不二，強名爲大，或名爲一。故大乘與一乘，無二無別。</p>
<lb ed="TX" n="0028a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">序經題</cb:mulu><head><seg rend="border">序經題</seg></head>
<lb ed="TX" n="0028a07"/><p xml:id="pTX10p0028a0701">本經爲諸經之王，以顯示唯一佛乘故，以顯示唯一佛乘、卽具足無量方便乘故
<lb ed="TX" n="0028a08"/>。今欲開闡是經妙義，宜備有古德之註釋以爲參究之資。唐窺基大師所撰妙法蓮華
<lb ed="TX" n="0028a09"/>經玄贊，群流宗仰。茲於演講妙法蓮華經之時，卽假玄贊以爲敷陳經義之佐。</p>
<lb ed="TX" n="0028a10"/><p xml:id="pTX10p0028a1001">「玄贊」蓋聞至覺權眞，乘物機而誕跡，靈樞擅妙，應群品以揚筌。振融山而
<lb ed="TX" n="0028a11"/>秀大千，騰委海而津八萬。　佛覺無上，故曰至覺。權衡眞界，故曰權眞。以極靈
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0029a" n="0029a"/>
<lb ed="TX" n="0029a01"/>之樞機，擅無方之妙用；蓋隨衆生之機而表示應身之跡，應群品之求而標擧求道之
<lb ed="TX" n="0029a02"/>方耳。筌者、求魚之筌，喩求道之具。融山、融金之山，喩法身也。委海、猶言無
<lb ed="TX" n="0029a03"/>量智慧功德海之海，喩諸法之所歸聚也。津、梁也，濟也。八萬、施八萬四千法門
<lb ed="TX" n="0029a04"/>，隨處興起而度人以八萬四千法門也。以上標如來一乘實相之總體用。</p>
<lb ed="TX" n="0029a05"/><p xml:id="pTX10p0029a0501">「玄贊」靉慈雲而廣庇，驟法雨以遐淸，滋兩木之分華，潤三草之殊茂。然以
<lb ed="TX" n="0029a06"/>幼商倦于綿險，始循誘於化城，稚子翫於羬軒，竟照普於犪駕。　靉靆、雲出貌。
<lb ed="TX" n="0029a07"/>驟、普遍廣大之義。慈雲廣庇，喩佛恩之加被。法雨遐淸，喩佛法之遍及。兩木、
<lb ed="TX" n="0029a08"/>卽本經藥草喩品中所說之大樹、小樹：小樹、喩界內之菩薩，大樹、喩界外之大菩
<lb ed="TX" n="0029a09"/>薩也。三草、卽上中小三藥草：上喩菩薩，中喩聲聞、緣覺，小喩人、天也。幼商
<lb ed="TX" n="0029a10"/>、喩初發心不定種性人，以恆畏大乘法之綿遠艱險也。化城、卽本經化城品所說之
<lb ed="TX" n="0029a11"/>化城，指小乘涅槃，爲佛所化現之方便城，慰小乘人使暫休息而實非究竟寂場也。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0030a" n="0030a"/>
<lb ed="TX" n="0030a01"/>羬軒、卽羊車，喩小乘。犪駕、卽牛車，喩大乘也。言佛法旣興，菩薩⸺大乘人
<lb ed="TX" n="0030a02"/>旣已發心，而人、天、聲聞、緣覺諸小乘並蒙沾潤。惟佛以初發心人易於倦怠，故
<lb ed="TX" n="0030a03"/>先以涅槃之化城誘之。小乘人局於果地，故須以大乘之牛車進之，以上明一乘實相
<lb ed="TX" n="0030a04"/>之境，幷冀一切衆生了然於權實，而能舍權趨實以躋於無上涅槃也。</p>
<lb ed="TX" n="0030a05"/><p xml:id="pTX10p0030a0501">「玄贊」由是摧十軍之聖后，解髻上之明珠；建八諦之醫王，授掌中之妙藥。
<lb ed="TX" n="0030a06"/>軍、指魔軍。卽衆生心中之欲魔、愁魔、飢渴魔、渴愛魔、睡眠魔、怖畏魔、疑
<lb ed="TX" n="0030a07"/>魔、食毒魔、利養魔、名聞自高魔之十種煩惱魔也。聖后、猶言聖王。謂佛爲摧破
<lb ed="TX" n="0030a08"/>上十種魔軍之聖王也。解髻上明珠爲賞，喩以此妙法蓮華經開示衆生也。八諦、卽
<lb ed="TX" n="0030a09"/>四眞諦、四俗諦，謂以此經利益衆生，如壽量品所說醫王授藥喩也。此明一乘實相
<lb ed="TX" n="0030a10"/>之行、果。以上總叙分叙一經之綱宗。</p>
<lb ed="TX" n="0030a11"/><p xml:id="pTX10p0030a1101">「玄贊」藻掞衆筌之表，邃軼百宗之外。籠七地而孤榮九分，冠五乘而獨穎千
<lb ed="TX" n="0030a12"/>古。文藻超衆筌之上，頌敎妙也。深邃出百宗之外，頌理妙也。地、謂菩薩地位
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0031a" n="0031a"/>
<lb ed="TX" n="0031a01"/>，七地者、自種性地、解行地以上有七。至八地以上，念念不退，卽爲行不退地。
<lb ed="TX" n="0031a02"/>迨於佛果卽究竟地也。九分、與十二分敎同，以文字關係故略稱九分。言此經義籠
<lb ed="TX" n="0031a03"/>七地，獨標九分，頌行、果妙也。五乘雖殊，實皆以此一乘爲究竟，故此經爲五乘
<lb ed="TX" n="0031a04"/>之冠冕，而特超去來今三際也。以上讚揚經旨玄妙。</p>
<lb ed="TX" n="0031a05"/><p xml:id="pTX10p0031a0501">「玄贊」大矣哉！揚一實而包總太虛，振兩權而遺羅萬象，豈可以<name role="" type="person">溟渤</name>類其深
<lb ed="TX" n="0031a06"/>旨，妙高方其峻躅者乎！大之名對小而立，故此敎義大不足以喩之，茲第強讚爲
<lb ed="TX" n="0031a07"/>大耳。一實、卽一法，卽一眞實不虛之法。包括無外，總持無遺，明法體之大也。
<lb ed="TX" n="0031a08"/>權、謂權門。振落兩種權門，而萬相空空無不息寂而見爲遺棄。振發兩種權門，而
<lb ed="TX" n="0031a09"/>萬相森森無不顯現而見爲包羅⸺喩法用之大也。以是之故，溟海不足喩其深，須
<lb ed="TX" n="0031a10"/>彌不足擬其峻矣。妙高、卽<name role="" type="person">須彌山</name>也。以上叙經宗竟。</p>
<lb ed="TX" n="0031a11"/><p xml:id="pTX10p0031a1101">「玄贊」首稱妙法蓮華經者，藻宏綱之極唱，旌一部之都名。序品第一者，鏡
<lb ed="TX" n="0031a12"/>義類之鴻標，顯異筌之別目。　對他經而言，則此妙法蓮華經爲極唱。就本經而言
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0032a" n="0032a"/>
<lb ed="TX" n="0032a01"/>，則此妙法蓮華四字爲都名。而序品第一，則又兼總題、別題之義也。以上總叙經
<lb ed="TX" n="0032a02"/>題及序品竟。</p>
<lb ed="TX" n="0032a03"/><p xml:id="pTX10p0032a0301">「玄贊」法含持軌，綰群祥以稱妙。華兼秀發，總衆美而彰蓮。體業俱陳，法
<lb ed="TX" n="0032a04"/>喩雙擧，半滿之途已曉，取捨之路方著。法界之法性法相，無論有佛無佛，自性
<lb ed="TX" n="0032a05"/>常住。佛以方便善巧開示安立，爲使衆生了解。若知一切諸法無不爲佛境界所攝，
<lb ed="TX" n="0032a06"/>卽知佛智無不融滿遍照，總攝群相。以是之故，稱爲妙法。秀、秀出也。發、開敷
<lb ed="TX" n="0032a07"/>也。蓮之爲法，在汚不染，具足衆美，故以蓮爲讚。蓋妙法者擧其法，蓮華者彰其
<lb ed="TX" n="0032a08"/>喩也。以上釋別題妙法蓮華四字竟。</p>
<lb ed="TX" n="0032a09"/><p xml:id="pTX10p0032a0901">「玄贊」經者，爲常、爲法、是攝、是貫。常則道軌百王，法乃德模千葉，攝
<lb ed="TX" n="0032a10"/>則集斯妙理，貫又御彼庸生：庶令畢離苦津，終登覺岸。經具四義。軌、率由也
<lb ed="TX" n="0032a11"/>。千葉、千世也。攝貫二義，明此經集妙理之大成，陶庸愚而無外也。以上分叙經
<lb ed="TX" n="0032a12"/>題竟。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0033a" n="0033a"/>
<lb ed="TX" n="0033a01"/><p xml:id="pTX10p0033a0101">「玄贊」序者、由也，始也。陳敎起之因由，作法興之漸始。品者、類也，別
<lb ed="TX" n="0033a02"/>也。區玄旨而異類，派幽筌而彙別。第者、次也，居也。一者、極也，首也。經有
<lb ed="TX" n="0033a03"/>二十八品。條貫眞宗，此品次居極首，故名第一。義如本文。以上序經題竟。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0033a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">明綱宗</cb:mulu><head><seg rend="border">明綱宗</seg></head>
<lb ed="TX" n="0033a05"/><p xml:id="pTX10p0033a0501">凡演講一經之先，必先提挈此一經之綱宗，故天台宗分五重玄義，賢首宗有十
<lb ed="TX" n="0033a06"/>門玄談。茲於講此妙法蓮華經之先，仍依窺基大師所撰玄贊，略以六門分釋。茲臚
<lb ed="TX" n="0033a07"/>列如下：</p>
<lb ed="TX" n="0033a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">一　叙經之起意</cb:mulu><head>一　叙經之起意</head>
<lb ed="TX" n="0033a09"/><p xml:id="pTX10p0033a0901">此起意復析爲五：甲、酬因請，乙、破疑執，丙、彰記行，丁、利今後，戊、
<lb ed="TX" n="0033a10"/>顯時機。</p>
<lb ed="TX" n="0033a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">甲　酬因請</cb:mulu><head>甲　酬因請</head><p xml:id="pTX10p0033a1105" cb:place="inline">此復析爲酬因、酬請二義：酬因之義又有六：一曰、酬行因。凡
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0034a" n="0034a"/>
<lb ed="TX" n="0034a01"/>學佛者，必有因行方成果德。佛旣親近無量阿僧祇佛，盡修六度萬行，能圓滿無上
<lb ed="TX" n="0034a02"/>功德，顯現一乘實相，仍願衆生亦能如是修習因行，是爲酬行因。二曰、酬願因。
<lb ed="TX" n="0034a03"/>在佛本因地中，原具最大誓願，願一切衆生得入於佛道，成就阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="TX" n="0034a04"/>；幷願衆生亦盡如我能發此願，是爲酬願因。三曰、酬求因。佛於無量劫來勤求無
<lb ed="TX" n="0034a05"/>上菩提，曾不退轉，如本經提婆達多品所說是已。佛卽以所求得之妙法，答衆生之
<lb ed="TX" n="0034a06"/>所求，幷願衆生亦盡如我能作此無上妙法之希求，是爲酬求因。四曰、酬持因。佛
<lb ed="TX" n="0034a07"/>於過去無量阿僧祇劫，得値八百四千萬億那由他諸佛，供養承事，値多善友，長時
<lb ed="TX" n="0034a08"/>受持。又釋迦過去爲常不輕菩薩，臨終聞空中說法華二十千萬億偈，悉能受持，歷
<lb ed="TX" n="0034a09"/>無量劫。往時旣自常持此經，幷願衆生亦常受持，是爲酬持因。五曰、酬相因。佛
<lb ed="TX" n="0034a10"/>說大經，天雨曼陀羅華，地遍六種震動，均爲瑞相，如本經序品中所說。佛放眉間
<lb ed="TX" n="0034a11"/>白毫相光，遍照東方萬八千世界。<name role="" type="person">文殊師利</name>吿言：世尊將說大法。以將說此經，故
<lb ed="TX" n="0034a12"/>先現大相，先現大相卽爲說是經也，是爲酬相因。六曰、酬說因。如來以一大事因
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0035a" n="0035a"/>
<lb ed="TX" n="0035a01"/>緣出現於世，本願廣說開示衆生，令得究竟一切種智。而舍利弗三請世尊說此妙法
<lb ed="TX" n="0035a02"/>，遂能開此法會，利益當機，是爲酬說因。酬請者，卽酬答諸大菩薩誠請說法之請
<lb ed="TX" n="0035a03"/>也。如本經舍利弗及彌勒三請演說妙法，乃爲說之，是卽酬請之義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0035a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙　破疑執</cb:mulu><head>乙　破疑執</head><p xml:id="pTX10p0035a0405" cb:place="inline">此復析爲破疑、破執二義：破疑者，破衆生之疑。衆生之疑有二
<lb ed="TX" n="0035a05"/>：一爲耽涅槃之二乘衆生，自謂已得自度解脫，疑彼大乘佛果永無我分。一爲發大
<lb ed="TX" n="0035a06"/>心之菩薩，雖已發大乘心，然因舍利弗等已具種種功德智慧，尙於大乘無分，故自
<lb ed="TX" n="0035a07"/>疑亦難成佛，馴至失心退轉。自此經諸品出現後，闡發三乘唯是一乘，聲聞悉當作
<lb ed="TX" n="0035a08"/>佛，而三乘衆生之疑破矣。破執者、破衆生之執。衆生執中，有大乘執與小乘聲聞
<lb ed="TX" n="0035a09"/>執之別。聲聞又分四種：一爲曾發菩提心，而因怯弱已至退轉，遂發小乘心修行得
<lb ed="TX" n="0035a10"/>果，如舍利弗等是也。二爲菩薩應化示現爲聲聞身，如富樓那、阿難等是也。三爲
<lb ed="TX" n="0035a11"/>未發大乘心，未修大乘行，但著於小乘，自謂已得滅度而誤以爲卽究竟地者。四爲
<lb ed="TX" n="0035a12"/>勤求世間禪，或已證初禪、二禪、三禪及四禪者，未得謂得，未證謂證，自謂與佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0036a" n="0036a"/>
<lb ed="TX" n="0036a01"/>無二無別；如楞嚴經所說之無聞比丘，本經所說增上慢之阿羅漢是也。大乘亦分二
<lb ed="TX" n="0036a02"/>種：一爲從凡夫地卽發大乘心修菩提行者，此名頓悟菩薩。一爲先發大乘心，已至
<lb ed="TX" n="0036a03"/>退轉修小乘行，後復遭遇法會，重發大心迴向佛乘，此名漸悟菩薩。在四種聲聞小
<lb ed="TX" n="0036a04"/>乘中，除應化示現聲聞身之菩薩原本無執，及增上慢之阿羅漢尙未證果無有可執者
<lb ed="TX" n="0036a05"/>外，其餘兩種聲聞，均自謂所證之果卽是佛乘，所得涅槃無可再上，此卽爲聲聞小
<lb ed="TX" n="0036a06"/>乘之執。自本經出現，乃知所得涅槃，不過解脫於三界生死之苦，仍居暫息之化城
<lb ed="TX" n="0036a07"/>，而小乘之執破矣。在二種大乘中，均以爲證小乘果之人再不能發無上心，修菩提
<lb ed="TX" n="0036a08"/>行，證究竟涅槃，圓滿無上妙功德智。以此種種，悉爲我大乘人所修證，非小乘所
<lb ed="TX" n="0036a09"/>堪，此卽大乘菩薩之執。自本經出現，乃知小乘證果，正爲修大乘法之方便，以彼
<lb ed="TX" n="0036a10"/>已解脫於三界煩惱，卽可直趨於無上涅槃，而大乘之執破矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0036a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丙　彰記行</cb:mulu><head>丙　彰記行</head><p xml:id="pTX10p0036a1105" cb:place="inline">此復析爲彰記、彰行二義：彰記者，佛自成道後，未爲聲聞授菩
<lb ed="TX" n="0036a12"/>提記，今因時機已至，爲諸聲聞悉皆授記，故說此經卽爲彰記。彰行者，佛爲六道
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0037a" n="0037a"/>
<lb ed="TX" n="0037a01"/>輪迴衆生說二乘法，然實唯一乘。此經正以彰二乘之權，一乘之實，亦卽是彰一乘
<lb ed="TX" n="0037a02"/>因行爲絕對之因行也，是爲彰行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0037a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">丁　利今後</cb:mulu><head>丁　利今後</head><p xml:id="pTX10p0037a0305" cb:place="inline">此復析爲利今、利後二義：利今者，指利益遍於佛說法之時言。
<lb ed="TX" n="0037a04"/>利今亦分二種：一爲果記利。如佛爲諸大弟子親口授記，決定成佛。諸大弟子因是
<lb ed="TX" n="0037a05"/>決定勤求無上菩提，修入佛乘，是名果記利。一爲現證利。如佛說妙法，龍女立地
<lb ed="TX" n="0037a06"/>成佛，餘衆悉發阿耨多羅三藐三菩提心，是名現證利。利後者，如於後末世，有人
<lb ed="TX" n="0037a07"/>受持讀誦是經，卽爲供養佛之舍利。又自佛示現迄今二千九百四十八年，因此經典
<lb ed="TX" n="0037a08"/>，正法、像法、末法悉獲利益，均名利後。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0037a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">戊　顯時機</cb:mulu><head>戊　顯時機</head><p xml:id="pTX10p0037a0905" cb:place="inline">此復析爲顯時、顯機二義：顯時者，顯明說經之時期也。或別爲
<lb ed="TX" n="0037a10"/>五時，或云三時，或云唯一時，說各不同。<name role="" type="person">玄奘</name>法師則謂：各時說敎，因機不同，
<lb ed="TX" n="0037a11"/>實則唯是一時之敎。特隨時相長短而現，而實亦並無有時分之相可見，故唯是一時
<lb ed="TX" n="0037a12"/>。茲可略爲第一時多說有，第二時多說性空相空，至第三時則說此妙法蓮華經等。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0038a" n="0038a"/>
<lb ed="TX" n="0038a01"/>爲顯露第三時中道了義、開權顯實之敎也。顯機者，顯說此經之機也。從根本言，
<lb ed="TX" n="0038a02"/>機唯是一，以衆生本具同一法性，同以眞如法性爲性。但以衆生種姓不同，故令說
<lb ed="TX" n="0038a03"/>經之機亦隨之不同。或先說小乘，使先證果，後入大乘，此一機也。而此經所正被
<lb ed="TX" n="0038a04"/>之機，卽使曾發菩提心，怯弱退失，流入小乘之聲聞衆，再發大心，重趨佛乘，此
<lb ed="TX" n="0038a05"/>則本經之機也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0038a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">二　明經之宗旨</cb:mulu><head>二　明經之宗旨</head>
<lb ed="TX" n="0038a07"/><p xml:id="pTX10p0038a0701">本國古德總判經論，約分四宗：一、立性宗，明法有體性。二、破性宗，明法
<lb ed="TX" n="0038a08"/>有相無體，如成實論是也。三、破相宗，明法相亦空，如般若等經是也。四、顯實
<lb ed="TX" n="0038a09"/>宗，顯中道了義之一乘實相，如華嚴、法華等經是也。此經卽屬第四宗。至於依文
<lb ed="TX" n="0038a10"/>判敎，敎凡三類：一、多說有宗，雖多說有總歸於空，如阿含等小乘經是。二、多
<lb ed="TX" n="0038a11"/>說空宗，雖多說空不礙於有，如般若等經是。三、非空有宗，說眞俗二諦非空故名
<lb ed="TX" n="0038a12"/>爲有，說我法二執非有故名爲空，如華嚴、法華等經是。以上義故，此經攝於中道
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0039a" n="0039a"/>
<lb ed="TX" n="0039a01"/>了義宗，然亦盡攝各宗，以此經能顯示諸法實相，而總括趨入無上乘之方便也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0039a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">三　解經品得名</cb:mulu><head>三　解經品得名</head>
<lb ed="TX" n="0039a03"/><p xml:id="pTX10p0039a0301">先解經得名，卽解釋經題之名也。妙法蓮華經五字，梵云薩達摩奔荼利迦素呾
<lb ed="TX" n="0039a04"/>攬。薩、正妙之義，平正正直爲正，衆善畢彰爲妙。達摩、法也。奔荼利迦、白蓮
<lb ed="TX" n="0039a05"/>華也。素呾攬、經也。亦譯契經，以能契於說法之時、及契於衆生之機也；亦略稱
<lb ed="TX" n="0039a06"/>爲經。</p>
<lb ed="TX" n="0039a07"/><p xml:id="pTX10p0039a0701">經名妙法者，具妙以成法，因法以彰妙。蓋自有此經，而一切大小乘衆生皆知
<lb ed="TX" n="0039a08"/>迴向於一乘如來智慧，卽知以一切根本智、後得智，證於理智無別之法性。而此法
<lb ed="TX" n="0039a09"/>性、卽爲眞如平等法界之本來實相。故此經名，堪稱妙法也。經云開佛知見者，一
<lb ed="TX" n="0039a10"/>眞法界平等實相，生佛無二，本有不可思議之妙相妙用。若由證知心空、法空，隨
<lb ed="TX" n="0039a11"/>順無上妙智以證於不二法性，卽可顯現本具之無邊功德，以順成此不可思議之性用
<lb ed="TX" n="0039a12"/>。然衆生不悟，恆迷沒於煩惱生死海中。佛乃以根本智、後得智所證之廣大性用，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0040a" n="0040a"/>
<lb ed="TX" n="0040a01"/>向衆生性海煩惱中而開發之也。經云示佛知見者，卽佛以所證得之佛乘、涅槃、解
<lb ed="TX" n="0040a02"/>脫三德之理顯示衆生，使莫不知同具此三德涅槃與佛無二是也。經云悟佛知見者，
<lb ed="TX" n="0040a03"/>卽顯示佛所成就之菩提圓滿報身，使衆生知可依以修習，得悟入於佛智是也。經云
<lb ed="TX" n="0040a04"/>入佛知見者，因衆生在無明煩惱中，不復知有佛乘之無上妙果。佛乃開示解悟，使
<lb ed="TX" n="0040a05"/>之因悟趨行，得漸證入，於是修於一乘因行，以入於佛之知見是也。以上所說，若
<lb ed="TX" n="0040a06"/>理若智，若因若果，均名妙法。又此妙者，絕對之妙，何以故？以在三惡道惡法中
<lb ed="TX" n="0040a07"/>，若爲言人天之法，卽爲妙法。然福果易空，乃爲說四諦、十二因緣之二乘法，以
<lb ed="TX" n="0040a08"/>較人天之法，卽又爲妙法矣。然二乘妙法雖可解脫於三界生死輪迴之苦趣，而於一
<lb ed="TX" n="0040a09"/>心本具之法身、般若德用，實未能成就，則二乘法仍非究竟妙法。故惟有唯一大乘
<lb ed="TX" n="0040a10"/>，始足爲究竟妙法也。是故未有法華會以前，佛所說種種法各爲妙法；法華會旣開
<lb ed="TX" n="0040a11"/>以後，則從前所說諸法，不過爲趨入佛智海之方便因緣，惟此經義能以一法界攝入
<lb ed="TX" n="0040a12"/>一切法界，乃堪稱爲圓融絕待之妙法也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0041a" n="0041a"/>
<lb ed="TX" n="0041a01"/><p xml:id="pTX10p0041a0101">經名蓮華者，所以彰喩。蓋蓮花與衆花異，蓮花未開之先卽已有實，喩眞如法
<lb ed="TX" n="0041a02"/>性不因生滅而起，佛本具足一切智德也。蓮花旣開實卽同時顯現，喩眞如法相隨時
<lb ed="TX" n="0041a03"/>隨機無不顯示開露也。蓮花旣落實卽圓滿，喩幻妄旣銷，本來之眞如實相、一切妙
<lb ed="TX" n="0041a04"/>功德智，及一乘之妙果，無不圓滿具足也。眞如智德，生佛不二，徒以衆生妄想執
<lb ed="TX" n="0041a05"/>著，不能顯露受用。佛乃以方便善巧誘化衆生，若去煩惱，若去無明，無非爲實施
<lb ed="TX" n="0041a06"/>權。後乃開權顯實，卒使衆生了知一一方便皆爲趨向於無上之一佛乘；而此一乘，
<lb ed="TX" n="0041a07"/>卽具足無量方便乘。迨一乘顯現，而諸方便乘亦融，有如白蓮華之花落而蓮實顯現
<lb ed="TX" n="0041a08"/>也。以有如是等義，故是經名爲妙法蓮華經。</p>
<lb ed="TX" n="0041a09"/><p xml:id="pTX10p0041a0901">次解品得名，卽解釋經品之名也。本經計共二十八品，有從法得名者，如方便
<lb ed="TX" n="0041a10"/>品等是也。有從喩得名者，如譬喩品、藥草喩品等是也。有從人得名者，如法師品
<lb ed="TX" n="0041a11"/>、提婆達多品等是也。有從事得名者，如序品、授記品等是也。有從人法得名者，
<lb ed="TX" n="0041a12"/>如授學無學人記品等是也。有能所爲名者，如分別功德品是也。有因果爲名者，如
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0042a" n="0042a"/>
<lb ed="TX" n="0042a01"/>隨喜功德品是也。有三義爲名者，如五百弟子授記品是也。有不定爲名者，如安樂
<lb ed="TX" n="0042a02"/>行品、見寶塔品是也。均可依類以爲辨別。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0042a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">四　顯經品廢立</cb:mulu><head>四　顯經品廢立</head>
<lb ed="TX" n="0042a04"/><p xml:id="pTX10p0042a0401">本經計有三譯：姚秦鳩摩羅什譯本，最爲通行。然鳩譯原只二十七品，無提婆
<lb ed="TX" n="0042a05"/>達多品。至梁末眞諦法師，始從梵文原本譯出。幷增置於見寶塔品之後。鳩師於童
<lb ed="TX" n="0042a06"/>子之年，卽具耆宿之德，其譯著向爲學者稱頌。今鳩譯旣無此品，于是後增之品人
<lb ed="TX" n="0042a07"/>遂引爲疑議矣。第本經各譯，均有提婆達多品，且均在見寶塔品之後。考其文義，
<lb ed="TX" n="0042a08"/>後先亦無抵觸。鳩譯偶缺，或以貝葉脫簡以致漏譯一品，亦未可知。且經名雖佛當
<lb ed="TX" n="0042a09"/>時所命，而經品多爲結集經典之人所分配，或爲後來受持讀誦之人所分配，如梁昭
<lb ed="TX" n="0042a10"/>明太子配金剛經三十二分之類，容不免間有舛錯，要不足爲全經之疑難也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0042a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">五　彰品之次第</cb:mulu><head>五　彰品之次第</head>
<lb ed="TX" n="0042a12"/><p xml:id="pTX10p0042a1201">經品次第，爲一經之脈絡。鳩譯本經各品及眞諦法師譯增之提婆達多品，共二
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0043a" n="0043a"/>
<lb ed="TX" n="0043a01"/>十八品，敎義品次，互爲銜接。惟流通分中囑累一品，在神力品之後，藥王品之前
<lb ed="TX" n="0043a02"/>，此與諸經通例微有不同。正法華經及添品法華經，均以囑累品列於經後。鳩譯維
<lb ed="TX" n="0043a03"/>摩詰經亦以囑累品列後，而此譯獨列於流通分之中間。或其本無用意，然讚勸旣周
<lb ed="TX" n="0043a04"/>，化緣已畢，慇懃付受，遠使流通，故有此品。要以居後爲合宜耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0043a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">六　釋經之本文（廣如下述）</cb:mulu><head>六　釋經之本文（廣如下述）</head></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0043a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">釋經文</cb:mulu><head><seg rend="border">釋經文</seg></head>
<lb ed="TX" n="0043a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0043a0701">本經二十八品，計分三分：首、序品爲序分；次、自方便品至常不輕品，共十
<lb ed="TX" n="0043a08"/>九品，爲正宗分；次、自神力品至囑累品，共八品，爲流通分。正宗分有諸釋之不
<lb ed="TX" n="0043a09"/>同，試分說如下：唐窺基大師將正宗分約爲境、行、果三門：以自方便品至持品，
<lb ed="TX" n="0043a10"/>共十二品，爲顯一乘之境。安樂行品、從地涌出品二品，爲顯一乘之行。自如來壽
<lb ed="TX" n="0043a11"/>量品至常不輕品，共五品，爲顯一乘之果。又、嘉祥吉藏大師，則將正宗分約爲乘
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0044a" n="0044a"/>
<lb ed="TX" n="0044a01"/>權實與身權實兩大分：以自方便品至安樂行品，共十三品，爲明乘之權實。以自從
<lb ed="TX" n="0044a02"/>地涌出品至法師功德品，爲明身之權實。天台智者大師之分跡本二門，似之。而以
<lb ed="TX" n="0044a03"/>窺基大師之科判，較諸家爲特勝，因由了解妙境，卽可發起因行，趨入佛果故也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0044a04"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0044a0401">序品第一</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0044a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲一　序分</cb:mulu><head>甲一　序分</head></cb:div>
<lb ed="TX" n="0044a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0044a0601">天親菩薩論說此序品，有七種成就，爲他宗所無，茲述如下：一、序成就，卽
<lb ed="TX" n="0044a07"/>由如是我聞至<name role="" type="person">耆闍崛山</name>中一節是。以親聞之人，說敎之時，說敎之主，說敎之處，
<lb ed="TX" n="0044a08"/>圓滿勝餘故也。二、衆成就，卽與大比丘衆一節是也。三、時成就，卽爲諸菩薩說
<lb ed="TX" n="0044a09"/>大乘經以下一節是。以先說無量義經具十七名，勝於餘經故也。四、隨順威儀住成
<lb ed="TX" n="0044a10"/>就，卽佛說此經已結跏趺坐一節是也。五、依止說因成就，卽爾時佛放眉間光一節
<lb ed="TX" n="0044a11"/>是也。六、大衆現前欲聞法成就，卽爾時彌勒菩薩作是念一節是也。七、<name role="" type="person">文殊師利</name>
<lb ed="TX" n="0044a12"/>答成就，卽以宿命智顯現過去因果，能作是答，幷爲餘經所無故也。第一與第二種
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0045a" n="0045a"/>
<lb ed="TX" n="0045a01"/>成就，爲通序，以與通常之序相似。第三至第七種成就，爲別序，則以別叙此一經
<lb ed="TX" n="0045a02"/>之所由緣起也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0045a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙一　序成就</cb:mulu><head>乙一　序成就</head>
<lb ed="TX" n="0045a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0045a0401">如是我聞：一時，佛住<name role="" type="person">王舍城</name><name role="" type="person">耆闍崛山</name>中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0045a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0045a0501">如是我聞，一切經首多置此語，茲釋其義：一曰、遵遺敎：因佛臨涅槃時，酬
<lb ed="TX" n="0045a06"/>優波離、阿<g ref="#CB00144">㝹</g>樓陀、阿難等之請，特命置此四字於經首，故經首用此遵遺敎也。二
<lb ed="TX" n="0045a07"/>曰、斷三疑：衆生之疑有三：一疑，佛因大悲從涅槃起，更說妙法。二疑，更有佛
<lb ed="TX" n="0045a08"/>從他方來，住此說法。三疑，阿難轉身成佛爲衆說法。今標明如是所說之法，爲我
<lb ed="TX" n="0045a09"/>昔日侍佛親聞，則非佛更起及他方佛至與自己轉身成佛所說之法矣。三曰、生信心
<lb ed="TX" n="0045a10"/>：『信爲道源功德母，長養一切諸善根』。首述如是我聞，則先確然自信，因以起
<lb ed="TX" n="0045a11"/>大衆之信順矣。四曰、離過失：如是之法，由我親聞，則我於此經初無增減之過失
<lb ed="TX" n="0045a12"/>也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0046a" n="0046a"/>
<lb ed="TX" n="0046a01"/><p xml:id="pTX10p0046a0101">以上四種，均爲經首置如是我聞之因由。茲更因文釋義如下：一、常語如是二
<lb ed="TX" n="0046a02"/>字，恆爲譬喩，例若如是妙法、如是蓮花之類。而阿難則亦云：如是一部妙法蓮華
<lb ed="TX" n="0046a03"/>經，實爲我所親聞也。二、有敎誨之義，猶言如是一部妙法蓮華經，乃我所親聞，
<lb ed="TX" n="0046a04"/>汝等應當受持是也。三、有問答之義，如人問此經是否親聞，而阿難答言：如是乃
<lb ed="TX" n="0046a05"/>我親聞也。四、有允許之義，如人言可否開示此經，而阿難答言：如是當說我之所
<lb ed="TX" n="0046a06"/>聞者，乃欣喜答應之意也。</p>
<lb ed="TX" n="0046a07"/><p xml:id="pTX10p0046a0701">我之義有三：有凡夫外道等我執之我，有依法性常住自在而假名施設之我，有
<lb ed="TX" n="0046a08"/>通俗對人稱謂之我。今阿難所說我聞之我，乃對人稱謂之我耳。言我聞者，別於衆
<lb ed="TX" n="0046a09"/>聞也。以上爲總顯己聞。</p>
<lb ed="TX" n="0046a10"/><p xml:id="pTX10p0046a1001">一時之義，非一刹那，非億萬劫，非佛成道後之說法三時、五時，亦非通常之
<lb ed="TX" n="0046a11"/>年月日時。蓋自有衆生感佛說此妙法蓮華經以迄於終，皆謂之一時也。以上釋說敎
<lb ed="TX" n="0046a12"/>之時。佛、梵語爲佛陀，亦簡稱爲佛。梵經中多題婆迦梵，義譯世尊，此方多名爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0047a" n="0047a"/>
<lb ed="TX" n="0047a01"/>佛，譯云覺者，卽具有無上正等正覺之智者。覺之義，約分爲三：自覺以超於三界
<lb ed="TX" n="0047a02"/>凡夫，覺他以超於二乘聖人，覺行圓滿以超於菩薩而爲佛也。以上釋說敎之主。</p>
<lb ed="TX" n="0047a03"/><p xml:id="pTX10p0047a0301">住、非行住坐臥四儀中之住，凡佛所居止遊化之處，卽謂之住於是處。<name role="" type="person">王舍城</name>
<lb ed="TX" n="0047a04"/>爲<name role="" type="person">摩揭陀國</name>王之都。<name role="" type="person">耆闍崛山</name>卽<name role="" type="person">靈鷲山</name>，亦稱鷲峰，最稱高勝，過於餘山，以喩法
<lb ed="TX" n="0047a05"/>勝超越二乘也。以上釋所化之處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0047a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙二　衆成就</cb:mulu><head>乙二　衆成就</head>
<lb ed="TX" n="0047a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　衆類成就</cb:mulu><head>丙一　衆類成就</head>
<lb ed="TX" n="0047a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0047a0801">衆成就所攝，卽經文自與大比丘衆萬二千人俱，至與若干百千眷屬俱一節是也
<lb ed="TX" n="0047a09"/>。衆成就有五義，分釋如下：</p>
<lb ed="TX" n="0047a10"/><p xml:id="pTX10p0047a1001">一、明衆之緣由，復判爲五：甲、證信，以所集妙法爲有名大德所同聞，可證
<lb ed="TX" n="0047a11"/>此妙法爲當信。乙、顯德，以在會大衆多有威德，如諸大菩薩及<name role="" type="person">帝釋天</name>王諸天子人
<lb ed="TX" n="0047a12"/>王等諸聖圍繞於佛，益以彰佛之德。丙、啓請，以舍利弗三次請求而爲說法，顯妙
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0048a" n="0048a"/>
<lb ed="TX" n="0048a01"/>法之可尊寶。丁、當機，以此經旣已顯現，大小乘及凡夫等衆各被其機，隨類獲益
<lb ed="TX" n="0048a02"/>。戊、引攝，以當時衆集，可引餘生發心，經法所垂，可引今衆發心，顯佛法於法
<lb ed="TX" n="0048a03"/>界中最爲功德圓滿，能攝受一切也。</p>
<lb ed="TX" n="0048a04"/><p xml:id="pTX10p0048a0401">二、明衆之權實：如在佛實報莊嚴土中，惟菩薩衆爲實，而應化示現之聲聞衆
<lb ed="TX" n="0048a05"/>爲權。在凡聖同居土中，聲聞等衆爲實，而菩薩爲應化及示敎善巧之權。此經卽化
<lb ed="TX" n="0048a06"/>土是報土，卽化報土是法土，權實互融。</p>
<lb ed="TX" n="0048a07"/><p xml:id="pTX10p0048a0701">三、明衆之有無：本經通序所列十五衆，有六殊異：一、在會三乘之中無獨覺
<lb ed="TX" n="0048a08"/>衆，以獨覺多出於無佛之世，彼無果成，故不與會。二、在會三界之中無無色界，
<lb ed="TX" n="0048a09"/>以無色界機緣未熟，佛光不加被故。三、在會五趣之中無地獄，以佛光雖可加被，
<lb ed="TX" n="0048a10"/>而無緣不能卽至。四、四衆之中無優婆塞、優婆夷。五、八部之中無夜叉及摩睺羅
<lb ed="TX" n="0048a11"/>伽。六、二王之中無轉輪聖王，唯有小王。觀此，可具見異於餘經也。</p>
<lb ed="TX" n="0048a12"/><p xml:id="pTX10p0048a1201">四、明衆之次第：初衆分爲四類。一、聲聞衆，二、菩薩衆，三、八部衆，四
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0049a" n="0049a"/>
<lb ed="TX" n="0049a01"/>、諸王衆。聲聞、菩薩則爲內護，八部、諸王則爲外護，故以內護、外護爲次。內
<lb ed="TX" n="0049a02"/>護之次，則聲聞居先，菩薩居後。外護之次，則八部居先，人王居後。在八部之中
<lb ed="TX" n="0049a03"/>，則以天非天爲次。天之中，又以地居、空居爲次。地居中，帝、臣爲次。空居中
<lb ed="TX" n="0049a04"/>，非禪主、禪主爲次也。後衆之中亦分六類：如證法衆，開塔衆，經利廣大衆，持
<lb ed="TX" n="0049a05"/>法無邊衆，他方行法衆，他方勸持衆是也。</p>
<lb ed="TX" n="0049a06"/><p xml:id="pTX10p0049a0601">五、釋衆成就之偏全：衆成就有四解：一、數成就，謂萬二千人等。二、行成
<lb ed="TX" n="0049a07"/>就，如聲聞比丘等修小乘行，菩提薩埵及示現四衆身之應身菩薩，修大乘行是。三
<lb ed="TX" n="0049a08"/>、攝功德成就，如經文讚歎聲聞、菩薩之功德等是。四、威儀住成就，如四衆繞佛
<lb ed="TX" n="0049a09"/>威儀恭敬是。在此十五衆中，菩薩、聲聞具足四種成就；其有學無學及比丘尼，未
<lb ed="TX" n="0049a10"/>讚功德，只具三種成就；其餘天、龍、人王等，未讚行與功德，只具二種成就。</p>
<lb ed="TX" n="0049a11"/><p cb:type="pre" xml:id="pTX10p0049a1101">　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　┌─類數
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0050a" n="0050a"/>
<lb ed="TX" n="0050a01"/>　　　　　　　　　　　　　　┌─比　丘──┬─有名高德─┤　歎德
<lb ed="TX" n="0050a02"/>　　　　　┌─內護─┬─聲聞┤　　　　　　│　　　　　　└─列名
<lb ed="TX" n="0050a03"/>　　　　　│　　　　│　　　│　　　　　　└─無名大德
<lb ed="TX" n="0050a04"/>　　　　　│　　　　│　　　└─比丘尼──┬─尊重諸尼
<lb ed="TX" n="0050a05"/>　　　　　│　　　　│　　　　　┌─類數　│
<lb ed="TX" n="0050a06"/>　　　　　│　　　　└─菩薩──┤　歎德　└─內眷諸尼
<lb ed="TX" n="0050a07"/>　　　　衆┤　　　　　　　　　　└─列名
<lb ed="TX" n="0050a08"/>　　　　　│　　　　　　　　　　　　　　　　　┌─帝
<lb ed="TX" n="0050a09"/>　　　　　│　　　　┌─非人─┬天─┬─地居─┴─臣
<lb ed="TX" n="0050a10"/>　　　　　│　　　　│　　　　│　　└─空居─┬─欲界
<lb ed="TX" n="0050a11"/>　　　　　└─外護─┤　　　　│　　　　　　　└─色界
<lb ed="TX" n="0050a12"/>　　　　　　　　　　│　　　　└非天<note place="inline">一</note>龍<note place="inline">二</note>緊捺落<note place="inline">三</note>健闥縛<note place="inline">四</note>阿素洛<note place="inline">五</note>揭路荼
<lb ed="TX" n="0050a13"/>　　　　　　　　　　└─人</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0050a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　內護五衆</cb:mulu><head>丁一　內護五衆</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0051a" n="0051a"/>
<lb ed="TX" n="0051a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0051a0101">以下當先明內護五衆，卽聲聞比丘中之有名高德衆，與無名大德衆；聲聞比丘
<lb ed="TX" n="0051a02"/>尼中之尊重諸尼衆，與內眷諸尼衆；及菩薩衆是也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0051a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0051a0301">與大比丘衆萬二千人俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0051a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　聲聞衆</cb:mulu><head>戊一　聲聞衆</head>
<lb ed="TX" n="0051a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0051a0501">此一、內護聲聞比丘中之有名高德衆也。比丘、擧其類。萬二千人、擧其數。
<lb ed="TX" n="0051a06"/>與者、共同和合之義。依大智度論，與字有七義：同處、同時、同心、同見、同戒
<lb ed="TX" n="0051a07"/>、同道、同解脫，是名爲與，明無有不同道之餘衆與俱也。大有六義：一、數大，
<lb ed="TX" n="0051a08"/>以萬二千人故。二、解脫大，以離一切煩惱故。三、位大，以皆爲大德大阿羅漢故
<lb ed="TX" n="0051a09"/>。四、德大，以具足功德故。五、名大，以名稱普聞故。六、識大，以衆所知識故
<lb ed="TX" n="0051a10"/>。比丘有五義：一曰、乞士，以依法出家乞食自活故。二曰、淨持戒，以漸入僧數
<lb ed="TX" n="0051a11"/>應持戒故。三曰、怖魔，以發願出家，天魔震懾故。四曰、淨命，以三業淸淨，不
<lb ed="TX" n="0051a12"/>依貪邪活命故。五曰、破惡，以能依佛智，摧滅煩惱故。衆之義，與僧同，惟此衆
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0052a" n="0052a"/>
<lb ed="TX" n="0052a01"/>字兼括四衆而言也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0052a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0052a0201">皆是阿羅漢：諸漏已盡，無復煩惱，逮得己利，盡諸有結，心得自在。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0052a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0052a0301">新翻及舊論中，自皆是阿羅漢以下，共有十六句，本經只此六句，讚大比丘衆
<lb ed="TX" n="0052a04"/>之德也。阿羅漢，爲梵音，其義甚廣，而有一通義足以賅之：卽應已斷煩惱，應己
<lb ed="TX" n="0052a05"/>盡諸漏是也。阿羅漢所成就之功德，共有十五，其最大者有三：一、應受人天供養
<lb ed="TX" n="0052a06"/>，以盡斷煩惱諸漏，已爲人天福田故。二、應無分段生死，以已盡後有，超出三界
<lb ed="TX" n="0052a07"/>故。三、已成智通殊勝功德，應正智解脫故。</p>
<lb ed="TX" n="0052a08"/><p xml:id="pTX10p0052a0801">凡煩惱現行，令心連注流散不絕，名之爲漏，如漏器、漏舍，汚損物體，深可
<lb ed="TX" n="0052a09"/>厭惡者是。故有漏者，皆煩惱種子未盡斷絕故也。凡有煩惱之衆生，卽爲八種大隨
<lb ed="TX" n="0052a10"/>煩惱若昏沈、散亂等纏繞，起伏輪轉無有休息。由煩惱起業，因業受死生果報，所
<lb ed="TX" n="0052a11"/>修功德永無圓滿之望，故名有漏也。漏之種類非一：一曰、欲漏，三界中之欲界諸
<lb ed="TX" n="0052a12"/>煩惱最爲深重，而其根株悉由貪欲而起，故別名欲漏。二曰、有漏，有卽三有⸺
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0053a" n="0053a"/>
<lb ed="TX" n="0053a01"/>亦稱三界，亦稱二十五有；色界、無色界諸衆生，雖已無瞋，而因根本煩惱未斷，
<lb ed="TX" n="0053a02"/>致仍受三有之果報，均爲三有之漏。三曰、無明漏，煩惱爲漏之體，無明又爲煩惱
<lb ed="TX" n="0053a03"/>之本，煩惱之至隱微者爲無明漏。已盡者，已伏斷無餘之謂。漏之義，亦兼果報而
<lb ed="TX" n="0053a04"/>言。如受人天果報及受凡夫禪定果報者，至報盡時復又墮落，故此種果報亦名有漏
<lb ed="TX" n="0053a05"/>之果。而此果報旣盡之後，卽又復有煩惱。經言無復煩惱，正讚諸大阿羅漢之諸漏
<lb ed="TX" n="0053a06"/>已盡無餘也。逮得己利者，棄捨重擔，已證涅槃，卽以涅槃爲己利也。證阿羅漢果
<lb ed="TX" n="0053a07"/>者，爲有餘涅槃，因三界分段生死之因雖可斷滅，而現有業果之身，仍然存在尙未
<lb ed="TX" n="0053a08"/>解脫，仍是有報，故爲有餘涅槃。阿羅漢若以三昧火自焚其身，正智解脫，則亦謂
<lb ed="TX" n="0053a09"/>證無餘涅槃也。結，卽三界二十五有之結。如愛結、恚結、慢結、無明結、疑結、
<lb ed="TX" n="0053a10"/>見結、取結、嫉結、慳結、九種，均係結縛之義，仍爲煩惱之因。以是之故，仍不
<lb ed="TX" n="0053a11"/>能解脫於三界，甚至復起業力，重招果報。如十二因緣中無明緣愛、愛緣取等，卽
<lb ed="TX" n="0053a12"/>是有結之義。盡者，銷落無餘也。心得自在者，卽以定力修習增上心學已得圓滿，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0054a" n="0054a"/>
<lb ed="TX" n="0054a01"/>能出入自在，此以定力得自在也。若於眞俗二諦，了知無結無縛心得解脫，此以慧
<lb ed="TX" n="0054a02"/>力得自在也。眞如實相本來自在，漏結旣盡，則本來自在之相全體顯現。經云得者
<lb ed="TX" n="0054a03"/>，亦得而無得之謂也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0054a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0054a0401">其名曰：<name role="" type="person">阿若憍陳如</name>，<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>，<name role="" type="person">優樓頻螺迦葉</name>，<name role="" type="person">伽耶迦葉</name>，<name role="" type="person">那提迦葉</name>，舍利弗
<lb ed="TX" n="0054a05"/>，<name role="" type="person">大目犍連</name>，<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>，阿<g ref="#CB00144">㝹</g>樓馱，<name role="" type="person">劫賓那</name>，<name role="" type="person">憍梵波提</name>，離婆多，畢陵伽婆蹉，薄
<lb ed="TX" n="0054a06"/>拘羅，<name role="" type="person">摩訶拘絺羅</name>，難陀，<name role="" type="person">孫陀羅難陀</name>，富樓那彌多羅尼子，須菩提，阿難，羅睺羅
<lb ed="TX" n="0054a07"/>，如是衆所知識大阿羅漢等。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0054a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0054a0801">此列擧聲聞比丘有名高德衆、上首大弟子之名也。是時阿難尙未證無學阿羅漢
<lb ed="TX" n="0054a09"/>果，惟多聞第一，佛所稱歎，衆所知識，故亦列諸大阿羅漢之內。又前列聲聞比丘
<lb ed="TX" n="0054a10"/>衆之原因，約有數義：一、比丘出家，形同佛儀。二、此常隨衆，常依佛住。三、
<lb ed="TX" n="0054a11"/>令諸菩薩於聲聞衆捨離我慢。至諸有名上首之次序，亦各具有意義，如<name role="" type="person">阿若憍陳如</name>
<lb ed="TX" n="0054a12"/>，爲僧寶之始⸺五比丘中最初得度者，故列爲首。至他經或因阿羅漢中智慧最大
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0055a" n="0055a"/>
<lb ed="TX" n="0055a01"/>，故列舍利弗爲第一，其例非一。阿若亦譯阿若多，了解之義。憍陳、姓也，此云
<lb ed="TX" n="0055a02"/>器。摩訶、大也。迦葉、爲上古婆羅門姓，義言飮吞日月之光。此迦葉年最長老，
<lb ed="TX" n="0055a03"/>身光能蔽日月，功德最大，故名大迦葉。<name role="" type="person">優樓頻</name>螺，譯言木瓜，以此迦葉胸瘤如木
<lb ed="TX" n="0055a04"/>瓜，故名。又伽耶、山名。那提、河名。此二迦葉，均因地得名。<name role="" type="person">優樓頻</name>螺、伽耶
<lb ed="TX" n="0055a05"/>、那提三迦葉，蓋三弟兄也。舍利弗、譯言鶖子。<name role="" type="person">大目犍連</name>、譯言大採菽氏，亦婆
<lb ed="TX" n="0055a06"/>羅門古姓，神通第一。迦旃延、譯言翦剃，論義第一。阿<g ref="#CB00144">㝹</g>樓馱、譯言無滅。劫賓
<lb ed="TX" n="0055a07"/>那、譯言房宿。<name role="" type="person">憍梵波提</name>、譯言牛相，以有宿業身帶牛相故。離婆多、譯言室星，
<lb ed="TX" n="0055a08"/>北方星也，與<name role="" type="person">劫賓那</name>均以星宿得名。畢陵迦婆蹉、譯言餘習，言有婆羅門我慢之遺
<lb ed="TX" n="0055a09"/>習，此以過失得名。<name role="" type="person">薄拘羅</name>、譯言善容。拘絺羅、卽大膝之義，舍利弗之舅氏也。
<lb ed="TX" n="0055a10"/>難陀、譯言喜。難陀之名非一，如<name role="" type="person">孫陀羅難陀</name>，<name role="" type="person">阿難陀</name>等是。此難陀非佛之弟，係
<lb ed="TX" n="0055a11"/>一牧牛人，曾問佛聞法，心深歡喜，故名。<name role="" type="person">孫陀羅難陀</name>、譯言豔喜，此佛親弟。孫
<lb ed="TX" n="0055a12"/>陀羅、譯言豔，其妻名也。富樓那彌多羅尼，譯言滿慈，謂滿慈氏之子也。須菩提
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0056a" n="0056a"/>
<lb ed="TX" n="0056a01"/>、譯言善現。阿難、譯言慶喜，此佛堂弟，世尊成道時阿難始生，故名慶喜。羅睺
<lb ed="TX" n="0056a02"/>羅、譯言執日，佛之子也。聲聞比丘凡萬二千人，勢難遍擧，特擧諸上首弟子衆所
<lb ed="TX" n="0056a03"/>知識者耳。言大阿羅漢等者，等此諸阿羅漢衆中非盡已證阿羅漢，如阿難輩是也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0056a0401">復有學無學二千人。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0056a0501">此二、內護聲聞比丘中之無名大德衆也。凡聲聞等衆，修習戒、定、慧，學未
<lb ed="TX" n="0056a06"/>圓滿者爲有學。至進趣圓滿，已證阿羅漢果者，則爲無學，以無須再學也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0056a0701"><name role="" type="person">摩訶波闍波提</name>比丘尼，與眷屬六千人俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0056a0801">此三、內護聲聞比丘尼之尊重諸尼衆也。波闍波提、譯言勝生主，本係天名，
<lb ed="TX" n="0056a09"/>亦義翻<name role="" type="person">大愛道</name>。爲佛姨母，佛母命終，由此姨母養佛，故言大勝生主。佛門本無比
<lb ed="TX" n="0056a10"/>丘尼，最初因波闍波提獲聞佛法出家，遂爲比丘尼之始，故稱爲大。尼者、梵音，
<lb ed="TX" n="0056a11"/>猶言女也。眷屬、卽彼所攝之大衆也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0056a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0056a1201">羅睺羅母<name role="" type="person">耶輸陀羅</name>比丘尼，亦與眷屬俱。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0057a" n="0057a"/>
<lb ed="TX" n="0057a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0057a0101">此四、內護聲聞比丘尼之內眷諸尼衆也。<name role="" type="person">耶輸陀羅</name>、譯言持譽，爲佛在家時之
<lb ed="TX" n="0057a02"/>妻，生羅睺羅者是也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　菩薩衆</cb:mulu><head>戊二　菩薩衆</head>
<lb ed="TX" n="0057a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0057a0401">菩薩摩訶薩八萬人。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0057a0501">菩薩摩訶薩、以標其類。八萬人、擧其數也。梵言菩提薩埵<name role="" type="person">摩訶薩埵</name>，略言爲
<lb ed="TX" n="0057a06"/>菩薩摩訶薩也。譯義爲覺有情，其義有三：以發四弘誓，上求佛道、下度衆生故；
<lb ed="TX" n="0057a07"/>以具足自覺、覺他功德故；以遍十方世界，歷阿僧祇劫，勇猛精進自度度生故。此
<lb ed="TX" n="0057a08"/>菩薩皆八地以上之菩薩，故云摩訶薩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0057a0901">皆於阿耨多羅三藐三菩提不退轉。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0057a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0057a1001">阿、云無，耨多羅、云上，三、云正，藐、云等，菩提、云覺：阿耨多羅三藐
<lb ed="TX" n="0057a11"/>三菩提，卽云無上正等正覺。言無上覺者，顯菩提淸淨法界也。言正覺者，別於外
<lb ed="TX" n="0057a12"/>道邪覺也。言等覺者，別於二乘偏空之覺也。又言正覺者，卽遍正之義，圓滿之義
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0058a" n="0058a"/>
<lb ed="TX" n="0058a01"/>，別於因地菩薩覺行未圓滿之覺也。退轉者、退失與轉變之謂。退失者，已成就之
<lb ed="TX" n="0058a02"/>功德而復退失；轉變者，雖未退失卻已轉變。不退轉者，卽於已成就未成就之功德
<lb ed="TX" n="0058a03"/>，不退亦不轉而究竟成就也；故八地名爲不動地。</p>
<lb ed="TX" n="0058a04"/><p xml:id="pTX10p0058a0401">不退有四：一、信不退，十信第六名不退心，堅信正法，不惟一世乃至生生世
<lb ed="TX" n="0058a05"/>世信心堅固。二、位不退，十住第七名不退位，謂不復退入於小乘也。三、證不退
<lb ed="TX" n="0058a06"/>，初地以上爲證不退，謂證於眞如法身永不退轉也。蓋未證以前，修眞如止觀等法
<lb ed="TX" n="0058a07"/>亦能相應，但未能不退耳。四、行不退，八地以上名念念行不退轉地，至此究竟不
<lb ed="TX" n="0058a08"/>退，一切所行念念不退，已成就未成就之法均決定可成就不退也。此不退者，卽是
<lb ed="TX" n="0058a09"/>不轉。以上一段，依天親菩薩法華論，爲總歎其德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0058a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0058a1001">皆得陀羅尼；樂說辯才；轉不退轉法輪；供養無量百千諸佛，於諸佛所植衆德本
<lb ed="TX" n="0058a11"/>；常爲諸佛之所稱歎；以慈修身；善入佛慧；通達大智；到於彼岸；名稱普聞無量世
<lb ed="TX" n="0058a12"/>界，能度無數百千衆生。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0059a" n="0059a"/>
<lb ed="TX" n="0059a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0059a0101">此下至能度百千無量衆生句，均爲別釋其德。陀羅尼、猶云總持。總持有二；
<lb ed="TX" n="0059a02"/>一、攝持一切，謂於一法、一義中，能攝無量法、無量義以自持也。二、散施一切
<lb ed="TX" n="0059a03"/>，謂以所攝持之法義，散施於衆使隨機受益也。得者、聞法受持終不退失之謂。故
<lb ed="TX" n="0059a04"/>云得陀羅尼，卽謂之住聞法不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0059a05"/><p xml:id="pTX10p0059a0501">辯才有四：一、法無礙辯，卽能說明一切法之性相用。二、義無礙辯，能於一
<lb ed="TX" n="0059a06"/>法中說無量義。三、詞無礙辯，不礙於種種方言音聲差別而演圓音，能得一切音聲
<lb ed="TX" n="0059a07"/>言語陀羅尼。四、樂說無礙辯，能契於一切衆生之機而爲說法；樂說者，卽能隨順
<lb ed="TX" n="0059a08"/>衆生心所好樂以爲說法，而自亦以說法爲願樂也。故云樂說辯才，卽謂之樂說不退
<lb ed="TX" n="0059a09"/>轉。</p>
<lb ed="TX" n="0059a10"/><p xml:id="pTX10p0059a1001">轉法輪者，卽說法之謂。法者、佛所說之法，以輪爲喩，具有數義：一、輪爲
<lb ed="TX" n="0059a11"/>圓相，以法義圓滿，故名爲輪。二、佛法能轉惡爲善，轉染爲淨，轉生死爲涅槃，
<lb ed="TX" n="0059a12"/>有轉動之義，故名爲輪。三、法能摧破一切無明煩惱，如輪可碾破糠秕等，故名爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0060a" n="0060a"/>
<lb ed="TX" n="0060a01"/>輪。說法之退轉與不退轉亦有二義：說法者功德未圓滿具足，往往此時能說法，彼
<lb ed="TX" n="0060a02"/>時未必能說法，此生能說法，他生未必能說法，此皆名爲退轉。而此菩薩功德，已
<lb ed="TX" n="0060a03"/>達於說法不退轉之地位。更就法言之，若所說之法，非究竟了義之法，則亦有時退
<lb ed="TX" n="0060a04"/>轉。而此所說，卽爲究竟了義之法，無可退轉也。故云轉不退轉法輪，卽謂之說法
<lb ed="TX" n="0060a05"/>不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0060a06"/><p xml:id="pTX10p0060a0601">供養有二：一、財供養，布施供給。二、法供養，如實修行。如此供養，成就
<lb ed="TX" n="0060a07"/>福、慧二德，斯爲植衆德本。德本、卽善根，不外此福德智慧二德之本也。由供養
<lb ed="TX" n="0060a08"/>諸佛，故能植衆德本；由植衆德本，斯能供養諸佛，皆八地以上菩薩之功行也。故
<lb ed="TX" n="0060a09"/>云供養無量百千諸佛，於諸佛所植衆德本者，卽謂之依止善知識不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0060a10"/><p xml:id="pTX10p0060a1001">諸佛稱歎，明非一佛。由此可斷二疑；一、菩薩以佛爲師，不知自身所修之行
<lb ed="TX" n="0060a11"/>與佛合否，故恆自疑，今爲佛所稱歎，則自疑可斷。二、法會大衆，有疑此菩薩功
<lb ed="TX" n="0060a12"/>德勝劣者，今諸佛旣盡稱歎此菩薩之功德，則衆疑亦斷。由斷二疑，故第八地名決
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0061a" n="0061a"/>
<lb ed="TX" n="0061a01"/>定地。故云常爲諸佛之所稱歎者，卽謂之斷疑不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a02"/><p xml:id="pTX10p0061a0201">身者、菩薩之無生身，無生而無不生，無生故超三界，無不生故示現六道。修
<lb ed="TX" n="0061a03"/>身者，卽修此在一切法界中所示現之身。內自證入，外說利他，而悉以大慈悲心爲
<lb ed="TX" n="0061a04"/>本。故云以慈修身，卽謂之以大慈悲說彼彼法入彼彼事不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a05"/><p xml:id="pTX10p0061a0501">善入佛慧，卽謂之入如實境界之一切智不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a06"/><p xml:id="pTX10p0061a0601">通達大智，卽爲證我空、法空不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a07"/><p xml:id="pTX10p0061a0701">到於彼岸，謂證於所證之眞如法性、大般涅槃，卽謂之入如實境界不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a08"/><p xml:id="pTX10p0061a0801">名聞於無量界，卽能住持於無量世界，使法不滅，以成就菩薩度生之大事業，
<lb ed="TX" n="0061a09"/>卽謂之應作所作住持不退轉。</p>
<lb ed="TX" n="0061a10"/><p xml:id="pTX10p0061a1001">以上十種不退轉，爲別釋其德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0061a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0061a1101">其名曰：<name role="" type="person">文殊師利</name>菩薩，觀世音菩薩，得大勢菩薩，<name role="" type="person">常精進菩薩</name>，不休息菩薩，
<lb ed="TX" n="0061a12"/>寶掌菩薩，藥王菩薩，勇施菩薩，寶月菩薩，月光菩薩，滿月菩薩，大力菩薩，無量
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0062a" n="0062a"/>
<lb ed="TX" n="0062a01"/>力菩薩，越三界菩薩，<name role="" type="person">跋陀婆羅</name>菩薩，彌勒菩薩，寶積菩薩，導師菩薩，如是等菩薩
<lb ed="TX" n="0062a02"/>摩訶薩八萬人俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0062a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0062a0301">此下列名。<name role="" type="person">文殊師利</name>、譯言妙德，具足不可思議之智德，是爲大智。觀世音菩
<lb ed="TX" n="0062a04"/>薩、能觀一切世界音聲以大悲心救度衆生，是爲大悲。得大勢菩薩、具足大威勢力
<lb ed="TX" n="0062a05"/>，救度十方世界衆生，成就此大威勢力，是爲智悲雙運。勤求佛智，自利利他，名
<lb ed="TX" n="0062a06"/>常精進。無有疲倦，爲不休息。寶掌、謂手中具足財寶、法寶，能與衆生以樂。藥
<lb ed="TX" n="0062a07"/>王、具足世藥、法藥，能拔衆生於苦。勇施菩薩、兼以此寶、此藥施捨衆生，使去
<lb ed="TX" n="0062a08"/>苦得樂也。寶月、月光、滿月者，以月生於夜，有破闇導明之義。十波羅蜜中，有
<lb ed="TX" n="0062a09"/>力波羅蜜，以有力故，能攝一切世界，度一切衆生，非八地以下菩薩所能及。無量
<lb ed="TX" n="0062a10"/>力、更非如大力之尙可稱量矣。越三界者，具足超越三界生死煩惱之功德，並能說
<lb ed="TX" n="0062a11"/>法令人超越一切染汚之法。<name role="" type="person">跋陀婆羅</name>，義言賢護，卽護守善法令不散失也。彌勒、
<lb ed="TX" n="0062a12"/>義言慈氏，姓也。寶積、積菩提法寶與人。導師、導引歸於涅槃也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0063a" n="0063a"/>
<lb ed="TX" n="0063a01"/><p xml:id="pTX10p0063a0101">上列菩薩竟，諸大菩薩隨德列名，稱名卽稱德也。⸺以上明內護五衆已竟。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　外護十衆</cb:mulu><head>丁二　外護十衆</head>
<lb ed="TX" n="0063a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0063a0301">此下當明外護十衆。外護中先判爲人與非人二類，非人中復判爲天與非天二類
<lb ed="TX" n="0063a04"/>，天中更析地居天、空居天爲二。外護十衆者，卽地居天中之帝衆與臣衆，空居天
<lb ed="TX" n="0063a05"/>中之欲界衆、色界衆，非天中之龍衆、緊捺洛衆、健闥縛衆、阿素洛衆、揭路荼衆
<lb ed="TX" n="0063a06"/>，及人衆是也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0063a0701">爾時、釋提桓因與其眷屬二萬天子俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0063a0801">此一、地居天中之帝衆也。釋、能也，提婆、天也，桓因、帝也，卽能天帝之
<lb ed="TX" n="0063a09"/>謂；亦云天帝釋。住持妙高之頂，爲<name role="" type="person">三十三天</name>之帝主。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0063a1001">復有明月天子，普香天子，寶光天子，四大天王，與其眷屬萬天子俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0063a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0063a1101">此二、地居天中之臣衆也，亦云四王衆。凡日月星宿之天，均爲四大天王所攝
<lb ed="TX" n="0063a12"/>，四大天王爲天帝釋之四大將，住<name role="" type="person">須彌山</name>半腹之四方面，其所統亦住七金山之頂。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0064a" n="0064a"/>
<lb ed="TX" n="0064a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0064a0101">自在天子，大自在天子，與其眷屬三萬天子俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0064a0201">此三、空居天中之欲界天衆也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0064a0301"><name role="" type="person">娑婆世界</name>主梵天王，尸棄大梵，光明大梵等，與其眷屬萬二千天子俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0064a0401">此四、空居天中之色界天衆也。梵天卽禪天，無五欲之煩惱，仍有形色之相。
<lb ed="TX" n="0064a05"/>梵天王、卽<name role="" type="person">摩醯首羅</name>天之王。尸棄、義言火頂，此梵天爲二禪天。三災中之火災，
<lb ed="TX" n="0064a06"/>至此梵天卽止。光明大梵，卽二禪天中之少光天、無量光天等。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0064a0701">有八龍王：<name role="" type="person">難陀龍王</name>，<name role="" type="person">跋難陀</name>龍王，<name role="" type="person">娑伽羅龍王</name>，和修吉龍王，德叉迦龍王，阿
<lb ed="TX" n="0064a08"/>那婆達多龍王，<name role="" type="person">摩那斯龍王</name>，優缽羅龍王等，各與若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0064a0901">此五、非天五衆中之龍衆。難陀、云喜。<name role="" type="person">跋難陀</name>、云賢喜。娑伽羅、鹹海也。
<lb ed="TX" n="0064a10"/>和修吉、云九頭。德叉迦、云多舌。阿那婆達多、云<name role="" type="person">無熱惱池</name>，在雪山之頂。摩那
<lb ed="TX" n="0064a11"/>斯、云慈心。優缽羅、云紅蓮華。此八龍王皆龍衆之上首也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0064a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0064a1201">有四緊那羅王：法緊那羅王，妙法緊那羅王，大法緊那羅王，持法緊那羅王，各
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0065a" n="0065a"/>
<lb ed="TX" n="0065a01"/>與若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0065a0201">此六、非天五衆中之緊那羅衆。緊那羅，卽歌神也。法、敎法也。妙法、法之
<lb ed="TX" n="0065a03"/>妙義也。大法、法之大功行也。持法、佛果功德之法也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0065a0401">有四乾闥婆王：樂乾闥婆王，樂音乾闥婆王，美乾闥婆王，美音乾闥婆王，各與
<lb ed="TX" n="0065a05"/>若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0065a0601">此七、非天五衆中之乾闥婆衆也。乾闥婆、此云作樂神。樂、指樂器。美、指
<lb ed="TX" n="0065a07"/>樂美。美音、專指音之美也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0065a0801">有四阿修羅王：婆稚阿修羅王，佉羅騫馱阿修羅王，毗摩質多羅阿修羅王，羅睺
<lb ed="TX" n="0065a09"/>阿修羅王，各與若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0065a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0065a1001">此八、非天五衆中之阿修羅衆也。阿修羅、此云非天。以無天德、好爲鬥諍，
<lb ed="TX" n="0065a11"/>爲天謫降故。婆稚、云被縛，亦云勇健。佉羅騫馱、云廣肩。毗摩質多羅、云寶錦
<lb ed="TX" n="0065a12"/>，謂以此文其冠服也。羅睺、云執日，阿修羅之前鋒也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0066a" n="0066a"/>
<lb ed="TX" n="0066a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0066a0101">有四迦樓羅王：大威德迦樓羅王，大身迦樓羅王，大滿迦樓羅王，如意迦樓羅王
<lb ed="TX" n="0066a02"/>，各與若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0066a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0066a0301">此九、非天五衆中之迦樓羅衆也。迦樓羅、卽妙翅鳥，具大威德，能使龍類怖
<lb ed="TX" n="0066a04"/>畏。大身者、兩翅相去三十億萬里。大滿者、腹恆飽滿。如意者、頷下有珠。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0066a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0066a0501">韋提希子阿闍世王，與若干百千眷屬俱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0066a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0066a0601">此釋外護中之人衆。韋提希、卽無量壽經所因緣發起者，乃阿闍世之母。佛住
<lb ed="TX" n="0066a07"/>阿闍世王城說法，故獨擧之。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0066a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　禮儀成就</cb:mulu><head>丙二　禮儀成就</head>
<lb ed="TX" n="0066a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0066a0901">各禮佛足，退坐一面。爾時、世尊四衆圍繞，供養恭敬，尊重讚歎。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0066a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0066a1001">禮佛退坐，明衆禮成就，餘明衆儀成就也。此處四衆，依智者大師所說：以在
<lb ed="TX" n="0066a11"/>坐默然者爲影響衆，啓請說敎如彌勒等爲發起衆，聞敎悟解者爲當機衆，現未悟解
<lb ed="TX" n="0066a12"/>已結後緣者爲結緣衆也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0067a" n="0067a"/>
<lb ed="TX" n="0067a01"/><p xml:id="pTX10p0067a0101">以上通序已竟。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0067a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙三　時成就</cb:mulu><head>乙三　時成就</head>
<lb ed="TX" n="0067a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0067a0301">爲諸菩薩說大乘經，名無量義，敎菩薩法，佛所護念。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0067a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0067a0401">凡說法不應於衆生根性未熟時遽說，必至衆生根性已熟，如舍利弗等三請說法
<lb ed="TX" n="0067a05"/>，始爲說此妙法，此爲時至因緣成就。</p>
<lb ed="TX" n="0067a06"/><p xml:id="pTX10p0067a0601">說法者佛，而佛爲說者，非地獄、餓鬼、畜生，非人、非天、非二乘，乃爲菩
<lb ed="TX" n="0067a07"/>薩而說。又所說之法，非人、天之法，非二乘之法，乃大乘之法也。大乘者、乃佛
<lb ed="TX" n="0067a08"/>本智所證之大法，此大法因隨順衆生之機，能演爲種種方便法，而此一一方便法卽
<lb ed="TX" n="0067a09"/>無不攝於大乘法中，如是所說法之文辭，卽名大乘經。諸大乘經之中，惟是經有獨
<lb ed="TX" n="0067a10"/>得之名，曰無量義，曰敎菩薩法，曰佛所護念。依天親法華論，此經有十七種名，
<lb ed="TX" n="0067a11"/>如維摩詰經亦稱不可思議解脫經，及楞嚴經有五名之類是也。此無量義卽爲十七名
<lb ed="TX" n="0067a12"/>中之第一，敎菩薩法爲十七名中之第四，佛所護念爲十七名中之第五。無量義者，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0068a" n="0068a"/>
<lb ed="TX" n="0068a01"/>以虛空無量故世界無量，世界無量故衆生無量，衆生無量故衆生之心欲無量，衆生
<lb ed="TX" n="0068a02"/>心欲無量故佛隨順衆生心欲說種種法亦復無量。無量者、不墮於數量，卽所說法之
<lb ed="TX" n="0068a03"/>義不可稱量測度之謂。此無量義，皆從佛智所證實相之一法所生，而此一法實相亦
<lb ed="TX" n="0068a04"/>卽無相無不相，雖假言語文字以顯現此實相，而此實相並無言語文字之相可得，此
<lb ed="TX" n="0068a05"/>卽本經之實相也。以是義故，是經爲佛唯一無上之至寶，以能生一切佛故，以一切
<lb ed="TX" n="0068a06"/>佛以此法度三世十方衆生故，以衆生皆當由此唯一無上之法究竟成佛故。是法所被
<lb ed="TX" n="0068a07"/>之機，盡爲菩薩，故又名敎菩薩法也。是法皆稱佛之本量而說，如佛之本智而說，
<lb ed="TX" n="0068a08"/>爲佛所自證之法，唯佛乃知，非他衆生可得此究竟了義之法，故爲一切諸佛之所護
<lb ed="TX" n="0068a09"/>念，而名是經爲佛所護念也。</p>
<lb ed="TX" n="0068a10"/><p xml:id="pTX10p0068a1001">又、大以常遍爲義，豎窮三際爲常，橫遍十方爲遍。乘以運轉爲義，能運載一
<lb ed="TX" n="0068a11"/>切、能轉變一切故，此見大乘之用。若以大乘之體言之，卽一眞法界平等眞如之法
<lb ed="TX" n="0068a12"/>性是。以乘體大故，修此大法之菩薩卽以此爲境，由是發四宏誓，對治煩惱，救度
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0069a" n="0069a"/>
<lb ed="TX" n="0069a01"/>衆生，成就佛業，是爲境大。因境大故起於大行，六度萬行自他雙利，是爲行大。
<lb ed="TX" n="0069a02"/>因行增悟，了二無我，是爲智大。淨心修習菩薩功行，無有疲倦，是爲精進大。隨
<lb ed="TX" n="0069a03"/>順衆生心性，說種種法令得受益，是爲方便善巧大。一切功德無不修習，究竟證於
<lb ed="TX" n="0069a04"/>根本佛智，是爲證大。遍十方界，窮未來際，修菩薩道，建立佛事，是爲業用大。
<lb ed="TX" n="0069a05"/>以上七種大，等同一味。大乘卽妙法，妙法卽大乘，是爲敎授菩薩之大乘法也。佛
<lb ed="TX" n="0069a06"/>所說法，皆從一實相起，流爲無量義，或頓、或漸、或大、或小。而此無量義法，
<lb ed="TX" n="0069a07"/>或敎六凡，或敎二乘，均無二致，唯是一乘：以敎菩薩故；以此法皆敎菩薩法故；
<lb ed="TX" n="0069a08"/>以聞佛所說一句一義，悉當成佛故；以此所說之法及受持此法者，皆爲一切諸佛之
<lb ed="TX" n="0069a09"/>所護念故。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0069a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙四　說法所依隨順威儀成就</cb:mulu><head>乙四　說法所依隨順威儀成就</head>
<lb ed="TX" n="0069a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0069a1101">如來說法，能隨順十方三世諸佛說法之威儀，無不具足，故曰成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0069a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　依三昧之威儀成就</cb:mulu><head>丙一　依三昧之威儀成就</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0070a" n="0070a"/>
<lb ed="TX" n="0070a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0070a0101">佛說此經已，結跏趺坐，入於無量義處三昧，身心不動。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0070a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0070a0201">佛爲大衆旣說無量義經，此無量義無非隨順衆生說方便法，而實從一眞法界之
<lb ed="TX" n="0070a03"/>平等實相所生。故佛說此無量義經已，仍證入於此無量義所緣起之實相，是卽無量
<lb ed="TX" n="0070a04"/>義處三昧也。趺、足根。跏字，古無足旁。交加也。謂兩足交加向上，以左足加右
<lb ed="TX" n="0070a05"/>足，爲降伏坐，謂降伏妄想。以右加左，爲吉祥坐，說法時多用之。三昧、亦譯三
<lb ed="TX" n="0070a06"/>摩提。三、卽正等之義。狹義亦譯正定，亦譯等持，謂平等正住其心，住一實相，
<lb ed="TX" n="0070a07"/>如如不二。此卽通用定字之義，以心住一境，心境相契於一，故曰定。至證於眞如
<lb ed="TX" n="0070a08"/>定，無有心境可分，卽入無量義處之三昧也。入於無量義處三昧者，卽佛已說從一
<lb ed="TX" n="0070a09"/>實相起之無量義後，復歸證於無量義所從起之究竟實相也。夫佛心常在定中，何有
<lb ed="TX" n="0070a10"/>入定出定之相可言？佛智常證於實相，何有不證之時？此言入者，係結經者就會衆
<lb ed="TX" n="0070a11"/>觀察佛身之記載，見佛由語而默，身相由動而不動，心相由動而不動，遂以爲佛此
<lb ed="TX" n="0070a12"/>時入於三昧，及入於無量義處三昧耳。又、旣證三昧之後，則身亦實相，心亦實相
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0071a" n="0071a"/>
<lb ed="TX" n="0071a01"/>，身心旣皆爲實相，實相不動故身心亦不動也。又、佛本常定，以大智大慈故爲一
<lb ed="TX" n="0071a02"/>切散亂昏沈之不定衆生，示現入定⸺身心不動而己。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0071a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　依器世間之威儀成就</cb:mulu><head>丙二　依器世間之威儀成就</head>
<lb ed="TX" n="0071a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0071a0401">是時、天雨曼陀羅華，摩訶曼陀羅華，曼殊沙華，摩訶曼殊沙華，而散佛上及諸
<lb ed="TX" n="0071a05"/>大衆，普佛世界六種震動。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0071a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0071a0601">器世間、卽有情衆生所共得之依報。每一衆生墮於某器世間，卽爲某器世間所
<lb ed="TX" n="0071a07"/>限，卽有一共同分心理以爲依住。器世間之威儀，爲二：一、雨華，二、動地。雨
<lb ed="TX" n="0071a08"/>華，華自空而落也。曼陀羅、云適意。摩訶曼陀羅、云大適意，言適大衆之意也。
<lb ed="TX" n="0071a09"/>曼殊沙、云柔軟。天雨衆華，爲器世間所現瑞相之一。天雨者、不必爲天神所散，
<lb ed="TX" n="0071a10"/>天界之中自有衆華繽紛而下也。華必有果，故華有因義，古德恆以華表十住、十行
<lb ed="TX" n="0071a11"/>、十迴向、十地之因行。此經所說，正顯示佛乘之因行，故有此華以爲瑞應、卽表
<lb ed="TX" n="0071a12"/>示四位之因行也。地動有六義，動、涌、震、擊、吼、爆六種是也。形搖爲動，凹
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0072a" n="0072a"/>
<lb ed="TX" n="0072a01"/>凸爲涌，有聲爲震，互扣爲擊，巨響爲吼，聲異爲爆。一切諸法，不外六根、六塵
<lb ed="TX" n="0072a02"/>、六識。六種震動，隱有震落一切根、塵、識，使衆生同能證入無量義三昧之意。
<lb ed="TX" n="0072a03"/>又有驚怖諸魔，警覺放逸之意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0072a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙三　依衆生世間之威儀成就</cb:mulu><head>丙三　依衆生世間之威儀成就</head>
<lb ed="TX" n="0072a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0072a0501">爾時、會中比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，天、龍、夜叉、乾闥婆、阿修羅、
<lb ed="TX" n="0072a06"/>迦樓羅、緊那羅、摩睺羅伽、人非人，及諸小王、轉輪聖王，是諸大衆得未曾有，歡
<lb ed="TX" n="0072a07"/>喜合掌，一心觀佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0072a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0072a0801">本節所列，爲人衆中之四衆，非天中之八衆，及人王等衆是也。優婆者、近事
<lb ed="TX" n="0072a09"/>之義，塞、言男，夷、言女也。夜叉、勇健暴惡之義，有天行、地行、空行三種，
<lb ed="TX" n="0072a10"/>爲四大天王所屬神將。摩睺羅伽、係腹行類，如大蟒之屬，亦神道中之有大威力者
<lb ed="TX" n="0072a11"/>，壽命甚長，往往於廟中享受香火、血食等。小王、爲一國之王。轉輪聖王有四種
<lb ed="TX" n="0072a12"/>，以福德果報，分金、銀、銅、鐵四輪王，亦稱飛行王。凡初地以上菩薩因報示現
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="TX" n="0073a01"/>，及有聞法之緣之轉輪聖王，得因佛力來預法會。以上大衆歎未曾有者，知此瑞相
<lb ed="TX" n="0073a02"/>由佛入三昧而現，故讚歎歡喜。以未知所因，故一心觀佛以求開示也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0073a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙五　依止說因成就</cb:mulu><head>乙五　依止說因成就</head>
<lb ed="TX" n="0073a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0073a0401">說因者、佛雖示現於十方世界，然無衆生懇切之感求，則無說法之因以爲依止
<lb ed="TX" n="0073a05"/>。今諸大衆現見種種瑞相不可思議，於是發生渴仰希求之心而求說法，是名依止說
<lb ed="TX" n="0073a06"/>因成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0073a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　放光照境</cb:mulu><head>丙一　放光照境</head>
<lb ed="TX" n="0073a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0073a0801">爾時、佛放眉間白毫相光，照東方萬八千世界靡不周遍，下至<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>，上至阿
<lb ed="TX" n="0073a09"/>迦尼吒天。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0073a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0073a1001">凡佛說經，均有放光之瑞。其義略述如下：一、使一切衆生見佛光明之德，知
<lb ed="TX" n="0073a11"/>佛爲世出世間之最殊勝。二、無光末由顯示一切境界。三、佛光本無放不放之相，
<lb ed="TX" n="0073a12"/>特隨順衆生以爲顯現。又、佛所放之身光各各不同，此所放光爲兩眉中間之白毫相
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="TX" n="0074a01"/>光。毫長一丈五尺，其形右捲，爲佛三十二相之一。眉間放光，在本經之義，卽以
<lb ed="TX" n="0074a02"/>兩眉喩二乘，爲開二乘之權；於其間放光者，卽顯一乘之實也。又、衆生修習，或
<lb ed="TX" n="0074a03"/>從有門入，或從空門入，而眉間則非空非有正以顯示中道。</p>
<lb ed="TX" n="0074a04"/><p xml:id="pTX10p0074a0401">所照之境，依本經三種譯本，均爲東方，則東方衆生之與佛有緣可見。又、東
<lb ed="TX" n="0074a05"/>方爲日所從出之方，世間之光以日爲本，故東爲諸方之始，卽東方爲諸佛因行之始
<lb ed="TX" n="0074a06"/>。此之世界，指每一個大千世界而言。萬八千世界，卽一萬八千個大千世界也。言
<lb ed="TX" n="0074a07"/>一萬八千者，以萬顯萬德圓滿之果德，以八顯八正道之因行也。周遍者、普照之義
<lb ed="TX" n="0074a08"/>，此指橫界而言。下至<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>，上至阿迦尼吒天，此兼豎界而言矣。地獄、非有
<lb ed="TX" n="0074a09"/>定處，非無定處，非別有處，亦非別無有處，原義卽指各器世間之苦趣而言。阿鼻
<lb ed="TX" n="0074a10"/>、云無間，卽無休息之義。<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>居地之最下，苦無休息之所也。阿迦尼吒、有
<lb ed="TX" n="0074a11"/>頂之義，卽色界天中之色究竟天。最高之天，以無色界之非非想處天爲最，然爲定
<lb ed="TX" n="0074a12"/>中之空境，無依報，無方所，故佛光不能照及。惟色究竟天有果報色，故佛光亦照
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="TX" n="0075a01"/>至此天爲止。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　光中所見</cb:mulu><head>丙二　光中所見</head>
<lb ed="TX" n="0075a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0075a0301">於此世界，盡見彼土六趣衆生。又見彼土現在諸佛，及聞諸佛所說經法。幷見彼
<lb ed="TX" n="0075a04"/>諸比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、諸修行得道者。復見諸菩薩摩訶薩：種種因緣，
<lb ed="TX" n="0075a05"/>種種信解，種種相貌，行菩薩道。復見諸佛般涅槃者；復見諸佛般涅槃後，以佛舍利
<lb ed="TX" n="0075a06"/>起七寶塔。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0075a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0075a0701">此釋光中所見，共分爲三：一、生死流轉，卽於此世界盡見彼土六趣衆生是也
<lb ed="TX" n="0075a08"/>。趣、歸趣之義，以六道衆生所造有漏之業，不出三種：一、造惡業者，趣修羅、
<lb ed="TX" n="0075a09"/>地獄、餓鬼、畜生四惡趣。二、造五戒十善業者，趣人道及欲界諸天。三、造不動
<lb ed="TX" n="0075a10"/>業，如修有漏諸禪定者，趣色界、無色界諸天。是爲六趣衆生。盡見者，盡見此諸
<lb ed="TX" n="0075a11"/>趣衆生，造何種因趣何種果，由生趣死由死趣生，輪迴不息。於東方萬八千土，一
<lb ed="TX" n="0075a12"/>一顯現於佛光之內。二、三寶出現，卽衆生以佛光故，能於彼淨國土中親見諸佛；
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="TX" n="0076a01"/>親聞彼諸佛說法；幷親見諸聲聞四衆修行得道，復見彼諸大菩薩以何因緣而發大行
<lb ed="TX" n="0076a02"/>，因何信解而登住地，以何相儀行菩薩道是也。三、佛化流行，謂於佛光中見諸佛
<lb ed="TX" n="0076a03"/>應化示現，行圓示寂，及以佛身之堅固身分舍利，建造寶塔，以明佛滅後之行化。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙六　大衆現前欲聞法成就</cb:mulu><head>乙六　大衆現前欲聞法成就</head>
<lb ed="TX" n="0076a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0076a0501">佛光照境，顯現種種瑞相，故大衆遂生渴望聞法之心。因旣現如是相，必說如
<lb ed="TX" n="0076a06"/>是法也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　彌勒示相懷疑</cb:mulu><head>丙一　彌勒示相懷疑</head>
<lb ed="TX" n="0076a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0076a0801">爾時、彌勒菩薩作是念：今者世尊現神變相，以何因緣而有此瑞？今佛世尊入於
<lb ed="TX" n="0076a09"/>三昧，是不可思議現希有事，當以問誰，誰能答者？復作此念：是<name role="" type="person">文殊師利</name>法王之子
<lb ed="TX" n="0076a10"/>，已曾親近供養過去無量諸佛，必應見此希有之相，我今當問。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0076a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0076a1101">彌勒已曾親近供養諸佛，爲一生補處菩薩，與文殊菩薩同爲<name role="" type="person">釋迦文佛</name>之上首弟
<lb ed="TX" n="0076a12"/>子，對此瑞相之因緣，已一目了然，本無有疑。但爲此經將欲宣布饒益將來大衆，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="TX" n="0077a01"/>特於此示現懷疑，因問徵答以顯露將說妙法蓮華之一線消息耳。神變、卽神境變。
<lb ed="TX" n="0077a02"/>佛有十八變神通，地動爲震動變，放光爲流布變，皆爲瑞相。世尊、梵語爲婆伽梵
<lb ed="TX" n="0077a03"/>。婆伽梵具六義，其一義爲最尊，故譯稱世尊。佛旣入於三昧，身心俱寂，一切聲
<lb ed="TX" n="0077a04"/>聞、天、人等衆，無能令佛由定而起。佛在定中，雖雷鳴、地震亦不能動。故彌勒
<lb ed="TX" n="0077a05"/>云：今有此希有事，不能向佛親問，當以問誰，及誰能答此問也。不可思議，卽不
<lb ed="TX" n="0077a06"/>可以思量擬議、測度而知其因緣也。法王、指佛言，佛於一切法均能自在，爲萬法
<lb ed="TX" n="0077a07"/>之王，故稱法王。<name role="" type="person">文殊師利</name>、具根本妙智之德，最初證法性，能生正智；且在一切
<lb ed="TX" n="0077a08"/>法會中皆爲上首，又爲諸法王子中之最多親近諸佛者，於法會之因緣事實必多經驗
<lb ed="TX" n="0077a09"/>，故彌勒欲問之也。彌勒旣知文殊曾見此瑞相因緣之事，可知彌勒亦旣已知之矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0077a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　衆人實心生惑</cb:mulu><head>丙二　衆人實心生惑</head>
<lb ed="TX" n="0077a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0077a1101">爾時、比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、及諸天、龍、鬼、神等咸作此念：是佛
<lb ed="TX" n="0077a12"/>光明神通之相，今當問誰？</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="TX" n="0078a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0078a0101">此衆人實心生惑也。念者，心緣前境，重作是想之謂。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0078a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙三　彌勒申意問因</cb:mulu><head>丙三　彌勒申意問因</head>
<lb ed="TX" n="0078a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　長行</cb:mulu><head>丁一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0078a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0078a0401">爾時、彌勒菩薩欲自決疑，又觀四衆⸺比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷⸺及
<lb ed="TX" n="0078a05"/>諸天、龍、鬼、神等衆會之心，而問<name role="" type="person">文殊師利</name>言：『以何因緣而有此瑞⸺神通之相
<lb ed="TX" n="0078a06"/>，放大光明，照於東方萬八千土，悉見彼佛國界莊嚴？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0078a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0078a0701">長行，卽散文體，如本節之辭。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0078a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　重頌</cb:mulu><head>丁二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0078a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　頌所見瑞相</cb:mulu><head>戊一　頌所見瑞相</head>
<lb ed="TX" n="0078a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　依世間之威儀</cb:mulu><head>己一　依世間之威儀</head>
<lb ed="TX" n="0078a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0078a1101">於是彌勒菩薩欲重宣此義，以偈問曰：『<name role="" type="person">文殊師利</name>！導師何故？眉間白毫大光普
<lb ed="TX" n="0078a12"/>照。雨曼陀羅、曼殊沙華，旃檀香風，悅可衆心。以是因緣，地皆嚴淨，而此世界六
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="TX" n="0079a01"/>種震動。時四部衆咸皆歡喜，身意快然，得未曾有。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0079a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0079a0201">偈、梵語祇夜，此譯應頌。每四句爲一偈，卽一頌也。重頌，卽下節之四字偈
<lb ed="TX" n="0079a03"/>也，重頌卽重述前文之意。重頌有二義：或爲後到法會者令得全聞，或爲未甚了解
<lb ed="TX" n="0079a04"/>者使之易解。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0079a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　放光照境</cb:mulu><head>己二　放光照境</head>
<lb ed="TX" n="0079a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0079a0601">『眉間光明，照於東方萬八千土，皆如金色，從阿鼻獄上至有頂。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0079a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　所見六趣衆生</cb:mulu><head>己三　所見六趣衆生</head>
<lb ed="TX" n="0079a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0079a0801">『諸世界中，六道衆生生死所趣，善惡業緣。受報好醜，於此悉見。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0079a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己四　所見三寶出現</cb:mulu><head>己四　所見三寶出現</head>
<lb ed="TX" n="0079a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　諸佛說法</cb:mulu><head>庚一　諸佛說法</head>
<lb ed="TX" n="0079a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0079a1101">『又睹諸佛聖主師子，演說經典微妙第一，其聲淸淨出柔軟音，敎諸菩薩無數億
<lb ed="TX" n="0079a12"/>萬，梵音深妙令人樂聞。各於世界講說正法，種種因緣，以無量喩照明佛法，開悟衆
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="TX" n="0080a01"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0080a0201">菩薩、阿羅漢，皆爲出世之聖人，故佛爲聖主。師子、獸中之最勇猛無畏者，
<lb ed="TX" n="0080a03"/>佛能斷衆生一切疑惑，使之由凡入聖，故以師子爲喩。佛說法時，必具因緣，卽以
<lb ed="TX" n="0080a04"/>佛之大悲心爲因，以衆生之樂欲爲緣，能以無量譬喩顯明佛法，使衆生得因開示而
<lb ed="TX" n="0080a05"/>悟入於佛之知見也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0080a0601">『若人遭苦，厭老、病、死，爲說涅槃，盡諸苦際。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0080a0701">此述所見佛爲聲聞說四諦法也。能知厭苦，則不生貪、瞋、癡之煩惱。涅槃、
<lb ed="TX" n="0080a08"/>卽滅苦解脫之法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0080a0901">『若人有福，曾供養佛，志求勝法，爲說緣覺。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0080a1001">此述所見佛爲緣覺說因緣法也。緣覺、無師自悟，從十二因緣修入者。其人本
<lb ed="TX" n="0080a11"/>有福德，曾種福田，至因緣成熟時，遂志求解脫生死之勝法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0080a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0080a1201">『若有佛子，修種種行，求無上慧，爲說淨道。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="TX" n="0081a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0081a0101">此述所見佛爲三界內之菩薩，說無上菩提之淸淨道也。無上慧、卽無上菩提。
<lb ed="TX" n="0081a02"/>淨道、卽由自心淸淨般若所生之道也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　結前生後</cb:mulu><head>庚二　結前生後</head>
<lb ed="TX" n="0081a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0081a0401">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！我住於此，見聞若斯，及千億事；如是衆多，今當略說：</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　菩薩修行</cb:mulu><head>庚三　菩薩修行</head>
<lb ed="TX" n="0081a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0081a0601">『我見彼土恆沙菩薩，種種因緣而求佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0081a0701">此總述諸大菩薩求道因緣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0081a0801">『或有行施：金銀、珊瑚、眞珠、摩尼、硨磲、碼瑙、金剛、諸珍、奴婢、車乘
<lb ed="TX" n="0081a09"/>、寶飾、輦輿、歡喜布施，迴向佛道，願得是乘，三界第一，諸佛所歎。或有菩薩，
<lb ed="TX" n="0081a10"/>駟馬、寶車，欄楯、華蓋、軒飾，布施。復見菩薩：身肉手足及妻子施，求無上道。
<lb ed="TX" n="0081a11"/>又見菩薩：頭目身體欣樂施與，求佛智慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0081a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0081a1201">此述所見菩薩行布施波羅蜜之道。金銀車馬等物爲外施，身肉頭目等爲內施，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="TX" n="0082a01"/>妻子爲內外施，言一切施與也。所施之人經未指明，大槪布施有二意：一、因恭敬
<lb ed="TX" n="0082a02"/>，如布施以供養諸佛及師友等是。二、因悲憫，如施濟貧乏，救其求不得苦等是。
<lb ed="TX" n="0082a03"/>布施之時歡喜欣樂，則無勉強之意，迴向佛道，卽於施與時，不見能施之我，不見
<lb ed="TX" n="0082a04"/>所施之人，不見所施之物，三輪空寂，是爲不住相布施，故不起福報，是卽迴向佛
<lb ed="TX" n="0082a05"/>道之布施也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0082a0601">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！我見諸王，往詣佛所，問無上道；便捨樂土，宮殿、臣妾，剃除鬚
<lb ed="TX" n="0082a07"/>髮而被法服。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0082a0801">此述菩薩行持戒波羅蜜。詣佛向道，遂捨家國，遵佛律儀，被著佛服，此卽能
<lb ed="TX" n="0082a09"/>持淨戒之表示。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0082a1001">『或見菩薩，而作比丘，獨處閒靜，樂誦經典。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0082a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0082a1101">此述菩薩行忍辱波羅蜜。處靜窮經，耽研佛法，是爲諦察法忍，能攝一切忍，
<lb ed="TX" n="0082a12"/>卽忍辱之義。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="TX" n="0083a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0083a0101">『又見菩薩，勇猛精進，入於深山，思惟佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0083a0201">此述菩薩行精進波羅蜜，因求佛道發起猛利之樂欲，名被甲精進，以被甲入陣
<lb ed="TX" n="0083a03"/>接戰之勇猛爲喩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0083a0401">『又見離欲，常處空閒，深修禪定，得五神通。又見菩薩安禪合掌，以千萬偈讚
<lb ed="TX" n="0083a05"/>諸法王。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0083a0601">此述菩薩行禪定波羅蜜。離欲者，遠離色、聲、香、味、觸五欲之樂。處閒絕緣
<lb ed="TX" n="0083a07"/>以修禪定，已得初禪能超欲界，更深修習遂發天眼、天耳、他心、宿命、神境之五
<lb ed="TX" n="0083a08"/>神通，此爲安住禪定。此僅五通無漏盡通者，以未至佛境故。又以般若智慧修習禪
<lb ed="TX" n="0083a09"/>定者，合掌讚佛，隨境能定，此爲辦事禪定。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0083a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0083a1001">『復見菩薩，智深志固，能問諸佛，聞悉受持。又見佛子，定慧具足，以無量喩
<lb ed="TX" n="0083a11"/>爲衆講法，欣樂說法化諸菩薩，破魔兵衆而擊法鼓。又見菩薩，寂然宴默，天龍恭敬
<lb ed="TX" n="0083a12"/>，不以爲喜。又見菩薩，處林放光，濟地獄苦，令入佛道。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="TX" n="0084a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0084a0101">此述所見菩薩行般若波羅蜜。菩薩以加行之智修習佛道，疑而能問，意樂不壞
<lb ed="TX" n="0084a02"/>故能志固。佛子定慧具足，卽已證於根本智。說法欣樂，卽已滿足後得智也。破魔
<lb ed="TX" n="0084a03"/>、破煩惱之魔。擊法鼓、卽以智慧振法性而發敎言也。又菩薩不喜恭敬，反之卽不
<lb ed="TX" n="0084a04"/>怒毀謗，八風不動，是智德也。放光濟苦，又卽菩薩之悲德也。⸺以上次第述所
<lb ed="TX" n="0084a05"/>見菩薩行六波羅蜜之道。以下復雜序之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0084a0601">『又見佛子，未嘗睡眠，經行林中，勤求佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0084a0701">此述精進。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0084a0801">『又見具戒，威儀無缺，淨如寶珠，以求佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0084a0901">此述持戒。戒能出生人、天、三乘乃至於佛，故淨戒如寶珠。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0084a1001">『又見佛子，住忍辱力，增上慢人惡罵捶打，皆悉能忍，以求佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0084a1101">此述忍辱。凡未得謂得，少得謂多得者，名爲增上慢人。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0084a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0084a1201">『又見菩薩，離諸戲笑及癡眷屬，親近智者，一心除亂，攝念山林，億千萬歲以
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="TX" n="0085a01"/>求佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0085a0201">此述禪定。戲笑則心起散亂，故應離。癡眷屬則不求脫離五欲，故亦應離。心
<lb ed="TX" n="0085a03"/>戒散亂，惟自攝念以修於定。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0085a0401">『或見菩薩，肴膳飮食，百種湯藥，施佛及僧。名衣上服價直千萬，或無價衣，
<lb ed="TX" n="0085a05"/>施佛及僧。千萬億種旃檀寶舍，衆妙臥具，施佛及僧，淸淨園林，華果茂盛，流泉浴
<lb ed="TX" n="0085a06"/>池，施佛及僧。如是等施種種微妙，歡喜無厭，求無上道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0085a0701">此述布施。旃檀、香水之名。臥具，非僅寢臥之具、包房舍而言。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0085a0801">『或有菩薩，說寂滅法，種種敎詔無數衆生。或見菩薩，觀諸法性無有二相，猶
<lb ed="TX" n="0085a09"/>如虛空。又見佛子，心無所著，以此妙慧求無上道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0085a1001">此述般若。說寂滅法，爲後得智。觀法性空，爲根本智。心無所著，求無上道
<lb ed="TX" n="0085a11"/>，爲加行智。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0085a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己五　所見佛化流行</cb:mulu><head>己五　所見佛化流行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="TX" n="0086a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0086a0101">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！又有菩薩，佛滅度後，供養舍利。又見佛子，造諸塔廟無數恆沙，
<lb ed="TX" n="0086a02"/>嚴飾國界。寶塔高妙，五千由旬，縱廣正等二千由旬。一一塔廟，各千幢旛，珠交露
<lb ed="TX" n="0086a03"/>幔，寶鈴和鳴。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0086a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0086a0401">此言恆沙國土供養舍利，造諸高塔，兼有嚴飾塔廟之諸寶物也。由旬，梵語，
<lb ed="TX" n="0086a05"/>驛站之義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0086a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0086a0601">『諸天、龍、神、人及非人，香華伎樂常以供養。<name role="" type="person">文殊師利</name>！諸佛子等爲供舍利
<lb ed="TX" n="0086a07"/>，嚴飾塔廟，國界自然殊特妙好，如天樹王其華開敷。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0086a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0086a0801">此述供養舍利塔廟之衆，及供養之功果，嚴飾塔廟，國界妙好，有二義解；一
<lb ed="TX" n="0086a09"/>、有寶塔以爲莊嚴，則國界自然見爲妙好。二、有佛舍利塔廟，共伸供養，則衆知
<lb ed="TX" n="0086a10"/>趨善修道，國土自然安寧妙好，如天樹開華之敷榮也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0086a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　述問</cb:mulu><head>戊二　述問</head>
<lb ed="TX" n="0086a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0086a1201">『佛放一光，我及衆會見此國界種種殊妙。諸佛神力、智慧希有！放一淨光，照
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0087a" n="0087a"/>
<lb ed="TX" n="0087a01"/>無量國。我等見此，得未曾有。佛子文殊！願決衆疑！四衆欣仰瞻仁及我：世尊何故
<lb ed="TX" n="0087a02"/>放斯光明？佛子時答，決疑令喜。何所饒益演斯光明？佛坐道場所得妙法，爲欲說此
<lb ed="TX" n="0087a03"/>？爲當授記？示諸佛土衆寶嚴淨，及見諸佛，此非小緣。文殊當知！四衆、龍神瞻察
<lb ed="TX" n="0087a04"/>仁者，爲說何等』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0087a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0087a0501">此述正問<name role="" type="person">文殊師利</name>以徵其答。瞻仁及我，仁、指文殊，我、彌勒自謂也。佛子
<lb ed="TX" n="0087a06"/>、指文殊。時答、謂當及時而答也。彌勒於此重頌中，預問是否將說妙法，抑將爲
<lb ed="TX" n="0087a07"/>弟子授記，已爲後文諸品隱示其機，亦可見彌勒已了然於此瑞相因緣，特示現懷疑
<lb ed="TX" n="0087a08"/>以徵答耳。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0087a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙七　<name role="" type="person">文殊師利</name>答成就</cb:mulu><head>乙七　<name role="" type="person">文殊師利</name>答成就</head>
<lb ed="TX" n="0087a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0087a1001"><name role="" type="person">文殊師利</name>答成就者，釋<name role="" type="person">文殊師利</name>、以宿命之智，現見過去因果之相，故能答彌
<lb ed="TX" n="0087a11"/>勒之問，非以擬議測度之常見所能答也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0087a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　標名總吿</cb:mulu><head>丙一　標名總吿</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0088a" n="0088a"/>
<lb ed="TX" n="0088a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0088a0101">爾時、<name role="" type="person">文殊師利</name>語彌勒菩薩摩訶薩、及諸大士：</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0088a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　正答所徵</cb:mulu><head>丙二　正答所徵</head>
<lb ed="TX" n="0088a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　示相籌量答</cb:mulu><head>丁一　示相籌量答</head>
<lb ed="TX" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0088a0401">『善男子等！如我惟忖，今佛世尊欲說大法，雨大法雨，吹大法螺，擊大法鼓，
<lb ed="TX" n="0088a05"/>演大法義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0088a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0088a0601">此下直至本序品重頌之末句，爲正答所徵。</p>
<lb ed="TX" n="0088a07"/><p xml:id="pTX10p0088a0701">能起大行成大業者，謂之男子；復具足世出世間之一切善法，爲善男子。惟忖
<lb ed="TX" n="0088a08"/>、思惟忖度也。大法、指由佛實智所自證之法性中所流出之法，圓融絕對，不但大
<lb ed="TX" n="0088a09"/>乘法屬於此法，卽三乘種種方便法亦皆歸趣於此一乘之法，故名爲大。又、說此法
<lb ed="TX" n="0088a10"/>者，非但使善根成熟者信聞受益，卽一切心識俱空之焦芽敗種亦能聞之，如獲灌漑
<lb ed="TX" n="0088a11"/>得復萌芽其本有之大乘種子，故說此大法卽爲雨大法雨也。吹大法螺者，引導發行
<lb ed="TX" n="0088a12"/>之義。法鼓、指法性，擊者、振起之義。或說小乘，或說大乘，無非使衆生究竟趣
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0089a" n="0089a"/>
<lb ed="TX" n="0089a01"/>於大乘；衆生聞法受益，隨類得解，如擊大鼓而群衆咸聞也。又開示悟入佛之知見
<lb ed="TX" n="0089a02"/>爲大法，而分說三乘究竟仍歸一乘，卽爲演大法之義。<name role="" type="person">文殊師利</name>忖度現見瑞相，係
<lb ed="TX" n="0089a03"/>佛欲說大法，故爲示相籌答。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　擧古成今答</cb:mulu><head>丁二　擧古成今答</head>
<lb ed="TX" n="0089a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0089a0501">『諸善男子！我於過去諸佛曾見此瑞，放斯光已卽說大法，是故當知今佛現光亦
<lb ed="TX" n="0089a06"/>復如是。欲令衆生咸得聞知一切世間難信之法，故現斯瑞。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0089a0701">世間、非僅指凡夫世間，兼包聖人世間言，謂聲聞、緣覺、菩薩之三乘聖人也
<lb ed="TX" n="0089a08"/>。凡夫固不易信此大法；而唯一佛法，惟佛與佛乃能究竟；聲聞、緣覺以聞佛敎得
<lb ed="TX" n="0089a09"/>證涅槃，自謂已證無生，故不信更有無上菩提之道。故此大法，幷爲一切凡夫世間
<lb ed="TX" n="0089a10"/>、聖人世間所難信。殊不知佛敎二乘之解脫法，卽是敎菩薩大乘法之方便法也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0089a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁三　指陳別事答</cb:mulu><head>丁三　指陳別事答</head>
<lb ed="TX" n="0089a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　長行</cb:mulu><head>戊一　長行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="TX" n="0090a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　讚揚希有</cb:mulu><head>己一　讚揚希有</head>
<lb ed="TX" n="0090a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0090a0201">『諸善男子！如過去無量無邊不可思議阿僧祇劫，爾時有佛號日月燈明如來，應
<lb ed="TX" n="0090a03"/>供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。演說正
<lb ed="TX" n="0090a04"/>法，初善、中善、後善，其義深遠，其語巧妙，純一無雜，具足淸白梵行之相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0090a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0090a0501">自下至重頌之末句止，爲<name role="" type="person">文殊師利</name>之指陳別事答也。</p>
<lb ed="TX" n="0090a06"/><p xml:id="pTX10p0090a0601">首爲讚揚四種希有，本節讚三種希有：一、時久遠希有，卽過去無量無邊不可
<lb ed="TX" n="0090a07"/>思議阿僧祇劫是。二、佛名號希有，卽佛之別號爲日月燈明如來，與佛之通號應供
<lb ed="TX" n="0090a08"/>、正遍知等十種是也。三、法勝妙希有，卽演說正法、深遠巧妙、具足衆相是也。</p>
<lb ed="TX" n="0090a09"/><p xml:id="pTX10p0090a0901">無量無邊不可思議阿僧祇，爲佛心量中數目之名。日月燈三字，皆具光明之義
<lb ed="TX" n="0090a10"/>。以佛之如來藏心，具有大智慧光明，故以三光喩德：日比佛果上之智德，以日能
<lb ed="TX" n="0090a11"/>生一切世間光，能生長成熟一切物，而佛智亦能生一切明、及生長成熟一切衆生之
<lb ed="TX" n="0090a12"/>智慧也。月比佛果上之斷德，以月光旣出，則斷除晝之餘熱而獲淸涼，而佛亦能斷
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="TX" n="0091a01"/>除世界衆生煩惱之熱、使獲淸涼也。燈比佛果上之恩德，以燈能破闇，而佛之大悲
<lb ed="TX" n="0091a02"/>，亦能破除衆生癡闇；且佛法展轉流傳於世間，如燈燈相傳無盡也。此三種德，皆
<lb ed="TX" n="0091a03"/>由自心本來淸淨之大光明而起，故隨德列名曰日月燈明如來，此爲佛之別號。</p>
<lb ed="TX" n="0091a04"/><p xml:id="pTX10p0091a0401">應供、梵語阿羅漢，謂已斷一切煩惱，解脫生死，應受人天供養，此爲阿羅漢
<lb ed="TX" n="0091a05"/>應供之義。至佛之應供，卽已斷一切煩惱，應受九法界等覺菩薩以下之供養是也。
<lb ed="TX" n="0091a06"/>正遍知、卽無上正等正覺，以別於二乘之偏覺、外道之邪覺也。明行足、釋爲明足
<lb ed="TX" n="0091a07"/>行足二種：明足者、卽三明具足：一、宿世念智明，二、生死智明，三、漏盡智明
<lb ed="TX" n="0091a08"/>。能了然於自他一切夙世生死果報之因緣，幷究盡解脫於一切有漏之法，而證一切
<lb ed="TX" n="0091a09"/>無漏之果是也。行足者、卽遮行與行行具足，謂一切惡行無不遮止，一切善行無不
<lb ed="TX" n="0091a10"/>奉行是也。善逝、亦有數解：一、佛善入於無量無邊世界，隨順衆生心欲以爲說法
<lb ed="TX" n="0091a11"/>；幷由生死煩惱中而善往於無住大般涅槃；又令衆生聞法，能善往於無上菩提是也
<lb ed="TX" n="0091a12"/>。世間解者，謂佛於有情世間之一切衆生種種心欲、種種果報，及器世間之體相形
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="TX" n="0092a01"/>狀、成住壞空、壽命增減，悉能了解。無上士調御丈夫者，士與丈夫均具大力成大
<lb ed="TX" n="0092a02"/>業者之稱。無上、具無上覺也。調御、謂以種種法調御法界一切衆生，使未種善根
<lb ed="TX" n="0092a03"/>者種，未成熟者成熟，已成熟者趣無上菩提也。天人師、謂爲天與人之導師，以一
<lb ed="TX" n="0092a04"/>切衆生欲了知佛法便於修持者，惟天與人二衆果報之身最易成辦，故佛爲天人師。
<lb ed="TX" n="0092a05"/>師者、引導軌範之義。</p>
<lb ed="TX" n="0092a06"/><p xml:id="pTX10p0092a0601">初善、謂聞法能生信解，中善、謂如解能實修行，後善、謂究竟遠離諸垢⸺
<lb ed="TX" n="0092a07"/>此總括佛法敎化之善。三者皆正信、正行、正果，故曰正法。法義無上，故曰深遠
<lb ed="TX" n="0092a08"/>。說法隨順衆機能令獲益，故曰巧妙。又說法令一切衆生轉惡爲善，轉染爲淨，皆
<lb ed="TX" n="0092a09"/>爲趣於究竟無上菩提，不落二乘，故曰純一無雜。所有種種方便法，卽皆開示令悟
<lb ed="TX" n="0092a10"/>入於佛知見之法，皆爲顯淸淨潔白之本心，出離染汚以趨於佛智，故佛所說法具足
<lb ed="TX" n="0092a11"/>淸白梵行之相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0092a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0092a1201">『爲求聲聞者說應四諦法，度生、老、病、死，究竟涅槃。爲求辟支佛者說應十
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0093a" n="0093a"/>
<lb ed="TX" n="0093a01"/>二因緣法。爲諸菩薩說應六波羅蜜，令得阿耨多羅三藐三菩提，成一切種智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0093a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0093a0201">本節讚生利益希有也。求聲聞乘者志在解脫，故應其求法之機，爲說知苦、斷
<lb ed="TX" n="0093a03"/>集、證滅、修道之四諦法，令得滅度。辟支佛、指獨覺與緣覺而言。獨覺者、無師
<lb ed="TX" n="0093a04"/>自悟，出於無佛之世；若聞十二因緣說而修入者，名爲緣覺。菩薩志在自度度他，
<lb ed="TX" n="0093a05"/>故應其機爲說六波羅蜜。波羅蜜者，言到彼岸，謂到生死之彼岸，以證於無上涅槃
<lb ed="TX" n="0093a06"/>而得一切種智之佛乘也。成一切種智句，亦可總結聲聞、辟支、菩薩而言，謂此三
<lb ed="TX" n="0093a07"/>乘聖人聞佛說法，究竟皆成一切種智也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0093a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　顯後勝妙</cb:mulu><head>己二　顯後勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0093a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0093a0901">追述各日月燈明佛之故事，是爲顯後勝妙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0093a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0093a1001">『次復有佛亦名日月燈明，次復有佛亦名日月燈明，如是二萬佛皆同一字，號日
<lb ed="TX" n="0093a11"/>月燈明，又同一姓姓頗羅墮。彌勒當知！初佛後佛皆同一字，名日月燈明，十號具足
<lb ed="TX" n="0093a12"/>，所可說法初中後善。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0094a" n="0094a"/>
<lb ed="TX" n="0094a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0094a0101">此顯先後二萬佛同名、同姓、同說善法之勝妙。頗羅墮、譯利根，爲婆羅門十
<lb ed="TX" n="0094a02"/>八巨姓之一。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0094a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　委陳別事</cb:mulu><head>己三　委陳別事</head>
<lb ed="TX" n="0094a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　受用大因</cb:mulu><head>庚一　受用大因</head>
<lb ed="TX" n="0094a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　示相同今</cb:mulu><head>辛一　示相同今</head>
<lb ed="TX" n="0094a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0094a0601">『其最後佛未出家時，有八王子：一名有意，二名善意，三名無量意，四名寶意
<lb ed="TX" n="0094a07"/>，五名增意，六名除疑意，七名響意，八名法意。是八王子威德自在，各領四天下。
<lb ed="TX" n="0094a08"/>是諸王子聞父出家，得阿耨多羅三藐三菩提，悉捨王位亦隨出家，發大乘意，常修梵
<lb ed="TX" n="0094a09"/>行，皆爲法師，已於千萬佛所植諸善本。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0094a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0094a1001">自本節至下供養恭敬尊重讚歎句止，爲<name role="" type="person">文殊師利</name>委陳別事以爲答也。委陳別事
<lb ed="TX" n="0094a11"/>分五，今一受用大因。受用大因復判爲四，今第一示相同今之衆成就也。往昔諸佛
<lb ed="TX" n="0094a12"/>說法之相，同於今日，亦有六種成就。此八王子出家修行，爲衆成就。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0095a" n="0095a"/>
<lb ed="TX" n="0095a01"/><p xml:id="pTX10p0095a0101">天台敎有觀心釋之例，今用以解釋八王子出家，其義如下：佛未出家時有八王
<lb ed="TX" n="0095a02"/>子，卽言依如來藏而生八種識也。心、意、識三名義相通，故此亦名八意。有意、
<lb ed="TX" n="0095a03"/>卽阿賴耶識，爲諸有之本故。善意、卽末那識，乃善惡染淨之依故；此取其起於如
<lb ed="TX" n="0095a04"/>來藏者，故名爲善。無量意、卽第六意識，以能遍緣一切法故。寶意、卽身識，增
<lb ed="TX" n="0095a05"/>意、卽舌識，除疑意、卽鼻識，響意、卽耳識，法意、卽眼識也。八王子威德自在
<lb ed="TX" n="0095a06"/>領四天下，卽八識心王各統領諸相應心所及所緣境之義，謂統領心所緣境之分際也
<lb ed="TX" n="0095a07"/>。聞父出家得無上覺，亦隨出家發大乘意者，謂八識亦轉爲如來藏心之妙用，卽轉
<lb ed="TX" n="0095a08"/>識成智也。法師之意有二：一、以法爲師，二、以自所修習了解之法爲衆生之師。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0095a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0095a0901">『是時日月燈明佛，說大乘經名無量義，敎菩薩法，佛所護念。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0095a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0095a1001">此示相同今之時成就也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0095a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0095a1101">『說是經已，卽於大衆中結跏趺坐，入於無量義處三昧，身心不動。是時天雨曼
<lb ed="TX" n="0095a12"/>陀羅華，摩訶曼陀羅華，曼殊沙華，摩訶曼殊沙華，而散佛上及諸大衆。普佛世界六
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0096a" n="0096a"/>
<lb ed="TX" n="0096a01"/>種震動。爾時、會中比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、天、龍、夜叉、乾闥婆、阿修
<lb ed="TX" n="0096a02"/>羅、迦樓羅、緊那羅、摩睺羅伽、人非人、及諸小王、轉輪聖王等，是諸大衆得未曾
<lb ed="TX" n="0096a03"/>有，歡喜合掌，一心觀佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0096a0401">此示相同今之威儀成就也。自身心不動以上，爲依三昧威儀成就。自六種震動
<lb ed="TX" n="0096a05"/>以上，爲依器世間威儀成就。自一心觀佛以上，爲依衆生世間威儀成就。悉與今日
<lb ed="TX" n="0096a06"/>釋迦如來說法時同。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0096a0701">『爾時、如來放眉間白毫相光，照東方萬八千佛土，靡不周遍，如今所見是諸佛
<lb ed="TX" n="0096a08"/>土。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0096a0901">此示相同今之說因成就也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0096a1001">『彌勒當知！爾時會中有二十億菩薩樂欲聽法，是諸菩薩見此光明普照佛土，得
<lb ed="TX" n="0096a11"/>未曾有，欲知此光所爲因緣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0096a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0096a1201">此示相同今之欲聞法成就也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0097a" n="0097a"/>
<lb ed="TX" n="0097a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0097a0101">『時有菩薩名曰妙光，有八百弟子。是時日月燈明佛從三昧起，因妙光菩薩說大
<lb ed="TX" n="0097a02"/>乘經，名妙法蓮華，敎菩薩法，佛所護念。六十小劫不起於座，時會聽者亦坐一處六
<lb ed="TX" n="0097a03"/>十小劫，身心不動聽佛所說，謂如食頃。是時衆中無有一人，若身若心而生懈倦。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0097a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0097a0401">此示相同今之答成就也。妙光、妙智之光，謂以根本無分別智證於實相，而發
<lb ed="TX" n="0097a05"/>生智慧之光，以德列名也。此妙光菩薩，蓋當時以菩薩而示現聲聞者。劫有大小之
<lb ed="TX" n="0097a06"/>別，此云小劫，或指一年、或指一若干時爲一小劫也。身心不動，謂如食頃，無有
<lb ed="TX" n="0097a07"/>懈倦，表當時大衆樂欲聽法之誠也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0097a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　唱滅異卽</cb:mulu><head>辛二　唱滅異卽</head>
<lb ed="TX" n="0097a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0097a0901">『日月燈明佛於六十小劫說是經已，卽於梵、魔、沙門、婆羅門及天、人、阿修
<lb ed="TX" n="0097a10"/>羅衆中而宣此言：「如來於今日中夜當入無餘涅槃」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0097a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0097a1101">日月燈明佛說是經已，唱於大衆，言將滅度入於涅槃也。梵、卽淸淨之衆。沙
<lb ed="TX" n="0097a12"/>門、息心止惡之義。婆羅門、淨行之義。佛之法性身，無來無去本無生滅。惟應化
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0098a" n="0098a"/>
<lb ed="TX" n="0098a01"/>之身應衆生之機緣以爲說法，迨機緣已畢，則此應化之身卽示寂滅無餘，故云入無
<lb ed="TX" n="0098a02"/>餘涅槃。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　當成佛記</cb:mulu><head>辛三　當成佛記</head>
<lb ed="TX" n="0098a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0098a0401">『時有菩薩名曰德藏，日月燈明佛卽授其記，吿諸比丘：「是<name role="" type="person">德藏菩薩</name>次當作佛
<lb ed="TX" n="0098a05"/>，號曰淨身，多陀阿伽度、阿羅訶、三藐三佛陀」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0098a0601">含持衆善，名曰德藏。淨身、淸淨法身。多陀阿伽度、譯言如來。阿羅訶、卽
<lb ed="TX" n="0098a07"/>阿羅漢。三藐三佛陀、卽正遍知，卽無上正等正覺。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛四　現入涅槃</cb:mulu><head>辛四　現入涅槃</head>
<lb ed="TX" n="0098a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0098a0901">『佛授記已，便於中夜入無餘涅槃。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　攝取諸佛轉法輪因</cb:mulu><head>庚二　攝取諸佛轉法輪因</head>
<lb ed="TX" n="0098a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0098a1101">『佛滅度後，妙光菩薩持妙法蓮華經，滿八十小劫，爲人演說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0098a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0098a1201">佛旣滅度，妙光菩薩持經化衆，明轉法輪不斷也。持有數義，聞法了解，解而
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0099a" n="0099a"/>
<lb ed="TX" n="0099a01"/>能行，行而自證，復行化他，均謂之持。述此故事，卽爲佛將說此妙法之因。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　善堅實如來法輪因</cb:mulu><head>庚三　善堅實如來法輪因</head>
<lb ed="TX" n="0099a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0099a0301">『日月燈明佛八子皆師妙光，妙光敎化，令其堅固阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0099a0401">八子皆師妙光，皆能堅固無上覺心，敎者及受敎者均爲善堅實敎化，卽不退轉
<lb ed="TX" n="0099a05"/>之意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚四　能進入因</cb:mulu><head>庚四　能進入因</head>
<lb ed="TX" n="0099a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0099a0701">『是諸王子，供養無量百千萬億佛已，皆成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0099a0801">謂能進入於如來法輪究竟之地。供養、兼財供養、法供養而言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0099a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚五　憶念因</cb:mulu><head>庚五　憶念因</head>
<lb ed="TX" n="0099a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0099a1001">『其最後成佛者名曰然燈，八百弟子中有一人號曰求名，貪著利養，雖復讀誦衆
<lb ed="TX" n="0099a11"/>經而不通利，多所忘失，故號求名。是人亦以種諸善根因緣故，得値無量百千萬億諸
<lb ed="TX" n="0099a12"/>佛，供養恭敬，尊重讚歎。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0100a" n="0100a"/>
<lb ed="TX" n="0100a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0100a0101">然燈佛成佛，在釋迦牟尼佛修行圓滿之第二阿僧祇劫以前。貪著利養者，自於
<lb ed="TX" n="0100a02"/>經義不能通利，故被號求名。然以善根深重，得値諸佛，終亦成道。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己四　古今相卽</cb:mulu><head>己四　古今相卽</head>
<lb ed="TX" n="0100a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0100a0401">『彌勒當知！爾時妙光菩薩豈異人乎？我身是也。求名菩薩，汝身是也。今見此
<lb ed="TX" n="0100a05"/>瑞與本無異，是故惟忖，今日如來當說大乘經名妙法蓮華，敎菩薩法，佛所護念』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0100a0601">卽者、離卽之卽。自汝身是也以上，爲古今之人相卽。自佛所護念以上，爲古
<lb ed="TX" n="0100a07"/>今之法相卽。前釋說法時至成就節中，佛爲諸菩薩說大乘經名無量義，此無量義經
<lb ed="TX" n="0100a08"/>亦別名妙法蓮華經。此節說大乘經名妙法蓮華，而此妙法蓮華經亦旁名無量義經。
<lb ed="TX" n="0100a09"/>蓋就本經方便品中所說開示悟入佛之知見觀之。則可證知佛所將說之經爲妙法蓮華
<lb ed="TX" n="0100a10"/>經。以其所說爲一乘妙法，而非說由一法所起之無量義也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0100a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　重頌</cb:mulu><head>戊二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0100a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　頌指陳別事</cb:mulu><head>己一　頌指陳別事</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0101a" n="0101a"/>
<lb ed="TX" n="0101a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　頌讚揚希有</cb:mulu><head>庚一　頌讚揚希有</head>
<lb ed="TX" n="0101a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0101a0201">爾時、<name role="" type="person">文殊師利</name>於大衆中，欲重宣此義而說偈言：『我念過去世無量無數劫，有
<lb ed="TX" n="0101a03"/>佛人中尊，號日月燈明，世尊演說法，度無量衆生，無數億菩薩，令入佛智慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0101a0401">此頌時希有，佛名希有，法希有，利益希有。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　頌委陳別事</cb:mulu><head>庚二　頌委陳別事</head>
<lb ed="TX" n="0101a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌佛在宣揚</cb:mulu><head>辛一　頌佛在宣揚</head>
<lb ed="TX" n="0101a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0101a0701">『佛未出家時所生八王子，見大聖出家，亦隨修梵行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0101a0801">此頌衆成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0101a0901">『時佛說大乘經名無量義，於諸大衆中而爲廣分別。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0101a1001">此頌時至成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0101a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0101a1101">佛說此經已，卽於法座上，跏趺入三昧，名無量義處。天雨曼陀華，天鼓自然鳴
<lb ed="TX" n="0101a12"/>。諸天、龍、鬼、神，供養人中尊；一切諸佛土，卽時大震動。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0102a" n="0102a"/>
<lb ed="TX" n="0102a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0102a0101">此頌威儀成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0102a0201">『佛放眉間光，現諸希有事，此光照東方萬八千佛土。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0102a0301">此頌說因成就中之放光照境。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0102a0401">『示一切衆生生死業報處。有見諸佛土，以衆寶莊嚴，琉璃玻璃色，斯由佛光照
<lb ed="TX" n="0102a05"/>。及見諸天、人、龍、神、夜叉衆、乾闥、緊那羅，各供養其佛。又見諸如來，自然
<lb ed="TX" n="0102a06"/>成佛道，身色如金山，端嚴甚微妙，如淨琉璃中內現眞金像。世尊在大衆敷演深法義
<lb ed="TX" n="0102a07"/>，一一諸佛土，聲聞衆無數。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0102a0801">此頌說因成就中之所見也。首二句、頌生死流轉。以下，頌三寶出現。如來、
<lb ed="TX" n="0102a09"/>佛寶也。法義、法寶也。聲聞、僧寶也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0102a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0102a1001">『因佛光所照，悉見彼大衆：或有諸比丘，在於山林中，精進、持淨戒，猶如護
<lb ed="TX" n="0102a11"/>明珠。又見諸菩薩，行施、忍辱等，其數如恆沙，斯由佛光照。又見諸菩薩，深入諸
<lb ed="TX" n="0102a12"/>禪定，身心寂不動，以求無上道。又見諸菩薩，知法寂滅相，各於其國土，說法求佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0103a" n="0103a"/>
<lb ed="TX" n="0103a01"/>道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0103a0201">此頌說因成就中所見之菩薩行六波羅蜜也。法寂滅相，非證根本智不能知之，
<lb ed="TX" n="0103a03"/>故知法寂滅相卽爲般若，說法求佛道卽後得智也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0103a0401">『爾時四部衆，見日月燈佛，現大神通力，其心皆歡喜，各各自相問：是事何因
<lb ed="TX" n="0103a05"/>緣？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0103a0601">此頌大衆欲聞法成就也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0103a0701">『天人所奉尊，適從三昧起。讚妙光菩薩：「汝爲世間眼！一切所歸信，能奉持
<lb ed="TX" n="0103a08"/>法藏；如我所說法，唯汝能證知」。世尊旣讚歎，令妙光歡喜，說是法華經，滿六
<lb ed="TX" n="0103a09"/>十小劫不起於此座。所說上妙法，是妙光法師悉皆能受持。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0103a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0103a1001">此頌答成就也。天人所奉尊，卽天人師，指日月燈明佛。世間、謂有情世間。
<lb ed="TX" n="0103a11"/>佛有五眼：肉眼、天眼、慧眼、法眼、佛眼。煩惱能障慧眼，塵沙能障法眼，無明
<lb ed="TX" n="0103a12"/>能障佛眼。妙光菩薩智慧第一，故能爲世間眼。受持、有境界受、自性受二義：聞
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0104a" n="0104a"/>
<lb ed="TX" n="0104a01"/>此一乘妙法領之以爲境，爲境界受；復因信解以證於自心，爲自性受。由能受，故
<lb ed="TX" n="0104a02"/>能持也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0104a0301">『佛說是法華，令衆歡喜已，尋卽於是日，吿於天人衆：「諸法實相義，已爲汝
<lb ed="TX" n="0104a04"/>等說，我今於中夜，當入於涅槃。汝一心精進，當離於放逸，諸佛甚難値，億劫時一
<lb ed="TX" n="0104a05"/>遇」。世尊諸子等，聞佛入涅槃，各各懷悲惱，佛滅一何速！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0104a0601">此頌唱滅異卽也。諸法實相之義旣已盡說，則應化已畢，故應示寂。又佛入涅
<lb ed="TX" n="0104a07"/>槃，亦有警衆覺悟之義，令勿恃佛久存恆自懈逸也。悲惱、非世情之悲惱，以佛爲
<lb ed="TX" n="0104a08"/>世間之光明，一入涅槃，如晝無日，如闇無燈，衆生失導，故可悲惱也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0104a0901">『聖主法之王，安慰無量衆：「我若滅度時，汝等勿憂怖！是<name role="" type="person">德藏菩薩</name>，於無漏
<lb ed="TX" n="0104a10"/>實相心已得通達，其次當作佛，號曰爲淨身，亦度無量衆」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0104a1101">此頌當成佛記也。前旣警衆生之放逸而入涅槃，此復慰衆生之悲惱而示授記。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0104a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0104a1201">『佛此夜滅度，如薪盡火滅。分布諸舍利，而起無量塔。比丘、比丘尼，其數如
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0105a" n="0105a"/>
<lb ed="TX" n="0105a01"/>恆沙，倍復加精進，以求無上道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0105a0201">此頌現入涅槃也。以上頌受用大因已竟。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　頌滅後行化</cb:mulu><head>辛二　頌滅後行化</head>
<lb ed="TX" n="0105a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0105a0401">『是妙光法師，奉持佛法藏，八十小劫中，廣宣法華經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0105a0501">此頌攝取諸佛轉法輪因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0105a0601">『是諸八王子，妙光所開化，堅固無上道，當見無數佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0105a0701">此頌善堅實如來法輪因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0105a0801">『供養諸佛已，隨順行大道，相繼得成佛，轉次而授記。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0105a0901">此頌能進入因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0105a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0105a1001">『最後天中天，號曰然燈佛，諸仙之導師，度脫無量衆。是妙光法師，時有一弟
<lb ed="TX" n="0105a11"/>子，心常懷懈怠，貪著於名利，求名利無厭，多遊族姓家，棄捨所習誦，廢忘不通利
<lb ed="TX" n="0105a12"/>，以是因緣故，號之爲求名。亦行衆善業，得見無數佛，供養於諸佛，隨順行大道，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0106a" n="0106a"/>
<lb ed="TX" n="0106a01"/>具六波羅蜜。今見釋師子，其後當作佛，號曰名彌勒，廣度諸衆生，其數無有量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0106a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0106a0201">此頌憶念因。仙、指捨離憒鬧、寂靜修行之沙門言，非指神仙道之仙。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0106a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　頌古今相卽</cb:mulu><head>己二　頌古今相卽</head>
<lb ed="TX" n="0106a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0106a0401">『彼佛滅度後，懈怠者汝是。妙光法師者，今則我身是。我見燈明佛，本光瑞如
<lb ed="TX" n="0106a05"/>此，以是知今佛欲說法華經。今相如本瑞，是諸佛方便，今佛放光明，助發實相義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0106a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0106a0601">今佛放光等於往昔，是卽佛之方便，欲以顯發諸法實相難顯之義也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0106a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙三　勸誡聽法</cb:mulu><head>丙三　勸誡聽法</head>
<lb ed="TX" n="0106a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0106a0801">『諸人今當知！合掌一心待，佛當雨法雨，充足求道者。諸求三乘人，若有疑悔
<lb ed="TX" n="0106a09"/>者，佛當爲除斷，令盡無有餘』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0106a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0106a1001">求三乘法者，或疑、或悔，約有三種：修小乘之初心菩薩，謂佛以小乘示我，
<lb ed="TX" n="0106a11"/>遂自疑不能成無上菩提。修菩薩乘者，復疑大乘法爲我等所獨有，非小乘人所堪。
<lb ed="TX" n="0106a12"/>已證小乘果者，復自歎所證尙非究竟，悔未由大乘法修入。此三種疑悔，皆當待佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0107a" n="0107a"/>
<lb ed="TX" n="0107a01"/>以大法爲之除斷也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0107a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0107a0201">方便品第二</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0107a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0107a0301">正宗分共十九品，方便品爲正宗分內之首品。茲先釋本品之來意：在序品中，
<lb ed="TX" n="0107a04"/>已委曲顯示將說妙法之意，故應繼說本經之宗；而本經之宗，卽是一乘大法，刊落
<lb ed="TX" n="0107a05"/>枝葉，直截根源，故有先逗上根之方便品。</p>
<lb ed="TX" n="0107a06"/><p xml:id="pTX10p0107a0601">次釋本品之名：方者、方法軌式之義，便者、善巧便利之謂。方便之對待爲眞
<lb ed="TX" n="0107a07"/>實，故欲明方便，必須先明眞實；欲明佛之方便智，必先明佛之眞實智。佛之眞實
<lb ed="TX" n="0107a08"/>智有二：一曰、實法，二曰、實智。實法復分爲二：一名、體實，卽一切有爲無爲
<lb ed="TX" n="0107a09"/>等法；二名、眞實，卽妙眞如性也。實智亦分爲二：一名、如體實智，卽觀體實之
<lb ed="TX" n="0107a10"/>無漏眞智，謂於一切有爲無爲、有漏無漏等法皆了其究竟；二名、證眞實智，卽根
<lb ed="TX" n="0107a11"/>本智，此智所證之法，卽一切法根本之妙眞如性，此眞實智與所證之法，皆名爲般
<lb ed="TX" n="0107a12"/>若也。以上合爲佛之眞實智。　佛旣自證圓滿，今欲應機開示衆生，是爲佛之方便
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0108a" n="0108a"/>
<lb ed="TX" n="0108a01"/>智。方便智有四：一曰、進趣方便，譬旅行者之有籌備，如十住、十行、十迴向等
<lb ed="TX" n="0108a02"/>，皆名爲方便位，以未證於眞如法身故，恆修種種方便，如六度萬行等，要皆以智
<lb ed="TX" n="0108a03"/>爲先導。二曰、施爲方便，卽事實行爲上之方便，包下二種：一、如說法敎衆，以
<lb ed="TX" n="0108a04"/>自證者開示衆生，爲敎導方便；二、了知自他所證境界，假何方便可以修入，爲證
<lb ed="TX" n="0108a05"/>道方便⸺上二均屬施爲方便。三曰、集成方便，如來說法圓融，一法一義皆成總
<lb ed="TX" n="0108a06"/>持，如唯識爲門，般若爲門，各攝集一切法盡。四曰、權巧方便，隨機權說令衆獲
<lb ed="TX" n="0108a07"/>益，亦施爲方便之一。分之又有三類：一、接下方便，謂以權說接引諸根；二、顯
<lb ed="TX" n="0108a08"/>上方便，謂以權智顯示實相；三、通彰上下方便，謂以種種譬喩言辭，隨順開示，
<lb ed="TX" n="0108a09"/>使知三乘諸法皆是一乘是也。以上皆是佛之方便智，而此中所云方便，正屬通彰上
<lb ed="TX" n="0108a10"/>下方便。蓋方者、祕也，便者、巧也，惟佛始有此祕巧，以顯現如來一切種智圓滿
<lb ed="TX" n="0108a11"/>之智，非等覺菩薩所能也。此爲本品方便之義。</p>
<lb ed="TX" n="0108a12"/><p xml:id="pTX10p0108a1201">復釋本品之體：一切方便皆智爲主，佛之方便卽佛之不思議智，故卽以智爲體
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0109a" n="0109a"/>
<lb ed="TX" n="0109a01"/>也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0109a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">甲二　正宗分</cb:mulu><head>甲二　正宗分</head>
<lb ed="TX" n="0109a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙一　顯一乘境</cb:mulu><head>乙一　顯一乘境</head>
<lb ed="TX" n="0109a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　正明權實三根得記</cb:mulu><head>丙一　正明權實三根得記</head>
<lb ed="TX" n="0109a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　初周說法</cb:mulu><head>丁一　初周說法</head>
<lb ed="TX" n="0109a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　世尊曉喩</cb:mulu><head>戊一　世尊曉喩</head>
<lb ed="TX" n="0109a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　二深先唱警察群生之心</cb:mulu><head>己一　二深先唱警察群生之心</head>
<lb ed="TX" n="0109a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0109a0801">第一周說法中，約分爲四：一、世尊曉喩，二、鶖子領解，三、如來述成，四
<lb ed="TX" n="0109a09"/>、佛爲授記是也。方便一品，全屬世尊曉喩。本品復分四條，茲先釋二深先唱警察
<lb ed="TX" n="0109a10"/>群生之心。二深者、智慧深及智慧門深也。智慧、謂諸佛自證之智慧，智慧門、謂
<lb ed="TX" n="0109a11"/>諸佛敎化之門。先唱者、首先標擧及稱揚詠歎之義，所以啓在會大衆之欣慕渴仰，
<lb ed="TX" n="0109a12"/>堅其欲聞信受之心也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0110a" n="0110a"/>
<lb ed="TX" n="0110a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0110a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　歎所證所說法妙</cb:mulu><head>辛一　歎所證所說法妙</head>
<lb ed="TX" n="0110a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　總標勝妙</cb:mulu><head>壬一　總標勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0110a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0110a0401">爾時、世尊從三昧安詳而起，吿舍利弗：『諸佛智慧甚深無量，其智慧門難解難
<lb ed="TX" n="0110a05"/>入，一切聲聞、辟支佛所不能知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0110a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0110a0601">佛先已入無量義處三昧，中經放光照境等瑞相，及彌勒、文殊問答已竟，始復
<lb ed="TX" n="0110a07"/>出於三昧。安詳者、從容不迫，出入自在之義。起者、佛在三昧中身心不動，現復
<lb ed="TX" n="0110a08"/>從不動法界中重現三輪不思議敎化之相也。在會大衆有天龍八部及諸大菩薩等衆而
<lb ed="TX" n="0110a09"/>首吿舍利弗者，以舍利弗智慧功德爲聲聞衆中之上首也。又不吿<name role="" type="person">文殊師利</name>諸大菩薩
<lb ed="TX" n="0110a10"/>等者，因此經正開三乘之權，顯一乘之實，若對大乘衆，卽無所謂開顯；故此經開
<lb ed="TX" n="0110a11"/>顯，正爲對治二乘，尤爲接引二乘之上根，故特吿舍利弗，使不著於小果涅槃而趣
<lb ed="TX" n="0110a12"/>於大果涅槃。又若不吿聲聞而吿諸菩薩，彼聲聞等衆，且將疑此妙法係佛爲菩薩說
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0111a" n="0111a"/>
<lb ed="TX" n="0111a01"/>，而與己等無與，將何以啓其歆慕而生信受乎？</p>
<lb ed="TX" n="0111a02"/><p xml:id="pTX10p0111a0201">佛首言諸佛智慧甚深無量，以此智慧乃諸佛自證所成就之智，雖等覺菩薩亦不
<lb ed="TX" n="0111a03"/>及了解。約攝爲五義：一、智慧之體性，卽眞如，卽實相。二、智慧之相，卽根本
<lb ed="TX" n="0111a04"/>智及後得智之二無漏智，於一切法界種種性相因果差別無不了知。三、智慧之伴，
<lb ed="TX" n="0111a05"/>卽六度萬行莊嚴功德等是；無不以智爲先導，以根本、後得二智爲總持。四、智慧
<lb ed="TX" n="0111a06"/>之因，卽因解而起行，因行而證位，因證而成就佛果萬德圓滿之智覺等是。五、智
<lb ed="TX" n="0111a07"/>慧之境，謂若空、若有、若有爲、若無爲、若有漏、若無漏一切諸法，皆名爲一切
<lb ed="TX" n="0111a08"/>種；此一切種之境界，卽爲一切種智之境，卽下文云如是相、如是性等是。以上五
<lb ed="TX" n="0111a09"/>義，總顯佛之智慧，惟有如是智慧，故爲甚深無量。甚深有五義：一、自體甚深，
<lb ed="TX" n="0111a10"/>智慧體性卽眞如實相故。二、自義甚深，智之義相卽佛之二智，非九法界衆所能及
<lb ed="TX" n="0111a11"/>故。三、內證甚深，佛智自證，餘智難及。四、依止甚深，以此智慧以法界法性爲
<lb ed="TX" n="0111a12"/>依止故。五、無上甚深，以佛所究竟圓滿無上菩提之智，等於無等之眞如法性故。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0112a" n="0112a"/>
<lb ed="TX" n="0112a01"/>由此五義，故曰甚深。無量者，如空無盡，不可以數限量之義。又、衆生無量，卽
<lb ed="TX" n="0112a02"/>衆生之心欲無量，卽一切隨順敎化之差別智無量；而佛之根本智，旣超過於此無量
<lb ed="TX" n="0112a03"/>之一切差別智，故亦爲無量。</p>
<lb ed="TX" n="0112a04"/><p xml:id="pTX10p0112a0401">智慧門，指佛敎化衆生之方便、及其境界而言，兼敎門、行門二種。門以能通
<lb ed="TX" n="0112a05"/>能入爲義。經言佛智慧門難解難入，卽其門甚深之義，約釋爲難見、難覺、難知、
<lb ed="TX" n="0112a06"/>難解、難入五義。難見者，以等覺菩薩所見佛之境界，尙爲其少分，非卽佛之究竟
<lb ed="TX" n="0112a07"/>境界故。難覺者，以等覺菩薩尙非究竟覺故。難知者，以佛境界惟佛與佛乃能了知
<lb ed="TX" n="0112a08"/>，餘不得故。難解者，以非思量分別可解故。難入者，以佛之境界，非語言文字可
<lb ed="TX" n="0112a09"/>入故。由此五難，益顯甚深之義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0112a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　釋斯勝妙</cb:mulu><head>壬二　釋斯勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0112a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0112a1101">『所以者何？佛曾親近百千萬億無數諸佛，盡行諸佛無量道法，勇猛精進，名稱普
<lb ed="TX" n="0112a12"/>聞，成就甚深未曾有法，隨宜所說意趣難解。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0113a" n="0113a"/>
<lb ed="TX" n="0113a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0113a0101">因斷二疑，故須別釋。二疑者何？一、聲聞衆以爲佛證涅槃，我等亦行佛法而
<lb ed="TX" n="0113a02"/>證涅槃，胡爲我等不能了知佛智？二、佛之言敎，卽佛之智慧門。所云三界二十五
<lb ed="TX" n="0113a03"/>有諸苦，悉由貪、瞋、癡所自招受，應修三十七道品等行，今我聲聞等如法修習，
<lb ed="TX" n="0113a04"/>已證無學得阿羅漢果，已爲圓滿，胡云不能了知佛智？以上二疑，皆由聲聞等衆不
<lb ed="TX" n="0113a05"/>知自證之果，僅解脫於三界生死，尙未得無明漏盡，於一眞法界之根本、後得二智
<lb ed="TX" n="0113a06"/>悉未親證也（凡如法修持之聲聞：利根須三生，鈍根須六十劫，始證阿羅漢果）。</p>
<lb ed="TX" n="0113a07"/><p xml:id="pTX10p0113a0701">佛曾親事無量諸佛，則敎門甚深；盡行無量道法，則行門甚深；勇進則非僅自
<lb ed="TX" n="0113a08"/>了；名稱普聞則爲佛所歎增己功德，衆所知識增人功德，非二乘獨了之無聞者可比
<lb ed="TX" n="0113a09"/>；成就甚深未曾有法，則自證者不可思議；隨宜所說意趣難解，則化度衆生雖隨契
<lb ed="TX" n="0113a10"/>理契機之宜，根性未熟者仍難了解。以上、明佛智慧門甚深，難解難入，爲二乘人
<lb ed="TX" n="0113a11"/>所不能知。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0113a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　歎能證能說師妙</cb:mulu><head>辛二　歎能證能說師妙</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0114a" n="0114a"/>
<lb ed="TX" n="0114a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　總標</cb:mulu><head>壬一　總標</head>
<lb ed="TX" n="0114a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0114a0201">『舍利弗！吾從成佛已來，種種因緣，種種譬喩：</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0114a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0114a0301">法性身佛，本無自他之相及成佛之相可得，此云成佛其義有二：一爲因圓果
<lb ed="TX" n="0114a04"/>滿之報身佛，二、爲機緣成熟出現世間之應身佛。應身佛多爲衆生示現而來，故有
<lb ed="TX" n="0114a05"/>成佛之相。又能證一眞法界之智，卽爲報身佛；能起身口意三輪不思議敎化之智，
<lb ed="TX" n="0114a06"/>卽爲應身佛。</p>
<lb ed="TX" n="0114a07"/><p xml:id="pTX10p0114a0701">此總標佛說一切法度一切衆，悉已成就，無不圓滿具足也。種種因緣有三義，
<lb ed="TX" n="0114a08"/>卽經文下云無數方便、知見波羅蜜、及念觀等是。譬喩之義如下。佛所自證之實相
<lb ed="TX" n="0114a09"/>，爲語言文字所不能及，非假佛之方便智無由委曲顯現。故佛法本無可說，而佛所
<lb ed="TX" n="0114a10"/>說法悉就各類衆生心量所及之語文以爲開示。例如本經佛所說者爲妙法，惟一墮名
<lb ed="TX" n="0114a11"/>相卽已非佛所自證之法，故妙法二字卽是等於譬喩。所有種種經文，亦卽謂之種種
<lb ed="TX" n="0114a12"/>譬喩可也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0115a" n="0115a"/>
<lb ed="TX" n="0115a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　別釋</cb:mulu><head>壬二　別釋</head>
<lb ed="TX" n="0115a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0115a0201">『廣演言敎，無數方便，引導衆生令離諸著。所以者何？如來方便知見波羅蜜皆
<lb ed="TX" n="0115a03"/>已具足。舍利弗！如來知見，廣大、深遠、無量、無礙，力、無所畏、禪定、解脫、
<lb ed="TX" n="0115a04"/>三昧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0115a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0115a0501">別釋中分四，本節具別釋中之三。</p>
<lb ed="TX" n="0115a06"/><p xml:id="pTX10p0115a0601">一、自令離諸著以上，屬種種方面。佛旣成就種種功德敎化衆生，因衆生心欲
<lb ed="TX" n="0115a07"/>無量，故方便亦無量。九法界衆生各有所著，各著於自類之境界、自類之知見，故
<lb ed="TX" n="0115a08"/>不能超出於自類。如修行各衆之證四果、證十地者，均易各著於自所現造之境界；
<lb ed="TX" n="0115a09"/>修外道者，尤各自著於所執之境界。惟佛以大悲方便，隨類現身，廣爲開示，引離
<lb ed="TX" n="0115a10"/>諸著。</p>
<lb ed="TX" n="0115a11"/><p xml:id="pTX10p0115a1101">二、自皆已具足以上，屬種種知見。佛於一切境界，無不究竟了知。波羅蜜、
<lb ed="TX" n="0115a12"/>卽究竟，此卽後得智。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0116a" n="0116a"/>
<lb ed="TX" n="0116a01"/><p xml:id="pTX10p0116a0101">三、自禪定解脫三昧以上，屬種種念觀。廣則難度量，大則難包擧，深則難測
<lb ed="TX" n="0116a02"/>知，遠則難追及，均讚如來知見。無量、卽四無量心，無礙、卽四無礙辯，力、卽
<lb ed="TX" n="0116a03"/>十力，無所畏、卽四無畏，禪定、卽四禪八定，解脫、卽八解脫，三昧、卽三摩提
<lb ed="TX" n="0116a04"/>。謂佛於一切法無不了知，爲種種念觀成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0116a0501">『深入無際，成就一切未曾有法。舍利弗！如來能種種分別巧說諸法，言辭柔軟
<lb ed="TX" n="0116a06"/>，悅可衆心。舍利弗！取要言之，無量無邊未曾有法，佛悉成就。止！舍利弗！不須
<lb ed="TX" n="0116a07"/>復說。所以者何？佛所成就第一希有難解之法，唯佛與佛乃能究竟諸法實相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0116a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0116a0801">此下屬別釋之四、種種言詞。種種言詞復分爲六：一、種種成就，二、語言成
<lb ed="TX" n="0116a09"/>就，三、相成就，四、堪成就，五、無量種成就，六、隨順衆意爲說修行法成就。</p>
<lb ed="TX" n="0116a10"/><p xml:id="pTX10p0116a1001">自成就一切未曾有法句以上，爲種種成就。謂佛於若空若有，世出世間，一切
<lb ed="TX" n="0116a11"/>等覺菩薩所未曾有之法，悉皆深入，洞無涯際，究竟成就。自悅可衆心以上，爲語
<lb ed="TX" n="0116a12"/>言成就。佛法本無可說，亦無能說之者，佛以甚深之方便智，分別衆生心欲，契理
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0117a" n="0117a"/>
<lb ed="TX" n="0117a01"/>契機以爲之說，故名爲巧。因能柔軟，遂悅衆心。自不須復說句以上，爲相成就。
<lb ed="TX" n="0117a02"/>以能證故能說，因能說益顯能證。取要言之者，顯佛於一切菩薩所未曾有之法悉已
<lb ed="TX" n="0117a03"/>成就。而止不復說者，於佛之成就讚嘆至極，以爲無容再說，適益啓會衆歆慕欲聞
<lb ed="TX" n="0117a04"/>之心。正爲世尊說法方便善巧之相，故曰相成就。自難解之法句以上，爲堪成就。
<lb ed="TX" n="0117a05"/>以成就第一希有，堪能證說故。自乃能究竟諸法實相句以上，爲無量種成就，以諸
<lb ed="TX" n="0117a06"/>法實相無盡，唯佛智亦無盡故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0117a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0117a0701">『所謂諸法如是相，如是性，如是體，如是力，如是作，如是因，如是緣，如是
<lb ed="TX" n="0117a08"/>果，如是報，如是本末究竟等』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0117a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0117a0901">此隨順衆意爲說修行法成就也，謂隨順九法界說種種法。在種種言詞成就中，
<lb ed="TX" n="0117a10"/>有證有說，卽因說顯證。如經云深入無際成就一切未曾有法，及無量無邊未曾有法
<lb ed="TX" n="0117a11"/>佛悉成就等語，卽顯能證，均爲顯境言詞。又經云如來能種種分別巧說諸法，及第
<lb ed="TX" n="0117a12"/>一希有難解之法惟佛與佛乃能究竟，又所謂諸法如是性相力用等語，卽顯能說，均
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0118a" n="0118a"/>
<lb ed="TX" n="0118a01"/>爲顯義言詞。</p>
<lb ed="TX" n="0118a02"/><p xml:id="pTX10p0118a0201">諸法、指一切法，實相卽法性。若以法性言之，雖一字一義亦無可立；若以法
<lb ed="TX" n="0118a03"/>相言之，隨擧一法皆有性、相、力、用等十種。猶慮此十種不足以盡之，故復云諸
<lb ed="TX" n="0118a04"/>法之本末究竟等，以明一法之有無量義也。相、卽可名之相，卽可取以爲法之分際
<lb ed="TX" n="0118a05"/>者。法、有變遷者，有不變遷者，有顯現者，有不顯現者。變遷者爲相，不變遷者
<lb ed="TX" n="0118a06"/>卽名爲性；顯現者爲相，不顯現者卽名爲體。法之性、相、體三者，各有業用，卽
<lb ed="TX" n="0118a07"/>名爲力。有所作爲，故名爲作。又諸法皆從因與緣生，皆有其果與報。從此一法生
<lb ed="TX" n="0118a08"/>彼一法者，此一法卽爲因；彼一法助成此一法者，彼一法卽爲緣。如穀種因日光與
<lb ed="TX" n="0118a09"/>水分而生芽，穀種爲因，水日爲緣。芽卽其果，生芽卽爲其報也。本末究竟者，以
<lb ed="TX" n="0118a10"/>法性爲本，卽以法相爲末，法相之最高最後之果，卽爲究竟。以上種種，佛無不如
<lb ed="TX" n="0118a11"/>實了知，卽無不稱性而說，此爲隨順衆意說法成就。</p>
<lb ed="TX" n="0118a12"/><p xml:id="pTX10p0118a1201">依玄贊及法華論，有五種問詞：卽何等法，何體法，何似法，云何法，何相法
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0119a" n="0119a"/>
<lb ed="TX" n="0119a01"/>，以釋明諸法之性、相、力、用等。略述如下：如問：法爲何等法？答言：如是相
<lb ed="TX" n="0119a02"/>，如是性。以諸法非一法，總攝有爲、無爲等法，相卽有爲法，性卽無爲法也。如
<lb ed="TX" n="0119a03"/>問：法爲何體？答言：如是體。以有爲法相以五蘊爲體，無爲法性以五蘊法爲體也
<lb ed="TX" n="0119a04"/>。如問：法果何似？答言：如是力，如是作。以常住之法具有力能，無常之法全假
<lb ed="TX" n="0119a05"/>造作也。如問：云何爲法？答言：如是因，如是緣，如是果，如是報。以有爲法從
<lb ed="TX" n="0119a06"/>因緣生，故有果報；無爲法不從因緣生，則無果報也。如問：法爲何相？答言：如
<lb ed="TX" n="0119a07"/>是本末究竟等。以本末究竟等，卽爲諸法之通相也。</p>
<lb ed="TX" n="0119a08"/><p xml:id="pTX10p0119a0801">若依天台敎義空假中三觀法釋之：卽將一切法之假名分別指示，謂如是相、如
<lb ed="TX" n="0119a09"/>是性、如是力、乃至如是本末究竟等，以顯無量假名差別之法，是名假觀。又顯示
<lb ed="TX" n="0119a10"/>一切法如如不二，倒會其文義，謂相是如，性是如，力是如等等，以觀諸法之當體
<lb ed="TX" n="0119a11"/>空寂，是名空觀。更顯示一切法無二無別，謂相如是、性如是、體如是等等，卽如
<lb ed="TX" n="0119a12"/>是無差別之義，以明如是等法唯一實相，無二邊分別，是名中觀。單觀空寂爲通敎
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0120a" n="0120a"/>
<lb ed="TX" n="0120a01"/>，三觀次第爲別敎，三觀一心爲圓敎，此卽南嶽大師之三番讀法。</p>
<lb ed="TX" n="0120a02"/><p xml:id="pTX10p0120a0201">智者大師復以十法界釋此經義：如謂佛法界，有佛法界之性，相，力，用等；
<lb ed="TX" n="0120a03"/>菩薩法界，有菩薩法界之性，相，力，用等；乃至畜生法界，有畜生法界之性，相
<lb ed="TX" n="0120a04"/>，力，用等是也。又若以任何法界爲主，卽以餘九法界爲伴，如是主伴相入，則成
<lb ed="TX" n="0120a05"/>千如。又每一法界皆有依正二報，依正二報中卽皆有法法之性，相，力，用；此二
<lb ed="TX" n="0120a06"/>報皆以五蘊法爲體，五蘊法中亦各自有其性，相，力，用等，則成三千。而皆不外
<lb ed="TX" n="0120a07"/>於此一念心中具之造之，何以故？以此一念心中，於十法界一切法之性，相，力，
<lb ed="TX" n="0120a08"/>用等無欠無遺。圓敎諦觀法，卽欲使此十法界一切法之性，相，力，用等，了然於
<lb ed="TX" n="0120a09"/>此一念中，此卽不思議之解脫也。觀此一念時，前念爲所觀之境，後念卽能觀之智
<lb ed="TX" n="0120a10"/>；至究竟顯現時，則卽佛之甚深智慧矣。</p>
<lb ed="TX" n="0120a11"/><p xml:id="pTX10p0120a1101">又諸法之義，大至虛空世界，小至微塵鄰虛，均各名爲一法。譬諸微塵，亦自
<lb ed="TX" n="0120a12"/>有其性，相，力，用等。又譬之於火，以光爲相，以熱爲性，以燒爲作，以化爲用
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0121a" n="0121a"/>
<lb ed="TX" n="0121a01"/>等。如是證明，如是說法，如是隨順衆生，卽如是敎化成就。一一法皆可作如是觀
<lb ed="TX" n="0121a02"/>，固不必論其爲有爲、或無爲等法也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0121a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌前二妙</cb:mulu><head>辛一　頌前二妙</head>
<lb ed="TX" n="0121a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　總頌二妙</cb:mulu><head>壬一　總頌二妙</head>
<lb ed="TX" n="0121a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0121a0601">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『世雄不可量，諸天及世人、一切衆生類，無
<lb ed="TX" n="0121a07"/>能知佛者。佛力、無所畏、解脫、諸三昧、及佛諸餘法，無能測量者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0121a0801">此下重頌共二十一頌，前十七頌半頌法妙師妙；後三頌半，勸信今說也。此總
<lb ed="TX" n="0121a09"/>頌二妙。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0121a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　別頌法妙</cb:mulu><head>壬二　別頌法妙</head>
<lb ed="TX" n="0121a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0121a1101">『本從無數佛具足行諸道，甚深微妙法，難見難可了，於無量億劫行此諸道已，
<lb ed="TX" n="0121a12"/>道場得成果，我已悉知見。如是大果、報、種種性、相義，我及十方佛乃能知是事。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0122a" n="0122a"/>
<lb ed="TX" n="0122a01"/>是法不可示，言辭相寂滅。諸餘衆生類，無有能得解；除諸菩薩衆，信力堅固者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0122a0201">此四頌半，重述佛智甚深難入之義。云何難入？以是妙法離於言語文字之相，
<lb ed="TX" n="0122a03"/>不易解示。等覺菩薩，雖信力堅固，亦祗證少分而已。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0122a0401">『諸佛弟子衆，曾供養諸佛，一切漏已盡，住是最後身，如是諸人等，其力所不
<lb ed="TX" n="0122a05"/>堪。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0122a0601">此頌阿羅漢不堪了知佛智。已證阿羅漢果之報身爲最後身，以盡此報身則超出
<lb ed="TX" n="0122a07"/>三界生死，無後有也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0122a0801">『假使滿世間皆如舍利弗，盡思共度量，不能測佛智。正使滿十方皆如舍利弗，
<lb ed="TX" n="0122a09"/>及餘諸弟子亦滿十方刹，盡思共度量，亦復不能知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0122a1001">此頌舍利弗乃至十方利根，亦難測知佛智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0122a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0122a1101">『辟支佛利智，無漏最後身，亦滿十方界，其數如竹林，斯等共一心，於億無量
<lb ed="TX" n="0122a12"/>劫，欲思佛實智，莫能知少分。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0123a" n="0123a"/>
<lb ed="TX" n="0123a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0123a0101">此頌辟支佛利根，亦難測知佛智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0123a0201">『新發意菩薩，供養無數佛，了達諸義趣，又能善說法，如稻麻竹葦，充滿十方
<lb ed="TX" n="0123a03"/>刹，一心以妙智，於恆河沙劫，咸皆共思量，不能知佛智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0123a0401">此頌菩薩不能測知佛智。新發意菩薩，指初地以前菩薩言，初地前亦能證法，
<lb ed="TX" n="0123a05"/>但未能不退耳。刹、梵語刹多羅，卽國土世界之義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0123a0601">『不退諸菩薩，其數如恆沙，一心共思求，亦復不能知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0123a0701">此頌十地以上菩薩亦難測知佛智。十地以上，如證不退等，仍在無明障中，尙
<lb ed="TX" n="0123a08"/>帶有漏。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　別頌師妙</cb:mulu><head>壬三　別頌師妙</head>
<lb ed="TX" n="0123a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0123a1001">『又吿舍利弗：無漏不思議，甚深微妙法，我今已具得；唯我知是相，十方佛亦
<lb ed="TX" n="0123a11"/>然。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0123a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　勸信今說</cb:mulu><head>辛二　勸信今說</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0124a" n="0124a"/>
<lb ed="TX" n="0124a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0124a0101">『舍利弗當知！諸佛語無異，於佛所說法，當生大信力。世尊法久後，要當說眞
<lb ed="TX" n="0124a02"/>實。吿諸聲聞衆、及求緣覺乘，我今脫苦縛，逮得涅槃者：佛以方便力，示以三乘敎
<lb ed="TX" n="0124a03"/>，衆生處處著，引之令得出』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0124a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0124a0401">三乘敎義，悉是權說，皆非眞實。衆生耽著小果，不知趨出進向大乘，故佛將
<lb ed="TX" n="0124a05"/>以大法引之也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0124a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　四衆驚疑發揚鶖子之請</cb:mulu><head>己二　四衆驚疑發揚鶖子之請</head>
<lb ed="TX" n="0124a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0124a0701">四衆驚疑發揚鶖子之請，共分爲三：一、躡止初請，二、二止二請，三、三止
<lb ed="TX" n="0124a08"/>三請。每次佛止不說，用意各殊。初止者，以自證之智不可言顯，冀使衆生了知一
<lb ed="TX" n="0124a09"/>眞法性，本不應求之於語言名相。再止者，舍利弗因中根難悟，再申請說，佛雖允
<lb ed="TX" n="0124a10"/>許而又止說，以衆生求法之心若未誠切，雖爲說之不能受益。三止者，欲聞心切者
<lb ed="TX" n="0124a11"/>固可爲說，而不欲聞者亦當俟其請退，免啓疑謗而增彼罪也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0124a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　躡止初請</cb:mulu><head>庚一　躡止初請</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0125a" n="0125a"/>
<lb ed="TX" n="0125a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　大衆懷疑</cb:mulu><head>辛一　大衆懷疑</head>
<lb ed="TX" n="0125a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0125a0201">爾時、大衆中有諸聲聞漏盡阿羅漢<name role="" type="person">阿若憍陳如</name>等千二百人，及發聲聞、辟支佛心
<lb ed="TX" n="0125a03"/>⸺比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，各作是念：今者世尊，何故殷勤稱歎方便而作
<lb ed="TX" n="0125a04"/>是言：佛所得法甚深難解，有所言說意趣難知，一切聲聞、辟支佛所不能及？佛說一
<lb ed="TX" n="0125a05"/>解脫義，我等亦得此法到於涅槃，而今不知是義所趣！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0125a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0125a0601">躡、踵躡之義。舍利弗踵前文世尊止勿復說之後，而初次請說也。自今者世尊
<lb ed="TX" n="0125a07"/>句以下，至一切聲聞、辟支佛所不能及一段，均爲會衆懷疑之念。佛說解脫，我亦
<lb ed="TX" n="0125a08"/>得到涅槃，卽是誤以二乘涅槃爲佛之究竟解脫，故不知如來殷勤稱歎之義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0125a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　鶖子啓請</cb:mulu><head>辛二　鶖子啓請</head>
<lb ed="TX" n="0125a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　長行</cb:mulu><head>壬一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0125a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0125a1101">爾時、舍利弗知四衆心疑，自亦未了，而白佛言：『世尊！何因何緣殷勤稱歎諸
<lb ed="TX" n="0125a12"/>佛第一方便，甚深微妙難解之法？我自昔來，未曾從佛聞如是說。今者四衆咸皆有疑
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0126a" n="0126a"/>
<lb ed="TX" n="0126a01"/>，惟願世尊敷演斯事！世尊何故殷勤稱歎甚深微妙難解之法』？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0126a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　偈頌</cb:mulu><head>壬二　偈頌</head>
<lb ed="TX" n="0126a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0126a0301">爾時、舍利弗欲重宣此義而說偈言：『慧日大聖尊，久乃說是法，自說得如是力
<lb ed="TX" n="0126a04"/>、無畏、三昧、禪定、解脫等不可思議法。道場所得法、無能發問者，我意難可測，
<lb ed="TX" n="0126a05"/>亦無能問者。無問而自說，稱歎所行道，智慧甚微妙，諸佛之所得。無漏諸羅漢，及
<lb ed="TX" n="0126a06"/>求涅槃者，今皆墮疑網：佛何故說是？其求緣覺者，比丘、比丘尼、諸天、龍、鬼、
<lb ed="TX" n="0126a07"/>神、及乾闥婆等，相視懷猶豫，瞻仰兩足尊。是事爲云何？願佛爲解說！於諸聲聞衆
<lb ed="TX" n="0126a08"/>，佛說我第一，我今自於智，疑惑不能了，爲是究竟法？爲是所行道？佛口所生子，
<lb ed="TX" n="0126a09"/>合掌瞻仰待，願出微妙音，時爲如實說。諸天、龍、神等，其數如恆沙；求佛諸菩薩
<lb ed="TX" n="0126a10"/>，大數有八萬；又諸萬億國，轉輪聖王至：合掌以敬心，欲聞具足道』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0126a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0126a1101">首述世尊自歎所證智德之妙，次述在會三乘、天、龍、人衆之疑，以顯欣慕欲
<lb ed="TX" n="0126a12"/>聞之意。究竟法、指滅諦言。所行道、指道諦言。聞佛說法，發生慧命，故曰佛口
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0127a" n="0127a"/>
<lb ed="TX" n="0127a01"/>所生子。如實說，契於實理而說也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　二止二請</cb:mulu><head>庚二　二止二請</head>
<lb ed="TX" n="0127a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0127a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0127a0401">爾時、佛吿舍利弗：『止！止！不須復說。若說是事，一切世間諸天及人皆當驚
<lb ed="TX" n="0127a05"/>疑』。舍利弗重白佛言：『世尊！惟願說之！惟願說之！所以者何？是會無數百千萬
<lb ed="TX" n="0127a06"/>億阿僧祇衆生，曾見諸佛，諸根猛利，智慧明了，聞佛所說，則能敬信』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0127a0701">驚疑有數義：著小乘者，謂涅槃卽是佛果，此外何由更有佛法！生顚倒見者，
<lb ed="TX" n="0127a08"/>謂佛自語後先矛盾。增上慢者，不信佛說，益滋疑謗。已證小乘果者，自悔未從大
<lb ed="TX" n="0127a09"/>乘法修入。凡此均屬驚疑之義。佛知其必當驚疑而先揭破之者，正以此種驚疑爲非
<lb ed="TX" n="0127a10"/>是，而期以大法除斷之也。舍利弗言會衆利根智慧，正表堪能聞受之意。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0127a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　偈頌</cb:mulu><head>辛二　偈頌</head>
<lb ed="TX" n="0127a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0127a1201">爾時、舍利弗欲重宣此義而說偈言：『法王無上尊，惟說願勿慮！是會無量衆，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0128a" n="0128a"/>
<lb ed="TX" n="0128a01"/>有能敬信者』。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　三止三請</cb:mulu><head>庚三　三止三請</head>
<lb ed="TX" n="0128a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　止說</cb:mulu><head>辛一　止說</head>
<lb ed="TX" n="0128a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0128a0401">佛復止舍利弗：『若說是事，一切世間天、人、阿修羅皆當驚疑，增上慢比丘將
<lb ed="TX" n="0128a05"/>墜於大坑』。爾時、世尊重說偈言：『止！止！不須說，我法妙難思，諸增上慢者，
<lb ed="TX" n="0128a06"/>聞必不敬信』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0128a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0128a0701">此佛第三次止說。蓋此品說法，乃佛稱本心而說，非堅固深信樂聞而遽予開示
<lb ed="TX" n="0128a08"/>，必召驚疑；又將使增上慢之比丘等，不惟不獲利益，反因疑謗而生過失。慢有七
<lb ed="TX" n="0128a09"/>種：一、通常之慢，自謂智慧功德過人，是爲慢。二、過慢，智慧功德與人相等，
<lb ed="TX" n="0128a10"/>而自高以輕人，慢上加慢，是爲過慢。三、慢過慢，智慧功德實不及人，而反自謂
<lb ed="TX" n="0128a11"/>過人，是爲慢過慢。四、我慢，卽我相之最著者，例如自命甚高；因有此我相，遂
<lb ed="TX" n="0128a12"/>獨見己之優勝而益顯他人之不己若，是爲我慢，爲諸慢之根本。五、增上慢，如始
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0129a" n="0129a"/>
<lb ed="TX" n="0129a01"/>得初禪自謂已證初果，甫得第四禪便謂已證阿羅漢，其實所證者不過暫能降伏煩惱
<lb ed="TX" n="0129a02"/>，並未除斷。如是未得謂得、未證謂證，迨定力旣完之後，應墮地獄，是爲增上慢
<lb ed="TX" n="0129a03"/>，恆爲修行者之通病。六、卑劣慢，自謂我不如人，然亦何求於人，以是任意慢人
<lb ed="TX" n="0129a04"/>，是爲卑劣慢。七、邪慢，於一切是非曲直不加審察，而自執著於先入之邪見，慢
<lb ed="TX" n="0129a05"/>侮一切，由是因果報應都不之信，是爲邪慢。增上慢、爲此七慢中之一。專言比丘
<lb ed="TX" n="0129a06"/>者，比丘爲四衆之首，故以比丘攝四衆。佛意：此增上慢比丘，若聞今說一乘妙法
<lb ed="TX" n="0129a07"/>，必疑與前說之二乘法互有是非抵觸，發生妄語過失，將不待升入四禪天之後而卽
<lb ed="TX" n="0129a08"/>墮地獄，故云將墜大坑。佛以大悲故，於彼等未退席以前不忍卽說。頌言法妙者，
<lb ed="TX" n="0129a09"/>佛以二乘權說爲一乘之方便，未經宣示以前人莫之知，故曰妙。此善巧之法，所由
<lb ed="TX" n="0129a10"/>爲增上慢者不易敬信也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0129a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　請說</cb:mulu><head>辛二　請說</head>
<lb ed="TX" n="0129a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　長行</cb:mulu><head>壬一　長行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0130a" n="0130a"/>
<lb ed="TX" n="0130a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0130a0101">爾時、舍利弗重白佛言：『世尊！惟願說之！惟願說之！今此會中，如我等比百
<lb ed="TX" n="0130a02"/>千萬億，世世已曾從佛受化，如此人等必能敬信，長夜安隱，多所饒益』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0130a0301">舍利弗以宿命之智，謂此多數會衆，久蒙三世諸佛之敎化，必能敬信。佛不可
<lb ed="TX" n="0130a04"/>以少數人之故，止而不說。長夜、喩生死煩惱之昏闇，冀佛以妙法智慧之光饒益之
<lb ed="TX" n="0130a05"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　重頌</cb:mulu><head>壬二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0130a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0130a0701">爾時、舍利弗欲重宣此義而說偈言：『無上兩足尊！願說第一法！我爲佛長子，
<lb ed="TX" n="0130a08"/>惟垂分別說！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0130a0901">此爲已請說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0130a1001">『是會無量衆，能敬信此法；佛已曾世世，敎化如是等，皆一心合掌，欲聽受佛
<lb ed="TX" n="0130a11"/>語。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0130a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0130a1201">此爲衆請說。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0131a" n="0131a"/>
<lb ed="TX" n="0131a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0131a0101">『我等千二百、及餘求佛者，願爲此衆故，惟垂分別說！是等聞此法，則生大歡
<lb ed="TX" n="0131a02"/>喜』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0131a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0131a0301">此爲人己總請。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0131a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　開斯實相啓彼權門</cb:mulu><head>己三　開斯實相啓彼權門</head>
<lb ed="TX" n="0131a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0131a0501">開斯實相啓彼權門者，卽開一乘之實，啓二乘之權。此節經文，爲正宗分中之
<lb ed="TX" n="0131a06"/>正宗，最關重要。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0131a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0131a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　明二記</cb:mulu><head>辛一　明二記</head>
<lb ed="TX" n="0131a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　取記</cb:mulu><head>壬一　取記</head>
<lb ed="TX" n="0131a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0131a1001">記、卽分明記別不昧不忘之意。記之種類有三：一、記過去未來功德過失等事
<lb ed="TX" n="0131a11"/>，於小乘法中常見。二、記甚深法義，如佛云三乘唯是一乘，此卽於大乘法中分明
<lb ed="TX" n="0131a12"/>記別。三、記當成佛，卽本經授記品中，於諸弟子當來作佛分別授記是也。取記者
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0132a" n="0132a"/>
<lb ed="TX" n="0132a01"/>，取決之義，謂佛許可決爲之記，如經云汝已三請豈得不說是也。與記者，明與授
<lb ed="TX" n="0132a02"/>記，爲之解釋也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0132a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0132a0301">爾時、世尊吿舍利弗：『汝已殷勤三請，豈得不說。汝今諦聽，善思念之！吾當
<lb ed="TX" n="0132a04"/>爲汝分別解說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0132a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0132a0501">此釋許可攝受，善思念、善巧思念也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0132a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0132a0601">說此語時，會中有比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷五千人等，卽從座起禮佛而退
<lb ed="TX" n="0132a07"/>。所以者何？此輩罪根深重，及增上慢未得謂得、未證謂證，有如此失，是以不住。
<lb ed="TX" n="0132a08"/>世尊默然而不制止。爾時、佛吿舍利弗：『我今此衆無復枝葉，純有眞實。舍利弗！
<lb ed="TX" n="0132a09"/>如是增上慢人退亦佳矣。汝今善聽，當爲汝說』！舍利弗言：『唯然！世尊！願樂欲
<lb ed="TX" n="0132a10"/>聞』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0132a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0132a1101">此釋惡人退席。罪根深重卽報障，增上慢卽業障。枝葉、卽指德本未深、信根
<lb ed="TX" n="0132a12"/>未固之增上慢人。眞實、他譯亦作貞實，讚會中之德信兼備者。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0133a" n="0133a"/>
<lb ed="TX" n="0133a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　與記</cb:mulu><head>壬二　與記</head>
<lb ed="TX" n="0133a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0133a0201">佛吿舍利弗：『如是妙法，諸佛如來時乃說之，如優曇缽華時一現耳。舍利弗！
<lb ed="TX" n="0133a03"/>汝等當信佛之所說言不虛妄！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0133a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0133a0401">此釋未聞令聞。優曇缽華、卽大金蓮花，惟金輪王出世乃應瑞一見。佛希說此
<lb ed="TX" n="0133a05"/>經，故擧此爲喩。佛於本經再三述諸佛言無虛妄者，慮會衆於權實二說不善思念，
<lb ed="TX" n="0133a06"/>則不生信受反起過失，故再明佛言之無妄。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0133a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0133a0701">『舍利弗！諸佛隨宜說法，意趣難解，所以者何？我以無數方便、種種因緣、譬
<lb ed="TX" n="0133a08"/>喩言辭演說諸法，是法非思量分別之所能解，唯有諸佛乃能知之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0133a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0133a0901">此釋所說難知。佛所自證之實相，卽諸法寂滅相，一切諸相到實相均已失其自
<lb ed="TX" n="0133a10"/>相。故佛所說之方便、因緣、譬喩，非卽是法，特假是方便、因緣、譬喩以委曲顯
<lb ed="TX" n="0133a11"/>現是法而已。而人卽欲於佛所說之方便、因緣、譬喩上，以思量分別解釋之，以爲
<lb ed="TX" n="0133a12"/>是卽佛所證之法性，故佛特顯彰其非如是等所能解也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0134a" n="0134a"/>
<lb ed="TX" n="0134a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0134a0101">『所以者何？諸佛世尊唯以一大事因緣故出現於世。舍利弗！云何名諸佛世尊唯
<lb ed="TX" n="0134a02"/>以一大事因緣故出現於世？諸佛世尊欲令衆生開佛知見使得淸淨故出現於世，欲示衆
<lb ed="TX" n="0134a03"/>生佛之知見故出現於世，欲令衆生悟佛知見故出現於世，欲令衆生入佛知見道故出現
<lb ed="TX" n="0134a04"/>於世。舍利弗！是爲諸佛以一大事因緣故出現於世』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0134a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0134a0501">此釋依何等義，謂釋佛依何等義而作如是說也。諸佛世尊、廣包十方、三世諸
<lb ed="TX" n="0134a06"/>佛。一大事、謂最大之事，且爲三世諸佛共認爲唯一最大之事。因緣、亦作緣由解
<lb ed="TX" n="0134a07"/>。又衆生旣經多劫之佛化，卽有一乘之因，必待佛之增上緣以爲之啓發，此卽諸佛
<lb ed="TX" n="0134a08"/>共認之大事因緣也。出現於世，卽應身示現於此世界，佛之出現非由宿業果報，乃
<lb ed="TX" n="0134a09"/>本其大悲願力以示現也。</p>
<lb ed="TX" n="0134a10"/><p xml:id="pTX10p0134a1001">知見之義，通十法界。此知見、旣專指爲佛之知見，則爲佛所成就無上菩提—
<lb ed="TX" n="0134a11"/>—佛果上之知見，非二乘之知見可知。就佛出現於世之本意言之，旣專爲開佛知見
<lb ed="TX" n="0134a12"/>，則非二乘可知。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0135a" n="0135a"/>
<lb ed="TX" n="0135a01"/><p xml:id="pTX10p0135a0101">佛知見有數義，釋之如下：佛所親證之一眞實相爲所證，能證法性之正智爲能
<lb ed="TX" n="0135a02"/>證，此能所之知見並名佛知見。又、眞如爲知見之性，正智爲知見之相，此知見之
<lb ed="TX" n="0135a03"/>性相亦並稱爲佛知見。又、無著般若論云：無上菩提是法身，正等菩提是報身，法
<lb ed="TX" n="0135a04"/>身爲性，報身爲相。又智度論云：說智及智處，俱名爲般若。此菩提法身、菩提報
<lb ed="TX" n="0135a05"/>身、與智及智處，均名佛知見。又、正體智爲知，後得智爲見，並照眞俗二境，合
<lb ed="TX" n="0135a06"/>之名爲佛知見。</p>
<lb ed="TX" n="0135a07"/><p xml:id="pTX10p0135a0701">開佛知見，具開顯、開發二義。所云欲令衆生開顯佛知見者，以衆生本有之法
<lb ed="TX" n="0135a08"/>性眞如圓滿常寂，卽一切法平等所依之體性，無始以來爲煩惱、無明二障所蔽不能
<lb ed="TX" n="0135a09"/>顯現，如礦掩於眞金，如土覆於草種，佛悉欲使之開顯。蓋此本有之體性，唯佛能
<lb ed="TX" n="0135a10"/>究竟知見，而衆生不自知、不自見，故須佛開顯之也。又、所云欲令衆生開發佛知
<lb ed="TX" n="0135a11"/>見者，以衆生於一切有爲有漏之煩惱藏中，亦具有無漏法之智種，特因二障爲礙，
<lb ed="TX" n="0135a12"/>不能萌芽滋長。若聞佛演說妙法以爲熏習，便能開發生長，至於圓滿卽成無上菩提
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0136a" n="0136a"/>
<lb ed="TX" n="0136a01"/>。故諸佛出世，欲於衆生心中開顯、開發如來功德藏耳。所顯現者，卽無上涅槃法
<lb ed="TX" n="0136a02"/>身理；所發生者，卽無上菩提報身智；如是，則如來藏出障圓明而得淸淨矣。示佛
<lb ed="TX" n="0136a03"/>知見者，以衆生昧於本有之平等法性與佛無別，特顯示其爲衆生所本具，爲佛與衆
<lb ed="TX" n="0136a04"/>生所同具，使能發心起行以自證於究竟實相也。欲令衆生悟佛知見者，卽令其覺悟
<lb ed="TX" n="0136a05"/>之義。夫至於覺悟，則此一悟卽是佛知見之端，但尙非佛知見之全耳。此能悟之心
<lb ed="TX" n="0136a06"/>，卽大乘起信論中所說之始覺是也。能以始覺對待不覺，使由不覺而漸次以幾於究
<lb ed="TX" n="0136a07"/>竟覺⸺佛之知見，此卽悟佛之知見。入佛知見道者，卽趣入或修入佛知見之道路
<lb ed="TX" n="0136a08"/>也。佛欲令衆生起菩薩之因行，如十地以上菩薩證於法身而不退轉，是卽令衆生入
<lb ed="TX" n="0136a09"/>於佛知見之道。</p>
<lb ed="TX" n="0136a10"/><p xml:id="pTX10p0136a1001">以上四事，均爲諸佛出世一大事因緣之義，本經所稱爲妙法者卽此，所喩爲蓮
<lb ed="TX" n="0136a11"/>花者亦卽此。蓋是經非說種種法相，但說諸佛出世說法之因緣，明其因緣之所在，
<lb ed="TX" n="0136a12"/>專爲開示悟入佛之知見。以故聞其一句一義者悉當成佛，斯佛及衆生之大事已畢，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0137a" n="0137a"/>
<lb ed="TX" n="0137a01"/>而此經所由得名爲諸經之王歟！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0137a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0137a0201">佛吿舍利弗：『諸佛如來但敎化菩薩，諸有所作常爲一事，唯以佛之知見示悟衆
<lb ed="TX" n="0137a03"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0137a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0137a0401">此釋如來之意。謂佛於衆生，或說人天之法，或說聲聞之法，無論如何說敎，
<lb ed="TX" n="0137a05"/>皆是欲令成菩薩道，故云但敎化菩薩。諸有所作者，卽或現種種身，或說種種法是
<lb ed="TX" n="0137a06"/>，無非令成就佛知見也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0137a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0137a0701">『舍利弗！如來但以一佛乘故爲衆生說法，無有餘乘若二若三。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0137a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0137a0801">此釋令住一乘。就因言之，佛所說法旣爲敎菩薩法；就果言之，自爲成就佛之
<lb ed="TX" n="0137a09"/>知見，故知唯是一乘無有二三矣。卽可知二乘、三乘之法，皆爲權說，一切衆生要
<lb ed="TX" n="0137a10"/>當安住於一乘，而不當歧求聲聞、辟支之乘，及滯著於聲聞、辟支之乘矣。</p>
<lb ed="TX" n="0137a11"/><p xml:id="pTX10p0137a1101">法華本以一乘爲正宗，宗者、宗主之義，卽以一乘爲此經之主旨。無論大乘、
<lb ed="TX" n="0137a12"/>小乘、聲聞乘、辟支乘、菩薩乘，悉歸於一乘，故曰無有餘乘。乘者、運行載容之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0138a" n="0138a"/>
<lb ed="TX" n="0138a01"/>義。一乘之體卽眞如法性，一切法皆以此爲體，故此能運行一切、載容一切，俾一
<lb ed="TX" n="0138a02"/>切凡夫有情隨分運載以至於究竟地。以是義故，名之爲乘。</p>
<lb ed="TX" n="0138a03"/><p xml:id="pTX10p0138a0301">以下更釋一乘之義：圓敎隨分說法，或說聲聞、辟支二乘，或兼說菩薩乘爲三
<lb ed="TX" n="0138a04"/>乘，或說人天、聲聞、辟支、菩薩四乘，或說人、天、聲聞、辟支、菩薩五乘。</p>
<lb ed="TX" n="0138a05"/><p xml:id="pTX10p0138a0501">敎相不同，故起行不同，證果不同。今於此種種差別之中，顯示其但爲方便法
<lb ed="TX" n="0138a06"/>之差別相，而在如來說敎開佛知見之本意中原無差別：是由敎意上觀之唯是一乘。
<lb ed="TX" n="0138a07"/>又、小乘執著二乘權說以爲究竟，今旣顯示其並非究竟，僅爲方便，且終當由此方
<lb ed="TX" n="0138a08"/>便以趨於究竟：是就因行上觀之惟是一乘。又、四諦、十二因緣等法，旣皆是敎菩
<lb ed="TX" n="0138a09"/>薩法，則彼滯著於半時敎之鈍性聲聞，一經於是法了解圓滿，自知更無餘法可爲一
<lb ed="TX" n="0138a10"/>乘之對待：是就果德上觀之惟是一乘。又、一之義由相對而名，以有權說之二乘、
<lb ed="TX" n="0138a11"/>三乘，故特標爲一。若無二、三，則一之名且不得立。又、一之義由當體而立，一
<lb ed="TX" n="0138a12"/>眞法界體原不二，故其運載之大用亦唯是一乘。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0139a" n="0139a"/>
<lb ed="TX" n="0139a01"/><p xml:id="pTX10p0139a0101">如來演說唯一佛乘之意，以用言之：一、因不定種性之衆生，往往由菩薩因行
<lb ed="TX" n="0139a02"/>而怯弱以退入小乘，佛特顯示佛法唯是一乘；旣無小乘之可退休，自亦無大乘之可
<lb ed="TX" n="0139a03"/>怖怯矣。一、因菩薩多以二乘與大乘相對待，佛特顯示一乘，令直趨無上正覺。一
<lb ed="TX" n="0139a04"/>、因令一切衆生知佛法唯是一乘，則可知心佛衆生三無差別，佛卽衆生心中之佛，
<lb ed="TX" n="0139a05"/>衆生卽佛心中之衆生，得以發心起行，共歸佛乘。又、以體言之，惟一法性，卽是
<lb ed="TX" n="0139a06"/>一乘。如本經所云：三草二木，同爲一地所生。徒以衆生執有我見，妄見法法差別
<lb ed="TX" n="0139a07"/>。實則九法界均無自體之相，悉以一眞法性爲自體；亦並無聲聞、緣覺、菩薩等差
<lb ed="TX" n="0139a08"/>別之相可得，以是故說唯一佛乘。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0139a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0139a0901">『舍利弗！一切十方諸佛法亦如是。舍利弗！過去諸佛以無量無數方便、種種因
<lb ed="TX" n="0139a10"/>緣、譬喩言辭而爲衆生演說諸法，是法皆爲一佛乘故。是諸衆生從諸佛聞法，究竟皆
<lb ed="TX" n="0139a11"/>得一切種智。舍利弗！未來諸佛當出於世，亦以無量無數方便、種種因緣、譬喩言辭
<lb ed="TX" n="0139a12"/>而爲衆生演說諸法，是法皆爲一佛乘故。是諸衆生從佛聞法，究竟皆得一切種智。舍
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0140a" n="0140a"/>
<lb ed="TX" n="0140a01"/>利弗！現在十方無量百千萬億佛土中諸佛世尊，多所饒益、安樂衆生，是諸佛亦以無
<lb ed="TX" n="0140a02"/>量無數方便、種種因緣、譬喩言辭而爲衆生演說諸法，是法皆爲一佛乘故。是諸衆生
<lb ed="TX" n="0140a03"/>從佛聞法，究竟皆得一切種智。舍利弗！是諸佛但敎化菩薩，欲以佛之知見示衆生故
<lb ed="TX" n="0140a04"/>，欲以佛之知見悟衆生故，欲令衆生入佛之知見故。舍利弗！我今亦復如是，知諸衆
<lb ed="TX" n="0140a05"/>生有種種欲深心所著，隨其本性，以種種因緣、譬喩言辭方便力而爲說法。舍利弗！
<lb ed="TX" n="0140a06"/>如此皆爲得一佛乘、一切種智故。舍利弗！十方世界中，尙無二乘，何況有三？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0140a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0140a0701">此釋依法式顯。謂依三世諸佛之法式，以證顯上說之義也。言三世諸佛悉先用
<lb ed="TX" n="0140a08"/>方便權敎，而後開權顯實以會歸於一佛乘，我今亦復如是。然諸佛說法，有時亦不
<lb ed="TX" n="0140a09"/>盡先權後實，如爲法身之大士等，恆直說菩薩法。又上根利性之凡夫衆生，亦多頓
<lb ed="TX" n="0140a10"/>悟大乘。此所指之諸佛，蓋指同類應化示現之應身佛也。一切，槪括無遺之義，又
<lb ed="TX" n="0140a11"/>專指一切先權後實之應身佛之義。又三世諸佛之方便，亦各各不同：釋迦牟尼之方
<lb ed="TX" n="0140a12"/>便法，不惟用於三乘，於六道衆生均各有方便善巧之權說。如於三惡道，則爲說三
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0141a" n="0141a"/>
<lb ed="TX" n="0141a01"/>惡道之惡法；如於無十惡之人道衆生，則爲說人天之善法。故釋迦牟尼之方便法，
<lb ed="TX" n="0141a02"/>亦不盡同於三世諸佛。然於不同之中而有一共同之根本法，卽爲唯一之佛乘，以成
<lb ed="TX" n="0141a03"/>一切種智，此則可引以證顯者也。</p>
<lb ed="TX" n="0141a04"/><p xml:id="pTX10p0141a0401">一切種智，卽佛正智，以其種別能知一切法故。饒益、利益之也。安樂，使衆
<lb ed="TX" n="0141a05"/>生證顯本有之佛知見，與以安樂也。究竟者，不以小法爲究竟，以佛智爲究竟也。</p>
<lb ed="TX" n="0141a06"/><p xml:id="pTX10p0141a0601">衆生根性不同，由漸入者爲說漸法，從頓入者爲說頓法。總之，此諸衆生皆爲
<lb ed="TX" n="0141a07"/>菩薩，而頓、漸種種說法，皆但敎之以成菩薩也。開示使悟，由悟起行，行至究竟
<lb ed="TX" n="0141a08"/>，則得菩提報身以證入於佛之知見，是諸佛之本意也。衆生心欲恆沙差別，佛以十
<lb ed="TX" n="0141a09"/>力之智隨悉了知，知其深心執著之所在，而隨順開示之。如怖畏生死者，若吿以生
<lb ed="TX" n="0141a10"/>死本空無足畏怖，但當於濁世中生生世世修菩薩道，至功行圓滿自當成佛，則此怯
<lb ed="TX" n="0141a11"/>弱之衆生必不堪忍。佛以方便，先吿以解脫三界煩惱之法，則歡喜奉行。此爲隨衆
<lb ed="TX" n="0141a12"/>生之本性；而此法，實亦卽爲彼開佛知見得一切智之惟一佛乘，更別無離一乘獨立
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0142a" n="0142a"/>
<lb ed="TX" n="0142a01"/>之二乘、三乘也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0142a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　破四疑</cb:mulu><head>辛二　破四疑</head>
<lb ed="TX" n="0142a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　何時說</cb:mulu><head>壬一　何時說</head>
<lb ed="TX" n="0142a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0142a0401">『舍利弗！諸佛出於五濁惡世，所謂：劫濁，煩惱濁，衆生濁，見濁，命濁。如
<lb ed="TX" n="0142a05"/>是舍利弗！劫濁亂時，衆生垢重，慳貪嫉妒，成就諸不善根故，諸佛以方便力，於一
<lb ed="TX" n="0142a06"/>佛乘分別說三。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0142a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0142a0701">此釋佛於何時說此一乘法也。濁，穢濁及重濁之義。劫、梵語劫波，猶言時代
<lb ed="TX" n="0142a08"/>，卽指一總相相同之時代也。在一劫中，亦自有增劫、減劫、善惡、輕重之分。若
<lb ed="TX" n="0142a09"/>至刀兵、水、火、饑饉、災變、疫癘、夭亡種種日見增多，斯爲劫濁。在此劫濁內
<lb ed="TX" n="0142a10"/>之衆生，善根淺薄，不善根增長，故惟有貪、瞋、癡及種種煩惱，障覆深厚，斯爲
<lb ed="TX" n="0142a11"/>煩惱濁。具此無量煩惱之衆生，卽爲惡衆生，爲惡者衆，而仁慈柔和之衆生不復見
<lb ed="TX" n="0142a12"/>容，斯爲衆生濁。此惡衆生嫉妒貪殘，不復相助相利，但知相爭相害，惟執有種種
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0143a" n="0143a"/>
<lb ed="TX" n="0143a01"/>邪見、不正見，而於一切道德不復能聞能受，斯爲見濁。因斯見濁，生活困苦，惡
<lb ed="TX" n="0143a02"/>業彌滿，果報顯現，如壽命短促，無復遠志能修出世之大道，斯爲命濁。在此五者
<lb ed="TX" n="0143a03"/>之中，以煩惱濁、見濁爲因，卽以劫濁、衆生濁、命濁爲果。諸佛乃於此時示現出
<lb ed="TX" n="0143a04"/>世者，爲度一切有善根有緣之衆生使之出世。又以五濁之故，不能頓化，遂有三乘
<lb ed="TX" n="0143a05"/>權敎之說，實仍以一乘爲究竟也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0143a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　云何知增上慢</cb:mulu><head>壬二　云何知增上慢</head>
<lb ed="TX" n="0143a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0143a0701">『舍利弗！若我弟子自謂阿羅漢、辟支佛者，不聞不知諸佛如來但敎化菩薩事，
<lb ed="TX" n="0143a08"/>此非佛弟子，非阿羅漢，非辟支佛。又舍利弗！是諸比丘、比丘尼自謂已得阿羅漢，
<lb ed="TX" n="0143a09"/>是最後身，究竟涅槃，便不復志求阿耨多羅三藐三菩提，當知此輩皆是增上慢人。所
<lb ed="TX" n="0143a10"/>以者何？若有比丘實得阿羅漢，若不信此法，無有是處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0143a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0143a1101">此謂如何察知爲增上慢也。凡爲佛弟子者，雖修證小乘，必不能昧然於佛大乘
<lb ed="TX" n="0143a12"/>之義。若昧於一乘之義，甚至妄謂已證，此卽非佛弟子，此卽爲增上慢。若實得阿
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0144a" n="0144a"/>
<lb ed="TX" n="0144a01"/>羅漢，實得辟支佛者，對於佛乘或迴小向大，或雖未起行，然必深信此大乘之義；
<lb ed="TX" n="0144a02"/>若不信者，卽非眞證二乘之果者，是卽增上慢人也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0144a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　云何堪說</cb:mulu><head>壬三　云何堪說</head>
<lb ed="TX" n="0144a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0144a0401">『除佛滅度後現前無佛。所以者何？佛滅度後，如是等經受持、讀誦、解義者，
<lb ed="TX" n="0144a05"/>是人難得；若遇餘佛，於此法中便得決了。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0144a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0144a0601">此謂佛說法契理、契機。今此增上慢人不信佛法，佛不能化，云何佛可稱爲堪
<lb ed="TX" n="0144a07"/>說法之人乎？佛言：如來終當爲之說法，今不爲說者，以是等人根未熟故。若當佛
<lb ed="TX" n="0144a08"/>滅度之後，現世無佛，卽無人爲之說是妙法矣。何以故？以解是等經，非九地以上
<lb ed="TX" n="0144a09"/>菩薩不能，解者難得故。但倘値餘佛，亦能決了此義而爲之解說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0144a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　云何不成妄語</cb:mulu><head>壬四　云何不成妄語</head>
<lb ed="TX" n="0144a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0144a1101">『舍利弗！汝等當一心信解，受持佛語！諸佛如來言無虛妄，無有餘乘，唯一佛
<lb ed="TX" n="0144a12"/>乘』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0145a" n="0145a"/>
<lb ed="TX" n="0145a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0145a0101">此謂諸佛必無妄語也。佛意：諸佛已證佛智，汝等未證，自不能解，豈得疑佛
<lb ed="TX" n="0145a02"/>爲妄！但當先以信心領解此唯一佛乘之旨而已。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0145a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　重頌</cb:mulu><head>庚一　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0145a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　明二記</cb:mulu><head>辛一　明二記</head>
<lb ed="TX" n="0145a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌記取</cb:mulu><head>壬一　頌記取</head>
<lb ed="TX" n="0145a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0145a0601">此偈頌共一百二十一頌。前一百十八頌爲重頌，重頌中與長行文之次第相較，
<lb ed="TX" n="0145a07"/>微有後先詳略之不同。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0145a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0145a0801">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『比丘、比丘尼，有懷增上慢，優婆塞我慢，
<lb ed="TX" n="0145a09"/>優婆夷不信；如是四衆等，其數有五千。不自見其過，於戒有缺漏，護惜其瑕玼，是
<lb ed="TX" n="0145a10"/>小智已出。衆中之糟糠，佛威德故去。斯人鮮福德，不堪受是法。此衆無枝葉，唯有
<lb ed="TX" n="0145a11"/>諸眞實。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0145a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0145a1201">在俗男子多自矜高，故爲我慢。不信者，並無己見，但隨順衆人亦不之信，此
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0146a" n="0146a"/>
<lb ed="TX" n="0146a01"/>卽卑劣慢也。</p>
<lb ed="TX" n="0146a02"/><p xml:id="pTX10p0146a0201">戒爲出生死海之寶筏，若筏有缺漏，則仍沈沒於生死海矣；故戒有無缺戒、無
<lb ed="TX" n="0146a03"/>漏戒等。玉之病：在內爲瑕，在外爲玼。犯戒之衆，內起過如瑕，外譏嫌爲玼。護
<lb ed="TX" n="0146a04"/>惜、卽諱藏之意。小智已出，謂自爲獨出之智，實乃眞實修行衆中之糟糠枝葉，無
<lb ed="TX" n="0146a05"/>福受斯大法，卒被佛之威德所加，退席而去也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0146a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌與記</cb:mulu><head>壬二　頌與記</head>
<lb ed="TX" n="0146a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌所說難知</cb:mulu><head>癸一　頌所說難知</head>
<lb ed="TX" n="0146a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0146a0801">『舍利弗善聽！諸佛所得法，無量方便力，而爲衆生說。衆生心所念，種種所行
<lb ed="TX" n="0146a09"/>道，若干諸欲性，先世善惡業，佛悉知是已，以諸緣、譬喩言辭方便力，令一切歡喜
<lb ed="TX" n="0146a10"/>。或說修多羅、伽陀、及本事、本生、未曾有、亦說於因緣、譬喩、並祇夜、優波提
<lb ed="TX" n="0146a11"/>舍經。鈍根樂小法，貪著於生死，於諸無量佛，不行深妙道，衆苦所惱亂，爲是說涅
<lb ed="TX" n="0146a12"/>槃。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0147a" n="0147a"/>
<lb ed="TX" n="0147a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0147a0101">十二部經之次第：一曰、契經，二曰、應頌，三曰、記別，四曰、諷誦，五曰
<lb ed="TX" n="0147a02"/>、自說，六曰、緣起，七曰、譬喩，八曰、本事，九曰、本生，十曰、方廣，十一
<lb ed="TX" n="0147a03"/>、曰希法，十二、曰論議。修多羅者、卽契經，廣義指經之全文，此則僅指長行中
<lb ed="TX" n="0147a04"/>之略說。亦譯法本，蓋修多羅之別相也。伽陀、卽諷誦，卽以數句總結敎義之經文
<lb ed="TX" n="0147a05"/>。本事、卽宣說諸佛及大衆等夙生之事。本生、卽宣說世尊過去世修行等事。未曾
<lb ed="TX" n="0147a06"/>有、卽希法，如神通等是。因緣、卽諸法之因由緣起。譬喩、卽假事比譬以爲曉諭
<lb ed="TX" n="0147a07"/>。祇夜、卽應頌，謂以偈語重明前義也。優波提舍、卽論議，謂佛及弟子研述經典
<lb ed="TX" n="0147a08"/>之論議也。佛說以上種種方便小法，實皆以一乘大法爲究竟。而鈍根獨樂此小法者
<lb ed="TX" n="0147a09"/>，以著於生死之苦惱，認爲眞實，故專求解脫於生死，而於佛之甚深妙法，不能了
<lb ed="TX" n="0147a10"/>解起行，此佛所以先說小乘之涅槃也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0147a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌令住一乘</cb:mulu><head>癸二　頌令住一乘</head>
<lb ed="TX" n="0147a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0147a1201">『我設是方便，令得入佛慧。未曾說汝等當得成佛道，所以未曾說，說時未至故
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0148a" n="0148a"/>
<lb ed="TX" n="0148a01"/>；今正是其時，決定說大乘。我此九部法，隨順衆生說，入大乘爲本，以故說是經。
<lb ed="TX" n="0148a02"/>有佛子心淨，柔軟亦利根，無量諸佛所而行深妙道，爲此諸佛子說是大乘經，我記如
<lb ed="TX" n="0148a03"/>是人，來世成佛道，以深心念佛、修持淨戒故。此等聞得佛，大喜充遍身，佛知彼心
<lb ed="TX" n="0148a04"/>行，故爲說大乘。聲聞若菩薩，聞我所說法，乃至於一偈，皆成佛無疑。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0148a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0148a0501">九部法、謂九部小乘之法。佛子、指當時聲聞將授佛記者。深心、謂沉潛恆久
<lb ed="TX" n="0148a06"/>之心。佛之功德寶，在心最深處，故惟深心方與佛會。佛知會衆欣喜成佛之心，故
<lb ed="TX" n="0148a07"/>說大乘。是會衆咸知從前種種權敎，皆會歸於一大乘，故苟聞一偈，盡當因之以究
<lb ed="TX" n="0148a08"/>竟成佛也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0148a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　頌無二無三</cb:mulu><head>癸三　頌無二無三</head>
<lb ed="TX" n="0148a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0148a1001">『十方佛土中，唯有一乘法，無二亦無三，除佛方便說；但以假名字，引導於衆
<lb ed="TX" n="0148a11"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0148a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0148a1201">謂二乘、三乘之稱，悉是假名，但藉爲導入大乘之方便耳。如羊車、鹿車、涅
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0149a" n="0149a"/>
<lb ed="TX" n="0149a01"/>槃、化城等名，悉是引導之假名，實只有一乘牛車，以終入於究竟道場耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0149a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸四　頌佛出世本意</cb:mulu><head>癸四　頌佛出世本意</head>
<lb ed="TX" n="0149a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0149a0301">『說佛智慧故，諸佛出於世，唯此一事實，餘二則非眞；終不以小乘，濟度於衆
<lb ed="TX" n="0149a04"/>生。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0149a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸五　頌開示悟入</cb:mulu><head>癸五　頌開示悟入</head>
<lb ed="TX" n="0149a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0149a0601">『佛自住大乘，如其所得法，定慧力莊嚴，以此度衆生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0149a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0149a0701">此頌開佛知見。自住大乘，指佛自證之實相，以所得之法度生，卽開衆生之佛
<lb ed="TX" n="0149a08"/>知見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0149a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0149a0901">『自證無上道，大乘平等法，若以小乘化，乃至於一人，我則墮慳貪，此事爲不
<lb ed="TX" n="0149a10"/>可。若人信歸佛，如來不欺誑，亦無貪嫉意，斷諸法中惡。故佛於十方，而獨無所畏
<lb ed="TX" n="0149a11"/>。我以相嚴身，光明照世間，無量衆所尊，爲說實相印。舍利弗當知！我本立誓願，
<lb ed="TX" n="0149a12"/>欲令一切衆，如我等無異。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0150a" n="0150a"/>
<lb ed="TX" n="0150a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0150a0101">此頌悟佛知見。佛證大乘平等之法，卽以平等之心化導一切，故若以小乘化人
<lb ed="TX" n="0150a02"/>，卽爲墮於慳貪。佛語固無欺誑，亦無世人貪惜大乘及嫉人證大之意，以佛具足佛
<lb ed="TX" n="0150a03"/>果上之斷德，已究竟斷除五種煩惱及二種生死之惡，而能作無畏吼於十方也。實相
<lb ed="TX" n="0150a04"/>印、指佛果上之智證，卽唯一實相之印。說實相印者，蓋稱佛之本願而說，欲令衆
<lb ed="TX" n="0150a05"/>生一切如我，悟先所不知之大乘正智也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0150a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0150a0601">『如我昔所願，今者已滿足，化一切衆生，皆令入佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0150a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0150a0701">此頌入佛知見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0150a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0150a0801">『若我遇衆生，盡敎以佛道，無智者錯亂，迷惑不受敎。我知此衆生，未曾修善
<lb ed="TX" n="0150a09"/>本，堅著於五欲，癡愛故生惱。以諸欲因緣，墜墮三惡道，輪迴六趣中，備受諸苦毒
<lb ed="TX" n="0150a10"/>，受胎之微形，世世常增長。薄德少福人，衆苦所逼迫，入邪見稠林，若有若無等，
<lb ed="TX" n="0150a11"/>依止此諸見，具足六十二深著虛妄法，堅受不可捨。我慢自矜高，諂曲心不實，於千
<lb ed="TX" n="0150a12"/>萬億劫，不聞佛名字，亦不聞正法，如是人難度，是故舍利弗！我爲設方便，說諸盡
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0151a" n="0151a"/>
<lb ed="TX" n="0151a01"/>苦道，示之以涅槃，我雖說涅槃，是亦非眞滅，諸法從本來，常自寂滅相。佛子行道
<lb ed="TX" n="0151a02"/>已，來世得作佛。我有方便力，開示三乘法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0151a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0151a0301">此共十頌，頌示佛知見。佛遇衆生，皆示佛乘，惟愚癡無智者，錯學亂行，心
<lb ed="TX" n="0151a04"/>迷意惑，不能受敎。然佛悉了知此諸衆生種種不能受敎之由也：一爲貪癡衆生，堅
<lb ed="TX" n="0151a05"/>著五欲，自生煩惱，因造惡業，墜墮三途。間因十善，輪迴六趣，受苦受胎，世世
<lb ed="TX" n="0151a06"/>增長其生死輪迴之報。一爲外道衆生，薄德少福之命濁衆生，生於衆苦逼迫之劫濁
<lb ed="TX" n="0151a07"/>中。中於外道之邪見，如遊稠密之森林，不易得出。依止於有無、斷常相所組成之
<lb ed="TX" n="0151a08"/>六十二見等，深著堅受。由是我慢日甚，排斥異己，諂曲爲心，盡乖眞實，雖有佛
<lb ed="TX" n="0151a09"/>法不易令度矣。此二種人，一因愚癡自蹈於苦，一修邪見以求脫苦。是均能知有苦
<lb ed="TX" n="0151a10"/>，佛故卽說小乘涅槃滅苦之道。然此涅槃，非自證之本性涅槃，卽非眞能滅苦之道
<lb ed="TX" n="0151a11"/>。蓋常寂法性，乃爲究竟涅槃；若能證此，方能究竟滅苦，方能成佛。此小乘滅苦
<lb ed="TX" n="0151a12"/>之涅槃，第爲我之方便說法耳。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0152a" n="0152a"/>
<lb ed="TX" n="0152a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸六　頌依法式顯</cb:mulu><head>癸六　頌依法式顯</head>
<lb ed="TX" n="0152a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　總頌</cb:mulu><head>子一　總頌</head>
<lb ed="TX" n="0152a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0152a0301">『一切諸世尊，皆說一乘道。今此諸大衆，皆應除疑惑，諸佛語無異，唯一無二
<lb ed="TX" n="0152a04"/>乘。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0152a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0152a0501">此頌十方佛法唯是一乘，故知二乘云云者，權說也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0152a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　頌過去諸佛</cb:mulu><head>子二　頌過去諸佛</head>
<lb ed="TX" n="0152a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0152a0701">『過去無數劫，無量滅度佛，百千萬億種，其數不可量。如是諸世尊，種種緣、
<lb ed="TX" n="0152a08"/>譬喩、無數方便力，演說諸法相。是諸世尊等，皆說一乘法，化無量衆生，令入於佛
<lb ed="TX" n="0152a09"/>道。又諸大聖主，知一切世間天人群生類，深心之所欲，更以異方便，助顯第一義：
<lb ed="TX" n="0152a10"/>若有衆生類，値諸過去佛，若聞法布施，或持戒、忍辱、精進、禪、智等，種種修福
<lb ed="TX" n="0152a11"/>慧，如是諸人等，皆已成佛道。諸佛滅度後，若人善軟心，如是諸衆生，皆已成佛道
<lb ed="TX" n="0152a12"/>。諸佛滅度已，供養舍利者，起萬億種塔，金、銀、及玻璃、硨磲、與碼瑙、玫瑰、
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0153a" n="0153a"/>
<lb ed="TX" n="0153a01"/>琉璃珠、淸淨廣嚴飾，莊校於諸塔；或有起石廟；栴檀、及沈水、木樒、並餘材、磚
<lb ed="TX" n="0153a02"/>瓦、泥土等；若於曠野中，積土成佛廟；乃至童子戲，聚沙爲佛塔：如是諸人等，皆
<lb ed="TX" n="0153a03"/>已成佛道。若人爲佛故，建立諸形像，刻雕成衆相，皆已成佛道。或以七寶成，鍮、
<lb ed="TX" n="0153a04"/>鉐、赤白銅、白鑞、及鉛錫、鐵、木、及與泥、或以膠漆布，嚴飾作佛像，如是諸人
<lb ed="TX" n="0153a05"/>等，皆已成佛道。彩畫作佛像，百福莊嚴相，自作若使人，皆已成佛道。乃至童子戲
<lb ed="TX" n="0153a06"/>，若草木及葦、或以指爪甲、而畫作佛像，如是諸人等，漸漸積功德，具足大悲心，
<lb ed="TX" n="0153a07"/>皆已成佛道，但化諸菩薩，度脫無量衆。若人於塔廟，寶像、及畫像，以華、香、旛
<lb ed="TX" n="0153a08"/>、蓋，敬心而供養；若使人作樂，擊鼓、吹角貝、簫、笛，琴、箜篌，琵琶、鐃、銅
<lb ed="TX" n="0153a09"/>鈸，如是衆妙音，盡持以供養；或以歡喜心，歌唄頌佛德，乃至一小音，皆已成佛道
<lb ed="TX" n="0153a10"/>。若人散亂心，乃至以一華，供養於畫像，漸見無數佛；或有人禮拜，或復但合掌，
<lb ed="TX" n="0153a11"/>乃至擧一手，或復小低頭，以此供養像，漸見無量佛：自成無上道，廣度無數衆，入
<lb ed="TX" n="0153a12"/>無餘涅槃，如薪盡火滅。若人散亂心，入於塔廟中，一稱南無佛，皆已成佛道。於諸
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0154a" n="0154a"/>
<lb ed="TX" n="0154a01"/>過去佛，在世或滅後，若有聞是法，皆已成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0154a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0154a0201">此言過去諸佛，皆以一乘大法化導衆生，惟隨順天人一切衆生之心欲，故以異
<lb ed="TX" n="0154a03"/>妙之方便說法，助顯妙義。如値佛聞法者，精修六度，皆成佛道。在佛滅後者，敬
<lb ed="TX" n="0154a04"/>重舍利，建築塔廟，莊嚴佛像，及供養此塔、此像，雖種因極微，佛皆決其終成佛
<lb ed="TX" n="0154a05"/>道。甚至心多散亂之人，一拜佛像，一禮塔廟，一稱佛號，佛亦決其終成佛道。蓋
<lb ed="TX" n="0154a06"/>此經營塔像，供養恭敬之因行，均能長養善根，增益福慧；並能以此熏習之勝因，
<lb ed="TX" n="0154a07"/>起無漏之功德，若不退轉，自得究竟成佛，此明過去諸佛種種方便，悉是一乘之法
<lb ed="TX" n="0154a08"/>式。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0154a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　頌未來諸佛</cb:mulu><head>子三　頌未來諸佛</head>
<lb ed="TX" n="0154a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0154a1001">『未來諸世尊，其數無有量，是諸如來等，亦方便說法。一切諸如來，以無量方
<lb ed="TX" n="0154a11"/>便，度脫諸衆生，入佛無漏智；若有聞法者，無一不成佛。諸佛本誓願：我所行佛道
<lb ed="TX" n="0154a12"/>，普欲令衆生亦同得此道。未來世諸佛，雖說百千億無數諸法門，其實爲一乘。諸佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0155a" n="0155a"/>
<lb ed="TX" n="0155a01"/>兩足尊，知法常無性，佛種從緣起，是故說一乘。是法住、法位、世間相常住，於道
<lb ed="TX" n="0155a02"/>場知已，導師方便說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0155a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0155a0301">此言未來諸佛亦以方便說法，度脫衆生入佛知見。無漏智、卽佛知見也。若有
<lb ed="TX" n="0155a04"/>聞法無一不成佛者，以所聞之法卽修習成佛之唯一妙法也。兩足尊、謂佛福德、智
<lb ed="TX" n="0155a05"/>慧兩者俱足，爲世所尊。法常者、法中道，圓成實性也。法無性者、法空，卽遍計
<lb ed="TX" n="0155a06"/>執性也。佛種、謂衆生本具之無漏種子。從緣起、謂從佛法熏習之勝緣而起。是法
<lb ed="TX" n="0155a07"/>住、指佛所自證之一乘實相常住。法住法位、謂此實相常住之法，常住於一切世出
<lb ed="TX" n="0155a08"/>世間差別法之位也。此佛所自證住於一切差別法位之常住實相，是卽一切世間最眞
<lb ed="TX" n="0155a09"/>實之相，故其相常住也。道場、卽成就無上正遍覺之場，卽佛及衆生之眞實本心。
<lb ed="TX" n="0155a10"/>此言諸佛世尊知法中實理，知法性本空，並知衆生本有之無漏佛種，須藉熏習之勝
<lb ed="TX" n="0155a11"/>緣而起，故說一乘之法。又一眞實相常住之法，遍住於一切差別之位，是卽爲世間
<lb ed="TX" n="0155a12"/>眞實之相。佛已於成最正覺之場中如實證知，特以導引衆生故而爲此方便說法耳。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0156a" n="0156a"/>
<lb ed="TX" n="0156a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　頌現在諸佛</cb:mulu><head>子四　頌現在諸佛</head>
<lb ed="TX" n="0156a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0156a0201">『天人所供養現在十方佛，其數如恆沙，出現於世間，安隱衆生故，亦說如是法
<lb ed="TX" n="0156a03"/>。知第一寂滅，以方便力故，雖示種種道，其實爲佛乘。知衆生諸行，深心之所念，
<lb ed="TX" n="0156a04"/>過去所習業、欲、性、精進力、及諸根利、鈍、以種種因緣，譬喩亦言辭，隨應方便
<lb ed="TX" n="0156a05"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0156a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0156a0601">第一寂滅，謂第一義諦離於言相。知衆生諸行以下五句，玄贊釋爲知衆生之心
<lb ed="TX" n="0156a07"/>行相、與心所念、及過去之業力、欲力、性力、精進力、與根之勝劣力。佛惟知此
<lb ed="TX" n="0156a08"/>故起方便，雖說方便仍爲佛乘也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0156a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子五　頌今佛法式</cb:mulu><head>子五　頌今佛法式</head>
<lb ed="TX" n="0156a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑一　總頌</cb:mulu><head>丑一　總頌</head>
<lb ed="TX" n="0156a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0156a1101">『今我亦如是，安隱衆生故，以種種法門宣示於佛道。我以智慧力，知衆生性、
<lb ed="TX" n="0156a12"/>欲，方便說諸法，皆令得歡喜。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0157a" n="0157a"/>
<lb ed="TX" n="0157a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0157a0101">此頌我今亦由是法式。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0157a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑二　頌初以方便誘引</cb:mulu><head>丑二　頌初以方便誘引</head>
<lb ed="TX" n="0157a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0157a0301">『舍利弗當知！我以佛眼觀，見六道衆生，貧窮無福慧，入生死險道，相續苦不
<lb ed="TX" n="0157a04"/>斷。深著於五欲，如犛牛愛尾，以貪愛自蔽，盲瞑無所見，不求大勢佛，及與斷苦法
<lb ed="TX" n="0157a05"/>。深入諸邪見，以苦欲捨苦。爲是衆生故，而起大悲心。我始坐道場，觀樹亦經行，
<lb ed="TX" n="0157a06"/>於三七日中，思惟如是事：我所得智慧，微妙最第一，衆生諸根鈍，著樂癡所盲，如
<lb ed="TX" n="0157a07"/>斯之等類，云何而可度？爾時、諸梵王、及諸天帝釋、護世四天王、及大自在天、並
<lb ed="TX" n="0157a08"/>餘諸天衆、眷屬百千萬，恭敬合掌禮，請我轉法輪。我卽自思惟：若但讚佛乘，衆生
<lb ed="TX" n="0157a09"/>沒在苦，不能信是法；破法不信故，墜於三惡道。我寧不說法，疾入於涅槃！尋念過
<lb ed="TX" n="0157a10"/>去佛，所行方便力，我今所得道，亦應說三乘。作是思惟時，十方佛皆現，梵音慰喩
<lb ed="TX" n="0157a11"/>我：善哉釋迦文！第一之導師！得是無上法，隨諸一切佛，而用方便力。我等亦皆得
<lb ed="TX" n="0157a12"/>最妙第一法，爲諸衆生類分別說三乘；少智樂小法，不自信作佛，是故以方便分別說
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0158a" n="0158a"/>
<lb ed="TX" n="0158a01"/>諸果；雖復說三乘，但爲敎菩薩。舍利弗當知！我聞聖師子深淨微妙音，稱南無諸佛
<lb ed="TX" n="0158a02"/>。復作如是念：我出濁惡世，如諸佛所說，我亦隨順行。思惟是事已，卽趣波羅奈。
<lb ed="TX" n="0158a03"/>諸法寂滅相，不可以言宣，以方便力故，爲五比丘說，是名轉法輪，便有涅槃音，及
<lb ed="TX" n="0158a04"/>以阿羅漢，法僧差別名。從久遠劫來，讚示涅槃法，生死苦永盡，我常如是說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0158a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0158a0501">佛有五眼，通稱佛眼。六道衆生無法身功德莊嚴，故曰貧窮。犛牛尾大，性貪
<lb ed="TX" n="0158a06"/>愛其尾，以目顧尾而行，故別無所見。喩衆生貪著於五欲，不能別見生死之苦也。
<lb ed="TX" n="0158a07"/>大勢佛、言惟佛有大威力。斷苦法、斷生死苦之佛法。邪見、指非佛法之外道。外
<lb ed="TX" n="0158a08"/>道亦以求脫苦惱而發道心，第彼所謂滅苦之法，終不能滅苦，仍爲苦法，是以苦捨
<lb ed="TX" n="0158a09"/>苦，苦終不盡，故爲釋迦所悲。佛之智慧雖極微妙，然爲鈍根貪癡之衆生所盲視，
<lb ed="TX" n="0158a10"/>佛卽無由以唯一佛乘度之。因彼在苦之衆生，不惟不信，甚或破毀佛法，致墜惡道
<lb ed="TX" n="0158a11"/>。迨諸梵天請轉法輪，佛始隱其應化示現於色究竟天之大化身，而以丈六金身之小
<lb ed="TX" n="0158a12"/>化身應化示現於人道之中。由是諱實施權，說三乘法，爲十方諸佛之所讚善。其實
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0159a" n="0159a"/>
<lb ed="TX" n="0159a01"/>諸果小法，卽敎菩薩法，亦卽佛乘之方便也。波羅奈、卽<name role="" type="person">鹿野苑</name>，爲五比丘得度處
<lb ed="TX" n="0159a02"/>。由此次轉法輪後，遂有佛、法、僧三寶差別之名出現於世。而涅槃永盡衆苦之說
<lb ed="TX" n="0159a03"/>，遂爲古今讚示矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0159a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑三　頌今說眞實</cb:mulu><head>丑三　頌今說眞實</head>
<lb ed="TX" n="0159a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0159a0501">『舍利佛當知！我見佛子等，志求佛道者，無量千萬億，咸以恭敬心，皆來至佛
<lb ed="TX" n="0159a06"/>所，曾從諸佛聞方便所說法。我卽作是念：如來所以出，爲說佛慧故，今正是其時。
<lb ed="TX" n="0159a07"/>舍利弗當知！鈍根小智人，著相憍慢者，不能信是法。今我喜無畏，於諸菩薩中，正
<lb ed="TX" n="0159a08"/>直捨方便，但說無上道。菩薩聞是法疑網皆已除；千二百羅漢，悉亦當作佛。如三世
<lb ed="TX" n="0159a09"/>諸佛說法之儀式，我今亦如是，說無分別法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0159a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0159a1001">正直捨方便，謂佛可正直稱心而說，隨佛意而說，不復隨衆生根性而爲方便之
<lb ed="TX" n="0159a11"/>說也，此明契機之至。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0159a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸七　頌未聞令聞</cb:mulu><head>癸七　頌未聞令聞</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0160a" n="0160a"/>
<lb ed="TX" n="0160a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0160a0101">『諸佛興出世，懸遠値遇難；正使出於世，說是法復難；無量無數劫，聞是法亦
<lb ed="TX" n="0160a02"/>難；能聽是法者，斯人亦復難。譬如優曇華，一切皆愛樂，天人所希有，時時乃一出
<lb ed="TX" n="0160a03"/>。聞法歡喜讚，乃至發一言，則爲已供養一切三世佛。是人甚希有，過於優曇華。汝
<lb ed="TX" n="0160a04"/>等勿有疑！我爲諸法王，普吿諸大衆：但以一乘道，敎化諸菩薩，無聲聞弟子。汝等
<lb ed="TX" n="0160a05"/>舍利弗、聲聞及菩薩，當知是妙法，諸佛之祕要。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0160a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0160a0601">無聲聞弟子者，謂凡爲佛法，卽是一乘，卽是敎諸菩薩，別無敎聲聞之法，亦
<lb ed="TX" n="0160a07"/>別無聲聞弟子之名可立。蓋所謂聲聞乘及聲聞弟子之名，皆佛之方便假名，引衆生
<lb ed="TX" n="0160a08"/>入佛知見之權說耳。但言聲聞，則緣覺等乘括於其中矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0160a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　明破疑</cb:mulu><head>壬三　明破疑</head>
<lb ed="TX" n="0160a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0160a1001">『以五濁惡世，但樂著諸欲，如是等衆生，終不求佛道。當來世惡人，聞佛說一
<lb ed="TX" n="0160a11"/>乘，迷惑不信受，破法墮惡道。有慚愧淸淨、志求佛道者，當爲如是等廣讚一乘道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0160a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0160a1201">此頌何時說法，及云何知增上慢，云何堪說，三項。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0161a" n="0161a"/>
<lb ed="TX" n="0161a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己四　勸發歡喜</cb:mulu><head>己四　勸發歡喜</head>
<lb ed="TX" n="0161a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0161a0201">『舍利弗當知！諸佛法如是，以萬億方便，隨宜而說法。其不習學者，不能曉了
<lb ed="TX" n="0161a03"/>此。汝等旣已知，諸佛世之師，隨宜方便事，無復諸疑惑，心生大歡喜，自知當作佛
<lb ed="TX" n="0161a04"/>』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0161a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0161a0501">此頌勸發喜心令欣作佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0161a06"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0161a0601">譬喩品第三</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0161a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0161a0701">譬喩品爲正宗分之第二。譬、比譬，喩、曉喩，譬以他事使易曉喩也。本經如
<lb ed="TX" n="0161a08"/>藥草、化城等品，共有七譬喩，此品獨以譬喩命名。蓋因本品所說，以三車喩三乘
<lb ed="TX" n="0161a09"/>，以火宅喩三界，爲譬喩中之最大者。又因本品中舍利弗請說因緣，佛云：諸有智
<lb ed="TX" n="0161a10"/>者當以譬喩得解；及七譬喩中，此譬喩復居最前，故名譬喩品。方便一品專利上根
<lb ed="TX" n="0161a11"/>，故獨舍利弗聞法了解。而中下等根尙未起信解之心，故爲說譬喩使得了解，迴小
<lb ed="TX" n="0161a12"/>向大。又、方便一品專說實相，此下皆說譬喩、說因緣，皆爲引導中下根同明佛乘
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0162a" n="0162a"/>
<lb ed="TX" n="0162a01"/>之義。</p>
<lb ed="TX" n="0162a02"/><p xml:id="pTX10p0162a0201">七譬喩者：譬喩品中之火宅喩，信解品中之窮子喩，藥草品中之雲雨喩，化城
<lb ed="TX" n="0162a03"/>品中之化城喩，五百弟子授記品中之衣珠喩，安樂行品中之髻珠喩，及壽量品中之
<lb ed="TX" n="0162a04"/>醫師喩。此七種，均爲對治七種增上慢。此品火宅一喩，正對治以求天人果報爲究
<lb ed="TX" n="0162a05"/>竟者。</p>
<lb ed="TX" n="0162a06"/><p xml:id="pTX10p0162a0601">又、佛爲對治各慢詳說三平等之義，如前三周皆有爲聲聞人授記之事，此明乘
<lb ed="TX" n="0162a07"/>平等。在見寶塔品中，現生死涅槃等相，此明生死涅槃平等。又開塔後，見釋迦牟
<lb ed="TX" n="0162a08"/>尼與多寶佛報身同坐，此明報化二身平等。是爲三平等。此譬喩品，卽爲明乘平等
<lb ed="TX" n="0162a09"/>之始。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0162a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　鶖子領解</cb:mulu><head>戊二　鶖子領解</head>
<lb ed="TX" n="0162a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0162a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0162a1201">爾時、舍利弗踊躍歡喜，卽起合掌，瞻仰尊顏而白佛言：『今從世尊聞此法音，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0163a" n="0163a"/>
<lb ed="TX" n="0163a01"/>心懷踊躍，得未曾有。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0163a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0163a0201">此釋聞法歡喜。舍利弗聞開權顯實之說，歎爲得未曾有。蓋以爲聞法四十年來
<lb ed="TX" n="0163a03"/>，初不知所修之二乘法，卽是一乘法，正爲大乘法之方便也。踊躍，身業歡喜之表
<lb ed="TX" n="0163a04"/>示。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0163a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0163a0501">『所以者何？我昔從佛聞如是法，見諸菩薩受記作佛，而我等不預斯事，甚自感
<lb ed="TX" n="0163a06"/>傷失於如來無量知見。世尊！我常獨處山林樹下，若坐、若行每作是念：我等同入法
<lb ed="TX" n="0163a07"/>性，云何如來以小乘法而見濟度？是我等咎，非世尊也。所以者何？若我等待說所因
<lb ed="TX" n="0163a08"/>成就阿耨多羅三藐三菩提者，必以大乘而得度脫。然我等不解方便隨宜所說，初聞佛
<lb ed="TX" n="0163a09"/>法，遇便信受，思惟取證。世尊！我從昔來終日竟夜每自剋責，而今從佛聞所未聞未
<lb ed="TX" n="0163a10"/>曾有法，斷諸疑悔，身意泰然，快得安隱。今日乃知眞是佛子，從佛口生，從法化生
<lb ed="TX" n="0163a11"/>，得佛法分』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0163a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0163a1201">此釋歡喜之由。我昔從佛聞如是法，指所聞之權說小乘法。舍利弗因所聞者爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0164a" n="0164a"/>
<lb ed="TX" n="0164a01"/>如是權法，而所見者則爲諸菩薩受記作佛等事，故甚感傷，自失於如來不可度量之
<lb ed="TX" n="0164a02"/>知見也。同入法性，猶言同聞佛法，契入於無爲之涅槃性也。待說所因成就阿耨多
<lb ed="TX" n="0164a03"/>羅三藐三菩提者，猶言等待希望佛爲說成就大菩提之因行，卽發四宏願成無上覺之
<lb ed="TX" n="0164a04"/>大心也。遇便信受思惟取證，謂遇此方便權說，卽信受求證，誤以此爲究竟。疑悔
<lb ed="TX" n="0164a05"/>，卽舍利弗自疑何以獨受小乘之度脫，幷悔當日不早從大乘法修習也。佛子者，佛
<lb ed="TX" n="0164a06"/>以法界性爲身，衆生亦同爲一法性所生，故同爲佛子。然因迷於五蘊之法，違背法
<lb ed="TX" n="0164a07"/>性，故衆生不能眞爲佛子。從佛口生，謂衆生聞佛口輪不思議化說法，遂生慧命也
<lb ed="TX" n="0164a08"/>。從法化生，謂以聞、思、修三慧了解起行，伏斷一切無明，開顯一切功德，以證
<lb ed="TX" n="0164a09"/>於眞如而生於如來之家也。得佛法分，謂親證入於佛身之少分。舍利弗旣自感傷，
<lb ed="TX" n="0164a10"/>復謂我等常自悔恨同聞佛法，而佛不以大乘度我，爲我等不仰待佛說成就菩提因行
<lb ed="TX" n="0164a11"/>之咎。然實由我等不解佛之方便說法，而卽以此方便爲佛法之究竟，遂思惟取證，
<lb ed="TX" n="0164a12"/>以是致生疑悔耳。今聞前說小乘卽是一乘之方便，則是我等前所修證者，並非有背
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0165a" n="0165a"/>
<lb ed="TX" n="0165a01"/>於大乘，正可由此以趨於一乘之究竟，仍爲眞佛子，仍從佛口生，仍從法化生。且
<lb ed="TX" n="0165a02"/>因佛說，可證我等爲已得如來法身之一部分，更何有所修小乘法終非大乘之疑，及
<lb ed="TX" n="0165a03"/>往昔不早修習大乘之悔也哉！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0165a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0165a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0165a0501">爾時、舍利弗欲重宣此義而說偈言：『我聞是法音，得所未曾有，心懷大歡喜，
<lb ed="TX" n="0165a06"/>疑網皆已除。昔來蒙佛敎，不失於大乘。佛音甚希有，能除衆生惱，我已得漏盡，聞
<lb ed="TX" n="0165a07"/>亦除憂惱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0165a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0165a0801">此下重頌，共二十五頌半。此頌聞法歡喜及斷諸疑悔。疑網，疑惑難於出離，
<lb ed="TX" n="0165a09"/>如墮於網。除衆生惱，謂除衆生煩惱障之憂惱。我雖漏盡，已無煩惱，然有此法執
<lb ed="TX" n="0165a10"/>之憂惱，今亦斷除矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0165a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0165a1101">『我處於山谷，或在林樹下，若坐若經行，常思惟是事。嗚呼！深自責，云何而
<lb ed="TX" n="0165a12"/>自欺？我等亦佛子，同入無漏法，不能於未來演說無上道。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0166a" n="0166a"/>
<lb ed="TX" n="0166a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0166a0101">此頌自歎證於小智，失於大法。自欺、謂自安於小，不求大果，爲自欺蔑。同
<lb ed="TX" n="0166a02"/>入無漏法，猶言同入佛性也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0166a0301">『金色三十二，十力、諸解脫，同共一法中，而不得此事。八十種妙好，十八不
<lb ed="TX" n="0166a04"/>共法，如是等功德，而我皆已失。我獨經行時，見佛在大衆，名聞滿十方，廣饒益衆
<lb ed="TX" n="0166a05"/>生，自惟失此利，我爲自欺誑。我常於日夜，每思惟是事，欲以問世尊：爲失、爲不
<lb ed="TX" n="0166a06"/>失？我常見世尊稱讚諸菩薩，以是於日夜籌量如是事。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0166a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0166a0701">此頌甚自感傷失於如來無量知見。金色、佛身紫磨金色。三十二、指佛身之三
<lb ed="TX" n="0166a08"/>十二相好。十力、解脫，已見前釋。八十種妙好，卽佛身相之八十隨形好。十八不
<lb ed="TX" n="0166a09"/>共法、謂佛有種種智慧功德，如身無誤失，定、慧無減，知三世無著無礙等，共十
<lb ed="TX" n="0166a10"/>八種，爲二乘人之所不能共有。舍利弗言：我與諸菩薩共同修此佛法，而獨於佛之
<lb ed="TX" n="0166a11"/>光明、智慧、功德一無所得，自惟悉由自心欺誑，得於小乘自謂究竟。每欲問佛以
<lb ed="TX" n="0166a12"/>證明我所修習，是否失於大法。而又常見佛稱讚菩薩之大乘，以是故我日夜籌量於
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0167a" n="0167a"/>
<lb ed="TX" n="0167a01"/>是事也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0167a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0167a0201">『今聞佛音聲，隨宜而說法，無漏難思議，令衆至道場。我本著邪見，爲諸梵志
<lb ed="TX" n="0167a03"/>師，世尊知我心，拔邪說涅槃。我悉除邪見，於空法得證，爾時心自謂：得至於滅度
<lb ed="TX" n="0167a04"/>。而今乃自覺：非是實滅度。若得作佛時，具三十二相，天、人、夜叉衆、龍、神等
<lb ed="TX" n="0167a05"/>恭敬，是時乃可謂永盡滅無餘。佛於大衆中說我當作佛，聞如是法音，疑悔悉己除。
<lb ed="TX" n="0167a06"/>初聞佛所說，心中大驚疑：將非魔作佛，惱亂我心耶？佛以種種緣、譬喩巧言說，其
<lb ed="TX" n="0167a07"/>心安如海，我聞疑網斷。佛說過去世無量滅度佛，安住方便中，亦皆說是法。現在、
<lb ed="TX" n="0167a08"/>未來佛，其數無有量，亦以諸方便，演說如是法。如今者世尊，從生及出家，得道、
<lb ed="TX" n="0167a09"/>轉法輪，亦以方便說。世尊說實道，波旬無此事，以是我定知非是魔作佛。我墮疑網
<lb ed="TX" n="0167a10"/>故，謂是魔所爲。聞佛柔軟音，深遠甚微妙，演暢淸淨法，我心大歡喜，疑悔永已盡
<lb ed="TX" n="0167a11"/>，安住實智中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0167a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0167a1201">此頌聞所未聞，疑悔永斷。梵志、卽以升梵天爲志，爲婆羅門外道。仍在分段
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0168a" n="0168a"/>
<lb ed="TX" n="0168a01"/>生死中，故曰邪見。舍利弗原從婆羅門出家修行，後佛說以涅槃，由空得證，故曰
<lb ed="TX" n="0168a02"/>本著邪見，世尊爲之拔除也。小乘滅度，不過了脫於三界生死之苦，仍非永盡無餘
<lb ed="TX" n="0168a03"/>；然欲證大乘之究竟涅槃，亦可先證四果。故舍利弗雖證小乘之果，初不自信終當
<lb ed="TX" n="0168a04"/>作佛。一聞佛說己當作佛，幾疑爲波旬之說，來相惱亂。迨聞佛示開權顯實之說，
<lb ed="TX" n="0168a05"/>及聞三世諸佛亦以方便演說，而說此方便卽是說實道，卽皆爲演暢淸淨之法。由是
<lb ed="TX" n="0168a06"/>心大歡喜，疑悔悉除，立證入於如來實智之中也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0168a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0168a0701">『我定當作佛，爲天人所敬，轉無上法輪，敎化諸菩薩』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0168a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0168a0801">此頌眞是佛子，得佛法分。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0168a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊三　如來述成</cb:mulu><head>戊三　如來述成</head>
<lb ed="TX" n="0168a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0168a1001">爾時、佛吿舍利弗：『吾今於天、人、沙門、婆羅門等大衆中說，我昔曾於二萬
<lb ed="TX" n="0168a11"/>億佛所，爲無上道故常敎化汝，汝亦長夜隨我受學，我以方便引導汝故生我法中。舍
<lb ed="TX" n="0168a12"/>利弗！我昔敎汝志願佛道，汝今悉忘，而便自謂已得滅度。我今還欲令汝憶念本願所
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="TX" n="0169a01"/>行道故，爲諸聲聞說是大乘經，名妙法蓮華，敎菩薩法，佛所護念。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0169a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0169a0201">此謂如來叙述昔權今實之事也。婆羅門、卽梵志，謂以升梵天爲志。佛於天、
<lb ed="TX" n="0169a03"/>人、沙門、婆羅門等衆中說，明非對少數人說也。長夜受學，長夜卽無明昏闇之義
<lb ed="TX" n="0169a04"/>，喩舍利弗昔在生死煩惱中，隨佛受學也。以方便引導生我法中，謂佛以二乘權法
<lb ed="TX" n="0169a05"/>引導舍利弗，舍利弗由是遂能入道，能從佛口生，從法化生也。佛於往劫，本令舍
<lb ed="TX" n="0169a06"/>利弗志願佛道，乃今生已忘本因，但證小乘，便謂已度。故佛爲諸聲聞開示大乘，
<lb ed="TX" n="0169a07"/>實欲令聲聞中上首之上根舍利弗，還憶本願之大乘道也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0169a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊四　佛爲授記</cb:mulu><head>戊四　佛爲授記</head>
<lb ed="TX" n="0169a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　如來授記</cb:mulu><head>己一　如來授記</head>
<lb ed="TX" n="0169a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0169a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0169a1101">『舍利弗！汝於未來世過無量無邊不可思議劫，供養若干千萬億佛，奉持正法，
<lb ed="TX" n="0169a12"/>具足菩薩所行之道。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="TX" n="0170a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0170a0101">此明授因記。正法、卽大乘法，亦卽不離於大乘之方便法。具足菩薩所行之道
<lb ed="TX" n="0170a02"/>，謂修菩薩之六度萬行，已圓滿具足也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0170a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0170a0301">『當得作佛，號曰<name role="" type="person">華光如來</name>，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調
<lb ed="TX" n="0170a04"/>御丈夫、天人師、佛、世尊。國名離垢，其土平正，淸淨嚴飾，安隱豐樂，天人熾盛
<lb ed="TX" n="0170a05"/>。琉璃爲地，有八交道，黃金爲繩以界其側。其傍各有七寶行樹，常有華果。華光如
<lb ed="TX" n="0170a06"/>寶莊嚴，何故名曰大寶莊嚴？其國中以菩薩爲大寶故。彼諸菩薩無量無邊不可思議，
<lb ed="TX" n="0170a07"/>算數譬喩所不能及，非佛智力無能知者。若欲行時，寶華承足。此諸菩薩非初發意，
<lb ed="TX" n="0170a08"/>皆久植德本，於無量百千萬億佛所淨修梵行，恆爲諸佛之所稱歎，常修佛慧，具大神
<lb ed="TX" n="0170a09"/>通，善知一切諸法之門，質直無僞，志念堅固⸺如是菩薩充滿其國。舍利弗！華光
<lb ed="TX" n="0170a10"/>佛壽十二小劫，除爲王子未作佛時。其國人民壽八小劫。<name role="" type="person">華光如來</name>過十二小劫，授堅
<lb ed="TX" n="0170a11"/>滿菩薩阿耨多羅三藐三菩提記，吿諸比丘：是堅滿菩薩次當作佛，號曰華足安行，多
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="TX" n="0171a01"/>陀阿伽度、阿羅訶、三藐三佛陀，其佛國土亦復如是。舍利弗！是華光佛滅度之後，
<lb ed="TX" n="0171a02"/>正法住世三十二小劫，像法住世亦三十二小劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0171a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0171a0301">此明授果記。作佛、謂作應化身佛。依華嚴經云：初地菩薩已證法身者，始能
<lb ed="TX" n="0171a04"/>八相成道。起信論則云：初住⸺發心住⸺菩薩得法少分，亦能應化作佛。故舍
<lb ed="TX" n="0171a05"/>利弗作佛，當爲應化身之佛。蓋究竟佛爲妙覺圓滿之位，而初地或初位得佛身法分
<lb ed="TX" n="0171a06"/>者，亦得示現八相應化身也。佛能授記，爲佛十力中之一力。惟佛以後得智中之世
<lb ed="TX" n="0171a07"/>俗智，於未來事一切差別之相悉皆了知，故於舍利弗等成佛名號、依正莊嚴、佛及
<lb ed="TX" n="0171a08"/>衆生壽命劫數，盡能一一記之無遺。至菩薩亦能爲人授記，然只能因衆生皆有佛性
<lb ed="TX" n="0171a09"/>之故。如常不輕菩薩，謂人皆當作佛，隱約以爲記別耳。菩薩但能授因行之記，而
<lb ed="TX" n="0171a10"/>受記者將來因果差別之相，則唯佛能知。本經授記有六：一爲菩薩記，五爲如來記
<lb ed="TX" n="0171a11"/>。如常不輕品授因記，餘皆授別記，謂分別授記。又五百弟子品授同記，謂共同授
<lb ed="TX" n="0171a12"/>記，學無學品授後記，卽現不在會後展轉授記。提婆達多品授無怨記，提婆達多遠
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="TX" n="0172a01"/>劫以來與佛同發心修道，中間屢違害佛，及佛說法時，提婆達多已入地獄，故授記
<lb ed="TX" n="0172a02"/>爲示無怨惡故。又與比丘尼及龍女授通行記，示現女人在家出家修菩薩行者皆堪成
<lb ed="TX" n="0172a03"/>佛。此爲本經各各授記之相。本節爲舍利弗授記，卽爲別記中之一。</p>
<lb ed="TX" n="0172a04"/><p xml:id="pTX10p0172a0401">佛授舍利弗記，與爲卽當作佛之等覺菩薩授記，爲八地以上不退轉之菩薩授記
<lb ed="TX" n="0172a05"/>，及爲初地以上證於法身之菩薩等授記，均各不同。蓋佛只以舍利弗旣經迴小向大
<lb ed="TX" n="0172a06"/>，決趨大乘，將來必當作佛，故此時卽爲授記也。</p>
<lb ed="TX" n="0172a07"/><p xml:id="pTX10p0172a0701">華、卽妙法蓮華之華。就衆生本心開顯佛之知見，是爲華之意義。光、卽如來智
<lb ed="TX" n="0172a08"/>慧之光。<name role="" type="person">華光如來</name>，爲舍利弗將來應身佛之別號。應供、正遍知等十種爲通號。離
<lb ed="TX" n="0172a09"/>垢、淸淨之義。琉璃、喩地光明之象。八交道、爲修八正道之因行。蓋其國淸淨，
<lb ed="TX" n="0172a10"/>無四惡趣，盡爲善趣衆生，故天人熾盛，菩薩充滿。離垢國土旣無惡趣，且多菩薩
<lb ed="TX" n="0172a11"/>，所以仍用三乘說法者，以舍利弗本願如是，亦如釋迦牟尼之先以方便化導舍利弗
<lb ed="TX" n="0172a12"/>也。劫者、時分之通名。一刹那、一時、一日、一歲、乃至一世界之成住壞空，均
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="TX" n="0173a01"/>得名爲一劫。此小劫者，當指合<name role="" type="person">閻浮提</name>人壽之一增劫、一滅劫爲一小劫而言。華光
<lb ed="TX" n="0173a02"/>如來佛壽十二小劫，自作佛時算起，其爲王子及未作佛時之年歲，不在此數也。堅
<lb ed="TX" n="0173a03"/>滿者、精進成就意。華足安行者，由聞法華佛果圓足，幷行法華之安樂行也，此皆
<lb ed="TX" n="0173a04"/>菩薩因名顯德之別號。正法住世，謂値佛正法時，有敎、有行、有證。像法住世，
<lb ed="TX" n="0173a05"/>謂正法已衰，惟有敎、有行，無證果者。至佛末法時，則唯有敎在，行證皆無矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0173a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0173a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0173a0701">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『舍利弗來世，成佛普智尊，號名曰華光，當
<lb ed="TX" n="0173a08"/>度無量衆。供養無數佛，具足菩薩行，十力等功德，證於無上道。過無量劫已，劫名
<lb ed="TX" n="0173a09"/>大寶嚴，世界名離垢，淸淨無瑕穢。以琉璃爲地，金繩界其道，七寶雜色樹，常有華
<lb ed="TX" n="0173a10"/>果實。彼國諸菩薩，志念常堅固，神通、波羅密，皆已悉具足。於無數佛所，善學菩
<lb ed="TX" n="0173a11"/>薩道，如是等大士，華光佛所化。佛爲王子時，棄國捨世榮，於最末後身，出家成佛
<lb ed="TX" n="0173a12"/>道。華光佛住世，壽十二小劫；其國人民衆，壽命八小劫。佛滅度之後，正法住於世
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="TX" n="0174a01"/>，三十二小劫，廣度諸衆生；正法滅盡已，像法三十二，舍利廣流布，天人普供養。
<lb ed="TX" n="0174a02"/>華光佛所爲，其事皆如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0174a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0174a0301">此十頌半，重頌授因記果記。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0174a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0174a0401">『其兩足聖尊，最勝無倫匹，彼卽是汝身，宜應自欣慶』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0174a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0174a0501">此頌結會令欣，言舍利弗汝旣受佛記，汝卽是佛，應自欣慶，述此以爲此法會
<lb ed="TX" n="0174a06"/>之歸結也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0174a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　四衆回向</cb:mulu><head>己二　四衆回向</head>
<lb ed="TX" n="0174a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0174a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0174a0901">爾時、四部衆⸺比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，天、龍、夜叉、乾闥婆、阿
<lb ed="TX" n="0174a10"/>修羅、迦樓羅、緊那羅、摩睺羅伽等大衆，見舍利弗於佛前受阿耨多羅三藐三菩提記
<lb ed="TX" n="0174a11"/>，心大歡喜，踊躍無量，各各脫身所著上衣以供養佛。釋提桓因、梵天王等與無數天
<lb ed="TX" n="0174a12"/>子，亦以天妙衣、天曼陀羅華、摩訶曼陀羅華等供養於佛，所散天衣住虛空中而自迴
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="TX" n="0175a01"/>轉。諸天伎樂百千萬種，於虛空中一時俱作，雨衆天華而作是言：『佛昔於波羅奈初
<lb ed="TX" n="0175a02"/>轉法輪，今乃復轉無上最大法輪』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0175a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0175a0301">此釋人天供養、讚歎回向。舍利弗本爲聲聞衆之上首，衆所知識，故天人等衆
<lb ed="TX" n="0175a04"/>聞佛爲之授記作佛，均起自慶慶人之意。歡喜、喜發於內。踊躍、喜形於外。脫衣
<lb ed="TX" n="0175a05"/>供養於佛，表示莊嚴佛身之誠意。天衣住空迴轉，顯當時之靈瑞，幷喩聞法華經者
<lb ed="TX" n="0175a06"/>超出四生，心凝妙理，兼有循迴三界俯悲群物之意。百千伎樂同時俱作，有二義：
<lb ed="TX" n="0175a07"/>一、因天人共同業所感之果報，空中自然有音樂應時顯現。一、卽非天衆中緊那羅
<lb ed="TX" n="0175a08"/>王等之各種天樂，應時齊奏也。波羅奈、卽鹿野。天人等衆謂佛昔於波羅奈度五比
<lb ed="TX" n="0175a09"/>丘，說苦、集、滅、道四諦小乘法，爲初轉法輪，今於此會乃說此一乘妙法，是爲
<lb ed="TX" n="0175a10"/>轉最大之法輪也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0175a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0175a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0175a1201">爾時、諸天子欲重宣此義而說偈言：『昔於波羅奈，轉四諦法輪，分別說諸法，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="TX" n="0176a01"/>五衆之生滅。今復轉最妙，無上大法輪，是法甚深奧，少有能信者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0176a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0176a0201">此頌昔說小乘，今說大法。五衆：指天、人、畜、鬼、地獄之五趣衆生。生滅
<lb ed="TX" n="0176a03"/>、謂五衆均在生滅之中也。又、五衆亦釋爲五蘊法，卽五陰法。衆之義爲聚，故五
<lb ed="TX" n="0176a04"/>衆生滅，卽五蘊之生滅法也。言佛初說四諦小法，及分別說五蘊等之生滅法，今乃
<lb ed="TX" n="0176a05"/>於此轉大法輪也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0176a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0176a0601">『我等從昔來，數聞世尊說，未曾聞如是、深妙之上法；世尊說是法，我等皆隨
<lb ed="TX" n="0176a07"/>喜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0176a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0176a0801">此頌歎法勝妙。隨喜、隨順佛法而喜悅也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0176a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0176a0901">『大智舍利弗，今得受尊記，我等亦如是，必當得作佛。於一切世間，最尊無有
<lb ed="TX" n="0176a10"/>上，佛道叵思議，方便隨宜說。我所有福業，今世、若過世，及見佛功德，盡迴向佛
<lb ed="TX" n="0176a11"/>道』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0176a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0176a1201">此頌衆欣作佛，發心迴向。言佛旣授舍利弗記當作佛，則知我等亦當作佛，故
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="TX" n="0177a01"/>欣佛道爲不可思議。願以今昔一切福業功德，盡回向於佛乘也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0177a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　二周說法</cb:mulu><head>丁二　二周說法</head>
<lb ed="TX" n="0177a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0177a0301">二周說法，專利中根，以中根衆生非直說所能領悟，故須以譬喩得解。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0177a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　如來喩化</cb:mulu><head>戊一　如來喩化</head>
<lb ed="TX" n="0177a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　鶖子請</cb:mulu><head>己一　鶖子請</head>
<lb ed="TX" n="0177a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0177a0601">爾時、舍利弗白佛言：『世尊！我今無復疑悔，親於佛前得受阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="TX" n="0177a07"/>提記。是諸千二百心自在者，昔住學地，佛常敎化言：我法能離生老病死究竟涅槃。
<lb ed="TX" n="0177a08"/>是學無學人，亦各自以離我見及有無見等，謂得涅槃。而今於世尊前聞所未聞，皆墮
<lb ed="TX" n="0177a09"/>疑惑。善哉世尊！願爲四衆說其因緣，令離疑悔』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0177a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0177a1001">鶖子首言己親受記，不復再有疑悔，此可明如來爲弟子授記之深意。心自在、
<lb ed="TX" n="0177a11"/>指阿羅漢，於性障、禪定障俱得解脫，故得自在。以有我見故生有無等邊邪見，此
<lb ed="TX" n="0177a12"/>有無見等總攝有無、斷常六十二外道邪見而言。舍利弗言：佛昔自說：我法能離現
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="TX" n="0178a01"/>前所見生老病死之苦，究竟涅槃。諸人由是如法修行，定知已滅苦因，決證涅槃。
<lb ed="TX" n="0178a02"/>今復聞佛捨權就實之說，則彼各不知自當作佛，復不知先所證得者果爲何法，故墮
<lb ed="TX" n="0178a03"/>疑惑，願世尊爲之說明也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0178a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　釋尊說</cb:mulu><head>己二　釋尊說</head>
<lb ed="TX" n="0178a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　總略指答</cb:mulu><head>庚一　總略指答</head>
<lb ed="TX" n="0178a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0178a0601">爾時、佛吿舍利弗：『我先不言諸佛世尊以種種因緣、譬喩、言辭方便說法，皆
<lb ed="TX" n="0178a07"/>爲阿耨多羅三藐三菩提耶？是諸所說，皆爲化菩薩故。然舍利弗！今當復以譬喩更明
<lb ed="TX" n="0178a08"/>此義，諸有智者以譬喩得解。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0178a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0178a0901">佛於二乘衆生說方便法，卽是說大乘法，已無日不爲說阿耨多羅三藐三菩提法
<lb ed="TX" n="0178a10"/>。故先總略指諸佛世尊之往事爲答，次復許用譬喩以再明此義。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0178a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　正說法喩</cb:mulu><head>庚二　正說法喩</head>
<lb ed="TX" n="0178a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="TX" n="0179a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　喩說</cb:mulu><head>壬一　喩說</head>
<lb ed="TX" n="0179a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　喩昔權說</cb:mulu><head>癸一　喩昔權說</head>
<lb ed="TX" n="0179a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　三界佛有喩</cb:mulu><head>子一　三界佛有喩</head>
<lb ed="TX" n="0179a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0179a0401">『舍利弗！若國邑聚落有大長者，其年衰邁，財富無量，多有田宅及諸僮僕，其
<lb ed="TX" n="0179a05"/>家廣大唯有一門。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0179a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0179a0601">國邑聚落，泛指一處所而言。聚落、猶云村落，謂聚居之處及其院落也。國大
<lb ed="TX" n="0179a07"/>於邑，邑大於聚落，聚落最小喩小千世界，邑喩中千世界，國喩大千世界。又若國
<lb ed="TX" n="0179a08"/>、若邑、若聚落，亦標擧一處爲喩佛土之義。佛土有法性土、受用土、應化土之別
<lb ed="TX" n="0179a09"/>：法性土、卽<name role="" type="person">常寂光土</name>，所謂如來之常住眞心寂滅淸淨者是也。受用土、卽實報莊
<lb ed="TX" n="0179a10"/>嚴土，如來之依報莊嚴是也。應化土、卽如來以本願力示現應身敎化之國土是也。
<lb ed="TX" n="0179a11"/>如釋迦牟尼示現應化身於娑婆大千世界，此世界卽爲釋尊之應化土。故以國、邑、
<lb ed="TX" n="0179a12"/>聚落喩世尊之應化土。長者、家主之稱，喩佛也。佛有法性佛、受用佛、應化佛之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="TX" n="0180a01"/>別，卽佛之法身、報身、應身是也，義如前釋。此長者喩應身佛。大者、非可等同
<lb ed="TX" n="0180a02"/>之義。年高則衰邁，又六根成熟謂之衰邁，喩佛經過長劫修行，始得功德成熟以至
<lb ed="TX" n="0180a03"/>成佛也。財富、言多財而富，喩佛法財無量，所有智慧功德等同眞如，六波羅蜜究
<lb ed="TX" n="0180a04"/>竟成就，萬德莊嚴能與衆生以樂，隨順說法能拔衆生於苦。地能生物者爲田，田能
<lb ed="TX" n="0180a05"/>生財、喩能生一切功德，以佛先有導引萬行之智德，斷除煩惱之斷德，故能生長成
<lb ed="TX" n="0180a06"/>熟一切功德。此田卽喩智斷二種之生德處。宅、家宅也，喩根本識，卽庵摩羅識—
<lb ed="TX" n="0180a07"/>—卽淸淨無垢識⸺故本識亦名爲宅識。此識佛與衆生根本相同，第此識在佛則爲
<lb ed="TX" n="0180a08"/>無垢識，在衆生則因爲無明覆障、惑業熏積遂成爲阿賴耶識耳。佛與衆生旣同此根
<lb ed="TX" n="0180a09"/>本識，卽同以此識爲宅。衆生因有無明覆障此識，如朽穢毀壞之宅，復不自知其有
<lb ed="TX" n="0180a10"/>而惟佛能有之，故曰：佛以諸衆生而爲其家；又曰：諸有情土是爲菩薩嚴淨佛土。
<lb ed="TX" n="0180a11"/>復以衆生無量，佛土亦無量，此宅識在依報卽器界體，在正報卽根身體，故曰多有
<lb ed="TX" n="0180a12"/>。僮僕、指在此宅中之奴僕，旣喩衆生心內之一切無明煩惱，亦喩佛果上戒、定、
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="TX" n="0181a01"/>慧所成之功德。蓋惟佛智能轉一切煩惱爲功德，如家主淸明，奸狡之奴亦聽調御，
<lb ed="TX" n="0181a02"/>所有僮僕悉屬有用之人。而衆生爲無明所驅使，本心喪失，如僕強主弱，田宅悉被
<lb ed="TX" n="0181a03"/>侵佔，所有僮僕皆賊人耳。家與宅同義。十法界皆在此根本心中，故曰廣大。此廣
<lb ed="TX" n="0181a04"/>大之家，卽喩大乘之自體相。能出入者爲門，此家惟有一門，喩卽唯一大乘之門。
<lb ed="TX" n="0181a05"/>以語文顯示大乘法性者，爲一乘之敎門。以功行證入大乘法性者，爲一乘之行門。
<lb ed="TX" n="0181a06"/>此爲唯一佛乘之門；其餘修習人天福報，貪著有漏禪定，及執著有無、斷常等外道
<lb ed="TX" n="0181a07"/>邪見者，皆非此門。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0181a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　五趣危亡喩</cb:mulu><head>子二　五趣危亡喩</head>
<lb ed="TX" n="0181a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0181a0901">『多諸人衆，一百、二百、乃至五百人止住其中。堂閣朽故，牆壁隤落，柱根腐
<lb ed="TX" n="0181a10"/>敗，梁棟傾危。周匝俱時欻然火起，焚燒舍宅。長者諸子，若十、二十、或至三十，
<lb ed="TX" n="0181a11"/>在此宅中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0181a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0181a1201">依上文所述，根本識旣爲家宅之體，佛與衆生同具此識，是佛與衆生原在一家
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="TX" n="0182a01"/>。若衆生不爲無明煩惱所覆障，則同一淸淨眞性，同一爲佛，何有衆生之相可得？
<lb ed="TX" n="0182a02"/>更何有五趣衆生之相可得？故佛與衆生非可言異。然因無明妄動，各末那識執持阿
<lb ed="TX" n="0182a03"/>賴耶識以爲自己，遂安立此有情世間，遂有三界，而五趣衆生之差別相亦由是顯現
<lb ed="TX" n="0182a04"/>；故佛與衆生，卽非可言一。以非一故，故曰多諸人衆。又家宅之實體爲虛空，虛
<lb ed="TX" n="0182a05"/>空無相，非一非多，非大非小，非方非圓，悉隨宅之一多、大小、方圓以爲一多、
<lb ed="TX" n="0182a06"/>大小、方圓。此宅亦復如是，故眞空爲第一義之宅，以無明煩惱故名曰火宅。百人
<lb ed="TX" n="0182a07"/>、擧多數而言，五百、指五趣。先有天爲一百，次有天、人爲二百，次有天、人、
<lb ed="TX" n="0182a08"/>畜、鬼、獄爲五百。此五趣衆生流浪生死，輪迴不息，皆不出於三界，故曰止住其
<lb ed="TX" n="0182a09"/>中。又五百人止住其中，別義亦釋爲趣業識止住於根本識之中。</p>
<lb ed="TX" n="0182a10"/><p xml:id="pTX10p0182a1001">堂、喩身根，卽眼、耳、鼻、舌之總相；閣、爲堂之附部，喩附身之眼、耳、
<lb ed="TX" n="0182a11"/>鼻、舌諸根，此喩色陰。五根爲地、水、火、風之四大所成，四大之性互相爲礙，
<lb ed="TX" n="0182a12"/>如水、火相剋，風、地相礙等是。以礙故變，由是刹那遷流，念念生滅。始以業力
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="TX" n="0183a01"/>大之故，能互攬相礙之四大和合以爲身根，其和合繼續之時間卽爲身根之壽命。以
<lb ed="TX" n="0183a02"/>變礙已極，相續之相將盡，遂有老病之相。堂閣朽故之義，亦復如是。宅之外御爲
<lb ed="TX" n="0183a03"/>牆，內捍爲壁；又牆壁均有邊際之義，此喩想陰。想爲心相，心所緣境，等同虛空
<lb ed="TX" n="0183a04"/>，本無邊際。以想取相，遂有分限。譬之於色本無限量，以虛空莫非色故。今見爲
<lb ed="TX" n="0183a05"/>靑相或白相，則所緣之境遂有白、靑等相之限量，有相斯有名矣。宅內之有牆壁亦
<lb ed="TX" n="0183a06"/>復如是，故牆壁爲宅之分際，喩想陰爲心境之分際。以想陰刹那生滅，故以牆壁隤
<lb ed="TX" n="0183a07"/>落爲喩。柱、爲宅舍存在之根，猶人生之有命根，此喩行陰。一切心所，除想及受
<lb ed="TX" n="0183a08"/>皆行陰之所攝，命根爲不相應心行中之一法。是法卽依能生第八識報體之業種所有
<lb ed="TX" n="0183a09"/>勢限而立，是爲一身之生命。業勢未盡，則此命根相續，業盡則命根斷矣。又命有
<lb ed="TX" n="0183a10"/>命定之義，如旣受人身之後卽定爲人，不能通於他趣。然命根之時分有限，必有敗
<lb ed="TX" n="0183a11"/>壞之日，柱根腐敗卽喩命盡之義。梁爲橫樑，棟爲豎袱，皆以撐柱屋宇，卽喩受陰
<lb ed="TX" n="0183a12"/>。受有內受、外受二種，內受、卽正報之異熟果受，謂受內有之正報，故以棟喩之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="TX" n="0184a01"/>。外受、卽依報之增上果受、謂受外領之境界，故以梁喩之。以柱根腐敗，故梁棟
<lb ed="TX" n="0184a02"/>傾危，喩命根旣敗壞，故果受銷亡也。</p>
<lb ed="TX" n="0184a03"/><p xml:id="pTX10p0184a0301">周匝、喩遍於五蘊，俱時、喩念念同起。欻然、無端而有之義。火、喩煩惱。
<lb ed="TX" n="0184a04"/>焚燒舍宅，喩煩惱增長五蘊，復因五蘊生諸煩惱，兩相因有，使五蘊身成不淨、苦
<lb ed="TX" n="0184a05"/>、無常、無我也。</p>
<lb ed="TX" n="0184a06"/><p xml:id="pTX10p0184a0601">五趣衆生皆是佛子，等是無二，惟此堪稱爲長者之子者，乃指具有出世無漏種
<lb ed="TX" n="0184a07"/>子者而言。若十者、指大乘種姓之菩薩，二十、指獨覺，三十、指聲聞也。又或釋
<lb ed="TX" n="0184a08"/>：十爲大乘種姓者，二十爲大乘兼具聲聞或獨覺種姓者，三十爲兼具此三乘種姓者
<lb ed="TX" n="0184a09"/>，其義亦通。此諸人衆同居是宅，喩三乘種姓人悉依此根本識而住。然此識若不爲
<lb ed="TX" n="0184a10"/>末那識所覆障，卽不名爲阿賴耶識而名爲庵摩羅識，喩不名火宅而名爲安宅。若一
<lb ed="TX" n="0184a11"/>爲末那識所覆障，則此識遂轉爲阿賴耶識。處此無明煩惱熾盛之中，難於出離，猶
<lb ed="TX" n="0184a12"/>諸子在火宅中不易救脫，爲長者之所驚怖也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="TX" n="0185a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　權設方便喩</cb:mulu><head>子三　權設方便喩</head>
<lb ed="TX" n="0185a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0185a0201">『長者見是大火從四面起，卽大驚怖而作是念：我雖能於此所燒之門安隱得出，
<lb ed="TX" n="0185a03"/>而諸子等於火宅內，樂著嬉戲，不覺、不知、不驚、不怖，火來逼身；苦痛切己，心
<lb ed="TX" n="0185a04"/>不厭患，無求出意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0185a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0185a0501">此釋見苦悲生。謂長者見火焚宅，自固安然出於火門，而見諸子著於戲樂，不
<lb ed="TX" n="0185a06"/>知遠離，致遭火逼之苦，心起大悲也。長者本無驚怖，就相言之，佛在安宅，衆生
<lb ed="TX" n="0185a07"/>在火宅，何有驚怖？自根本識言，佛與衆生、同以此識爲體，故佛亦衆生，卽同在
<lb ed="TX" n="0185a08"/>此火宅煩惱之中，然佛究不爲煩惱之火所灼，更何驚怖之有？蓋長者乃爲諸子而驚
<lb ed="TX" n="0185a09"/>怖耳，此長者之大悲也。佛所自證之本心，本無煩惱，故佛之安宅本無焚燒之相，
<lb ed="TX" n="0185a10"/>卽亦無安隱出入之相可言。蓋長者念自處之安而顯諸子之危，不易出離於火耳。何
<lb ed="TX" n="0185a11"/>以故？以諸子方著於嬉戲，不覺有火故。喩衆生方著於五欲，不知有將墮惡道之苦
<lb ed="TX" n="0185a12"/>也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="TX" n="0186a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0186a0101">『舍利弗！是長者作是思惟：我身手有力，當以衣祴、若以几案、從舍出之。復
<lb ed="TX" n="0186a02"/>更思惟：是舍唯有一門而復狹小，諸子幼稚未有所識，戀著戲處，或當墮落爲火所燒
<lb ed="TX" n="0186a03"/>。我當爲說怖畏之事，此舍已燒，宜時疾出，無令爲火之所燒害。作是念已，如所思
<lb ed="TX" n="0186a04"/>惟具吿諸子：汝等速出！父雖憐愍善言誘喩，而諸子等樂著嬉戲，不肯信受，不驚、
<lb ed="TX" n="0186a05"/>不畏，了無出心，亦復不知何者是火？何者爲舍？云何爲失？但東西走戲視父而已。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0186a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0186a0601">此釋示大不悕。謂示以大乘而衆生並不悕求也。佛具根本、後得二智爲身有力
<lb ed="TX" n="0186a07"/>，佛具神通爲手有力。衣祴可護幼小童孺以出於火，喩度下根；几案可佐少壯登陟
<lb ed="TX" n="0186a08"/>以逃於火，喩度中根。一門、唯喩一大乘之門。狹小者、喩此大乘敎門，爲二乘人
<lb ed="TX" n="0186a09"/>說，彼不能行，致此大乘門不容彼行卽反名爲狹小也。墮落爲火所燒，喩初心衆生
<lb ed="TX" n="0186a10"/>貪著欲樂，將爲煩惱所纏永不能出也。不知何者是火、何者爲舍、云何爲失者，喩
<lb ed="TX" n="0186a11"/>衆生不知五欲之爲苦本，不知何者爲淸淨之自心，及如何爲覆障其本心也。東西走
<lb ed="TX" n="0186a12"/>戲視父而已，喩衆生但自取生死輪迴於三界，於佛所說毫無覺悟也。本節譬喩之意
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="TX" n="0187a01"/>，言佛曾思惟欲以佛果上之智慧神通力度此衆生，而衆生以障重之故，其去佛果功
<lb ed="TX" n="0187a02"/>德太遙，無由接受。復思以大乘因行之門示之，而衆生未能起信，卽無由起行。乃
<lb ed="TX" n="0187a03"/>爲說生死怖畏之事，以促其速求出於三界火宅，此卽權說，此卽密說大乘，而無如
<lb ed="TX" n="0187a04"/>衆生之不驚不怖如故也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0187a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0187a0501">『爾時長者卽作是念：此舍已爲大火所燒，我及諸子若不時出，必爲所焚，我今
<lb ed="TX" n="0187a06"/>當設方便，令諸子等得免斯害。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0187a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0187a0701">此釋思方拔濟。謂思方便之法，以拔濟衆生也。諸子皆已具出世無漏智種者，
<lb ed="TX" n="0187a08"/>故此時亟應度脫以免其受煩惱業苦之害。彼旣以生死輪迴爲樂，我以其所更樂者引
<lb ed="TX" n="0187a09"/>之，斯易出矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0187a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0187a1001">『父知諸子先心各有所好種種珍玩奇異之物，情必樂著，而吿之言：「汝等所可
<lb ed="TX" n="0187a11"/>玩好希有難得，汝若不取後必憂悔。如此種種羊車、鹿車、牛車，今在門外，可以遊
<lb ed="TX" n="0187a12"/>戲。汝等於此火宅宜速出來，隨汝所欲皆當與汝」。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="TX" n="0188a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0188a0101">此釋正說三乘。知先心者，爲長者根勝劣智力、及宿住念智力之所知也。各有
<lb ed="TX" n="0188a02"/>所好，喩各人種姓、與其自果諸功德之所趣向各有不同，此如來先逗說法之機也。
<lb ed="TX" n="0188a03"/>以下吿言往取三車速出火宅，喩如來正說方便之法。憂悔、喩三乘衆生、幸親値佛
<lb ed="TX" n="0188a04"/>，得由方便引出，否則貪著於三界火宅不易出離，爲可憂之事而悔將無及也。說牛
<lb ed="TX" n="0188a05"/>車、所以歆上根，說羊車、鹿車，所以幷歆中、下二根。佛之本意，原無有此若二
<lb ed="TX" n="0188a06"/>、若三之乘，而衆生因歆於三乘之故，不知方便，取證耽著。如修禪定者，貪於禪
<lb ed="TX" n="0188a07"/>味之樂，研敎義者，著於勝妙之文。不知此第如來欲令衆生由是以出於生死，並不
<lb ed="TX" n="0188a08"/>欲其止滯於是也。三車之喩，亦復如是，牛車喩大乘，卽求證根本法性，成後得智
<lb ed="TX" n="0188a09"/>，以圓成佛果上之一切種智是。而車之體、卽後得智也。二乘衆生以未證法性故，
<lb ed="TX" n="0188a10"/>不能得此車，但已聞牛車之名相，可由是求而得之耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0188a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　依言免難喩</cb:mulu><head>子四　依言免難喩</head>
<lb ed="TX" n="0188a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0188a1201">『爾時、諸子聞父所說珍玩之物，適其願故，心各勇銳，互相推排，競共馳走，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="TX" n="0189a01"/>爭出火宅。是時、長者見諸子等安隱得出，皆於四衢道中露地而坐，無復障礙，其心
<lb ed="TX" n="0189a02"/>泰然，歡喜踊躍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0189a0301">諸子適願，喩三乘衆生在三界中，本各各求其玩樂，及聞有羊車、鹿車、牛車
<lb ed="TX" n="0189a04"/>之可得玩，故皆適願。由是因佛方便之敎，爭起於行，得出火宅。推排、喩勤進善
<lb ed="TX" n="0189a05"/>行及排斥惡業。四衢、喩四諦法。露地而坐，地、喩理，坐、喩以智證於理也。又
<lb ed="TX" n="0189a06"/>、大乘之人已入初地，得無住涅槃，伏諸煩惱，離分段死，故名露地而坐無復障礙
<lb ed="TX" n="0189a07"/>也。泰然、謂諸子出苦心安。歡喜、則明長者之無復驚怖也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0189a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　喩今實說</cb:mulu><head>癸二　喩今實說</head>
<lb ed="TX" n="0189a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　授實喩</cb:mulu><head>子一　授實喩</head>
<lb ed="TX" n="0189a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0189a1001">『時諸子等各白父言：「父先所許玩好之具⸺羊車、鹿車、牛車，願時賜與」
<lb ed="TX" n="0189a11"/>！舍利弗！爾時、長者各賜諸子等一大車，其車高廣，衆寶莊校，周匝欄楯，四面懸
<lb ed="TX" n="0189a12"/>鈴。又於其上張設幰蓋，亦以珍奇雜寶而嚴飾之。寶繩交絡，垂諸華纓，重敷婉筵，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="TX" n="0190a01"/>安置丹枕，駕以白牛，膚色充潔，形體姝好，有大筋力，行步平正，其疾如風。又多
<lb ed="TX" n="0190a02"/>僕從而侍衛之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0190a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0190a0301">此喩授實中之子索三車、父與一乘也。一大車、喩唯一大乘。大乘法、卽菩薩
<lb ed="TX" n="0190a04"/>法，本遍攝九法界。以地位言，初地以上證不退位，方爲眞正菩薩；以前則以初發
<lb ed="TX" n="0190a05"/>心故爲相似菩薩。若迴小向大之聖衆，亦得稱爲菩薩：蓋雖未證於法身，然旣發大
<lb ed="TX" n="0190a06"/>乘心，必修大乘行，更不退墮，已以佛之種智爲趨向，爲依止，定可得一乘種智之
<lb ed="TX" n="0190a07"/>車。此長者賜諸子等一大車之微意也。</p>
<lb ed="TX" n="0190a08"/><p xml:id="pTX10p0190a0801">此下詳釋大車、白牛、僕從三種。大車旣喩大乘法，故此車體卽爲後得智，亦
<lb ed="TX" n="0190a09"/>卽一切種智也。高廣、喩體性、相、用之豎超三際橫遍十方也。又、以一切智起萬
<lb ed="TX" n="0190a10"/>行，萬行成就爲萬德，此爲衆寶莊校之義。遮外惡而不入，持內善而不失，是周匝
<lb ed="TX" n="0190a11"/>欄楯之義。四面、喩四辯才。鈴、喩振導敎化。幰蓋、喩慈、悲、喜、捨四無量心
<lb ed="TX" n="0190a12"/>，覆蓋一切。寶繩喩四宏願，有四宏願則一切功德不致散失，故有交絡之義。垂、
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="TX" n="0191a01"/>攝也，華纓、喩布施、愛語、同事、利行之四攝法。筵、爲安止之處，婉、華美也
<lb ed="TX" n="0191a02"/>，重敷婉筵，喩四禪八定。又依維摩詰經，可釋爲三業淸淨。丹枕、止息之具。喩
<lb ed="TX" n="0191a03"/>滅受想定；或通指一切禪定言。以三業淸淨，因戒生定，故有諸禪。以上釋大車。</p>
<lb ed="TX" n="0191a04"/><p xml:id="pTX10p0191a0401">白牛、喩根本無分別智，能導引一切種智之車，如牛之引車也。白、喩根本法
<lb ed="TX" n="0191a05"/>性淸淨，與一切染法不相應。膚充、喩眞智性體充實，色潔、喩智體本來淸潔。形
<lb ed="TX" n="0191a06"/>體姝好，喩有根本無分別智以起淸淨之行，則一一諸法皆成無漏功德也。有大筋力
<lb ed="TX" n="0191a07"/>，喩以無分別大般若爲先導，故一切善無不成，一切惡無不斷也。行步平正。喩能
<lb ed="TX" n="0191a08"/>伏煩惱。具足二空眞智，無所滯著，故云行步。無所偏倚，故曰平正。其疾如風、
<lb ed="TX" n="0191a09"/>喩正智頓圓，直趨佛果。以上釋白牛。</p>
<lb ed="TX" n="0191a10"/><p xml:id="pTX10p0191a1001">根本、後得二智，旣爲牛車之體，所有智體上之功德⸺轉一切煩惱而成之功
<lb ed="TX" n="0191a11"/>德，是爲僕從之義。多者、喩佛以法界藏爲功德藏，法界無盡功德藏亦無盡也。以
<lb ed="TX" n="0191a12"/>上釋僕從。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="TX" n="0192a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0192a0101">『所以者何？是大長者財富無量，種種諸藏悉皆充溢，而作是念：我財物無極，
<lb ed="TX" n="0192a02"/>不應以下劣小車與諸子等。今此幼童皆是吾子，愛無偏黨，我有如是七寶大車其數無
<lb ed="TX" n="0192a03"/>量，應當等心各各與之，不宜差別。所以者何？以我此物周給一國猶尙不匱，何況諸
<lb ed="TX" n="0192a04"/>子？是時、諸子各乘大車，得未曾有，非本所望。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0192a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0192a0501">此喩授實中之釋成父志、越子本心也。喩衆生同具出世無漏種子，同聞佛法，
<lb ed="TX" n="0192a06"/>同起於行，卽皆平等同爲佛子，故應以平等心各與以大乘，不宜差別也。此物周給
<lb ed="TX" n="0192a07"/>一國不匱者，喩淸淨法性衆生同具，佛不過就衆生所自有者而指示之，是爲不給與
<lb ed="TX" n="0192a08"/>之給與，夫何匱乏之有？諸子求牛車者，懼或不得，今竟已得；求羊車、鹿車者，
<lb ed="TX" n="0192a09"/>所求甚小，今竟得大，故均出於本望之外。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0192a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　釋疑喩</cb:mulu><head>子二　釋疑喩</head>
<lb ed="TX" n="0192a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0192a1101">『舍利弗！於汝意云何？是長者等與諸子珍寶大車，寧有虛妄不』？舍利弗言：
<lb ed="TX" n="0192a12"/>『不也，世尊！是長者但令諸子得免火難，全其軀命，非爲虛妄。何以故？若全身命
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="TX" n="0193a01"/>便爲已得玩好之具，況復方便於彼火宅而拔濟之。世尊！若是長者乃至不與最小一車
<lb ed="TX" n="0193a02"/>，猶不虛妄。何以故？是長者先作是意：我以方便令子得出。以是因緣，無虛妄也。
<lb ed="TX" n="0193a03"/>何況長者自知財富無量，欲饒益諸子等與大車』？佛吿舍利弗：『善哉善哉！如汝所
<lb ed="TX" n="0193a04"/>言。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0193a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0193a0501">此以譬喩釋明前言虛妄之疑。謂長者先於火宅之中，許諸子三種之車，今旣至
<lb ed="TX" n="0193a06"/>宅外，則各與一大白牛車，是與前許三車有別。諸子或疑前言爲虛妄，遂借舍利弗
<lb ed="TX" n="0193a07"/>之答以釋明之。言長者但爲欲免諸子火難，故從其心好許以三車，苟全其命，彼已
<lb ed="TX" n="0193a08"/>便爲得樂。卽不與一小車，猶非虛妄，何況等與大車？更無虛妄之嫌矣。喩佛今日
<lb ed="TX" n="0193a09"/>之正說大乘，無礙於昔日之權說三乘也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0193a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　合法</cb:mulu><head>壬二　合法</head>
<lb ed="TX" n="0193a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　合昔權</cb:mulu><head>癸一　合昔權</head>
<lb ed="TX" n="0193a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　合三界佛有</cb:mulu><head>子一　合三界佛有</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="TX" n="0194a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0194a0101">『舍利弗！如來亦復如是，則爲一切世間之父，於諸怖畏衰惱憂患，無明闇蔽永
<lb ed="TX" n="0194a02"/>盡無餘，而悉成就無量知見、力、無所畏，有大神力及智慧力，具足方便、智慧波羅
<lb ed="TX" n="0194a03"/>密，大慈、大悲，常無懈倦，恆求善事，利益一切，而生三界朽故火宅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0194a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0194a0401">一切世間，合前國、邑、聚落。父、合長者。世間、指有情世間。佛及菩薩得
<lb ed="TX" n="0194a05"/>五無怖畏：一、不活畏，二、惡名畏，三、死畏，四、惡趣畏，五、怯衆畏。老、
<lb ed="TX" n="0194a06"/>病、死爲衰，苦惱爲惱，在心爲憂，在事爲患。惑業苦之根本爲無明闇蔽，永盡無
<lb ed="TX" n="0194a07"/>餘者，已斷一切惡法，此明佛之斷德。因以成就一切功德，此明佛之智德。旣有智
<lb ed="TX" n="0194a08"/>、斷二德以爲根本，故有無量佛知見、十力、四無畏、六通、十八變之大神力等功
<lb ed="TX" n="0194a09"/>德。此合上多有田宅。又有內德智慧，善巧方便，以方便波羅密爲福德莊嚴，以智
<lb ed="TX" n="0194a10"/>慧波羅密爲智慧莊嚴，此合上財富無量。佛之自受用身有平等同具之慈悲，爲衆生
<lb ed="TX" n="0194a11"/>之增上緣，恆無休息；應化身有隨順敎化之慈悲，拔衆生於火宅，亦恆無休息。故
<lb ed="TX" n="0194a12"/>曰慈悲無倦，恆求善事，此合上其年衰邁也。朽故火宅，合上有一大宅，以佛應身
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="TX" n="0195a01"/>所在之宅，卽爲與衆生同居之三界火宅也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0195a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　合五趣危亡</cb:mulu><head>子二　合五趣危亡</head>
<lb ed="TX" n="0195a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0195a0301">『爲度衆生生老病死、憂悲苦惱、愚癡闇蔽三毒之火，敎化令得阿耨多羅三藐三
<lb ed="TX" n="0195a04"/>菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0195a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0195a0501">生老病死四相，遷流不住，茲述如下：分段生死之衆生，自有生以後，各有其
<lb ed="TX" n="0195a06"/>才力技能，一至命盡，倏歸烏有。轉生以後，以無夙命之智不能憶知，而其所造善
<lb ed="TX" n="0195a07"/>惡業之種子，悉埋沒於無明覆障之中不自知覺，長此隨業受生，受諸苦惱，是名生
<lb ed="TX" n="0195a08"/>苦。及至於老，六根衰敗，動不自由，是名老苦。老不必皆病，病不必老，然病與
<lb ed="TX" n="0195a09"/>老相緣，一旦四大不調，變異乖適，是名病苦。老病逼迫，四大分離，業報旣盡，
<lb ed="TX" n="0195a10"/>一切棄捐，恆情視之，最爲悲痛，是名死苦。人之欲望恆不能滿，未得求得，旣得
<lb ed="TX" n="0195a11"/>患失，存於內爲憂，形於外爲悲。身心二受均不自在，是爲苦惱。此合上宅宇危朽
<lb ed="TX" n="0195a12"/>。又在此火宅中不知爲若，是爲愚癡闇蔽，以癡故有貪，以貪不遂故有瞋，是爲貪
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="TX" n="0196a01"/>瞋癡三毒之火，此合上諸方災起。言如來所以應身三界者，卽爲拔濟衆生出此火宅
<lb ed="TX" n="0196a02"/>，以趣於無上正等正覺，所謂以一大事因緣出現於世也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0196a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　合權設方便</cb:mulu><head>子三　合權設方便</head>
<lb ed="TX" n="0196a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0196a0401">『見諸衆生爲生老病死、憂悲苦惱之所燒煮，亦以五欲財利故受種種苦，又以貪
<lb ed="TX" n="0196a05"/>著追求故現受衆苦，後受地獄、畜生、餓鬼之苦，若生天上及在人間貧窮困苦、愛別
<lb ed="TX" n="0196a06"/>離苦、冤憎會苦，如是等種種諸苦，衆生沒在其中，歡喜遊戲，不覺、不知、不驚、
<lb ed="TX" n="0196a07"/>不怖。亦不生厭，不求解脫，於此三界火宅東西馳走，雖遭大苦不以爲患。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0196a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0196a0801">此合上見苦悲生。燒煮喩爲苦惱之所逼迫。五欲財利：指色、聲、香、味、觸
<lb ed="TX" n="0196a09"/>五欲之樂，以非財利不能滿此樂故。凡夫誤以謀五欲之樂，爲謀人生幸福，故有貪
<lb ed="TX" n="0196a10"/>著。貪著不得故追求之，推追求者之用心，必以爲不得此樂則不樂而苦，若得此五
<lb ed="TX" n="0196a11"/>欲財利之樂則樂而不苦矣。豈知此卽所謂以苦欲捨苦，苦終無盡也。蓋人之妄心，
<lb ed="TX" n="0196a12"/>於所身受之事，稍久卽厭以爲苦，另以一事代之，其實仍爲苦事，而妄心立卽以爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="TX" n="0197a01"/>可樂；而此相代之苦事，亦無不從辛苦追求得來，是於所受各苦之中更增一苦，故
<lb ed="TX" n="0197a02"/>曰現受衆苦。夫人道之生活，賴衣、食、住三者以爲依止，非此則苦，故須求衣、
<lb ed="TX" n="0197a03"/>食與房舍，以爲此苦之抵抗，而人心之苦由是遂生，此已爲以苦代苦。誠以旣在分
<lb ed="TX" n="0197a04"/>段生死之中，隨業墮爲人身，未證無生，則於根本之苦，實別無究竟解決之法。然
<lb ed="TX" n="0197a05"/>此猶爲人身不得已之事，卽爲人心無可避免之苦；若彼追求增上五欲之樂者，則不
<lb ed="TX" n="0197a06"/>可解矣。此增上五欲之樂，於所需爲不必，於自心爲不安，乃仍貪著追求之不已。
<lb ed="TX" n="0197a07"/>求不可得，復極種種貪、瞋、癡之煩惱，造種種殺、盜、淫、妄之罪業，以務得此
<lb ed="TX" n="0197a08"/>虛幻不實之五欲財利。或竟終不可得；或雖暫得而仍失；或雖未失而報終命盡之己
<lb ed="TX" n="0197a09"/>身，已不復能待，終仍捨之而去，以往受自業所招之種種三惡道苦報。彼衆生者，
<lb ed="TX" n="0197a10"/>自作之不自見之，而如來見之，此所以悲生也。貧窮困苦唯在人間，愛離、冤憎通
<lb ed="TX" n="0197a11"/>於人天。如強力天子入天宮內，奪其妻子，驅出自宮，是亦愛別離苦。阿修羅王好
<lb ed="TX" n="0197a12"/>與帝釋戰鬥，是亦冤憎會苦。以上旣明欲界諸苦之別相，更明三種通相之苦：一曰
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="TX" n="0198a01"/>、苦苦，爲人及三惡道所受顯著之苦。二曰、壞苦，亦曰樂苦，如諸天所受天福之
<lb ed="TX" n="0198a02"/>樂，報盡樂壞終歸於苦。三曰、行苦，無色界天旣無苦苦、亦無壞苦，以此天只有
<lb ed="TX" n="0198a03"/>捨受並無樂受，以無樂受故自無樂壞之苦受，惟此天隨其定業以爲遷流，而不能自
<lb ed="TX" n="0198a04"/>主，故有行苦。行苦如漏舟漂流於海中，隨風漂蕩，聽其自沈，此行苦通於三界。
<lb ed="TX" n="0198a05"/>衆生貪癡，以苦爲樂，沉沒其中，故曰歡喜遊戲。旣不覺知，故不怖厭，惟滯著於
<lb ed="TX" n="0198a06"/>三界中。忽知爲善，則生人、天；忽復造惡，又迴惡道；出歿生死，不求解脫，故
<lb ed="TX" n="0198a07"/>曰東西馳走不以爲苦患也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0198a0801">『舍利弗！佛見此已，便作是念：我爲衆生之父，應拔其苦難，與無量無邊佛智
<lb ed="TX" n="0198a09"/>慧樂，令其遊戲。舍利弗！如來復作是念：若我但以神力及智慧力，捨於方便，爲諸
<lb ed="TX" n="0198a10"/>衆生讚如來知見、力、無所畏者，衆生不能以是得度。所以者何？是諸衆生未免生老
<lb ed="TX" n="0198a11"/>病死、憂悲苦惱，而爲三界火宅所燒，何由能解佛之智慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0198a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0198a1201">此合上示大不悕。佛若以神力及智慧力度衆生，卽是但讚如來知見之勝妙，不
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="TX" n="0199a01"/>隨順衆生根性以爲說法。如是、則彼衆生雖具出世無漏之種子，將爲三界煩惱火之
<lb ed="TX" n="0199a02"/>所燒燬，何由得度？更何由能解佛之智慧乎？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0199a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0199a0301">『舍利弗！如彼長者雖復身手有力而不用之，但以殷勤方便勉濟諸子火宅之難，
<lb ed="TX" n="0199a04"/>然後各與珍寶大車。如來亦復如是，雖有力、無所畏而不用之，但以智慧、方便，於
<lb ed="TX" n="0199a05"/>三界火宅拔濟衆生，爲說三乘⸺聲聞、辟支佛、佛乘。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0199a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0199a0601">此合上思方拔濟。如來拔濟衆生，亦如長者之殷勤方便，不恃身手之力。如來
<lb ed="TX" n="0199a07"/>拔濟之方便爲何？卽能知衆生有此三乘種姓之善根已熟，故爲說三，不遽說一。使
<lb ed="TX" n="0199a08"/>各各求於所契之乘，不復再起顚倒之心，以苦爲樂，則庶可速出於三界火宅也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0199a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0199a0901">『而作是言：「汝等莫得樂住三界火宅，勿貪麤弊色、聲、香、味、觸也！若貪
<lb ed="TX" n="0199a10"/>著生愛，則爲所燒，汝速出三界，當得三乘⸺聲聞、辟支佛、佛乘。我今爲汝保任
<lb ed="TX" n="0199a11"/>此事，終不虛也。汝等但當勤修精進」！如來以是方便誘進衆生，復作是言：「汝等
<lb ed="TX" n="0199a12"/>當知！此三乘法皆是聖所稱歎，自在無繫，無所依求。乘是三乘，以無漏根、力、覺
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="TX" n="0200a01"/>、道、禪定、解脫、三昧等而自娛樂，便得無量安隱快樂」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0200a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0200a0201">此合上正說三乘。三界火宅爲內體，麤弊五塵爲外境，此內外之苦果體，若貪
<lb ed="TX" n="0200a03"/>著之，雖有出世無漏之種子，均爲所燒。若不貪著，速出三界，則可得三乘之果。
<lb ed="TX" n="0200a04"/>佛卽以所自經驗者爲之保任，以明不虛。誘進者、三界火宅則誘之出，無上覺路則
<lb ed="TX" n="0200a05"/>誘之進。無繫、無生死之繫縛：有漏之法名爲有依、有求，無依求、則非有漏之法
<lb ed="TX" n="0200a06"/>矣。旣非有漏之法，則無所依求於三界，自不爲三界所繫縛。五根、五力、七覺、
<lb ed="TX" n="0200a07"/>八正道、四禪、八定、八解脫、三三昧等，爲通於三乘之共德。大乘以一切種智所
<lb ed="TX" n="0200a08"/>持之無漏功德爲乘，二乘所起之功德，但有名相，尙無實體。佛則已具法性常住之
<lb ed="TX" n="0200a09"/>無漏功德乘也。言衆生若乘是三乘，而以無漏諸功德爲娛樂，則其安隱快樂更爲無
<lb ed="TX" n="0200a10"/>量。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0200a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　令依言免難</cb:mulu><head>子四　令依言免難</head>
<lb ed="TX" n="0200a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0200a1201">『舍利弗！若有衆生內有智性，從佛世尊聞法信受，殷勤精進，欲速出三界，自
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="TX" n="0201a01"/>求涅槃，是名聲聞乘。如彼諸子爲求羊車出於火宅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0201a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0201a0201">此合上求羊車。智性、爲因力，從佛聞法、爲善友力，聞法信受、爲作意力，
<lb ed="TX" n="0201a03"/>殷勤精進、爲資糧力。依此四勝力修於涅槃，爲聲聞乘。涅槃、亦譯滅度，謂已度
<lb ed="TX" n="0201a04"/>生死河，滅盡煩惱法也。在四涅槃之中，爲擇滅涅槃⸺以智慧擇別破滅煩惱而得
<lb ed="TX" n="0201a05"/>解脫⸺之少分。此爲小乘涅槃，以但能度見思惑、滅分段苦也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0201a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0201a0601">『若有衆生，從佛世尊聞法信受，殷勤精進，求自然慧，樂獨善寂，深知諸法因
<lb ed="TX" n="0201a07"/>緣，是名辟支佛乘。如彼諸子爲求鹿車出於火宅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0201a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0201a0801">此合上求鹿車。辟支佛、一稱獨覺，出無佛之世，不待値佛方成道故。一名緣
<lb ed="TX" n="0201a09"/>覺，以觀十二因緣法成道故。辟支佛者，已曾於百劫以來聞法修行，廣種福德。其
<lb ed="TX" n="0201a10"/>證果也，爲求自在慧，不必盡從他緣而得，以自性中之智慧種子最強有力，縱無外
<lb ed="TX" n="0201a11"/>緣亦能生起。又所謂自在慧者，因福德、智慧在因已熟，故其慧力不假聞法而始能
<lb ed="TX" n="0201a12"/>發動。其性好習靜，不樂憒鬧，獨求獨習，亦無急於利衆之心。聲聞但信受佛語以
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="TX" n="0202a01"/>求解脫，辟支雖共聞法，然以好求自在慧故，須觀一切因緣，故名緣覺，是爲辟支
<lb ed="TX" n="0202a02"/>佛乘。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0202a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0202a0301">『若有衆生，從佛世尊聞法信受，勤修精進，求一切智、佛智、自然智、無師智
<lb ed="TX" n="0202a04"/>⸺如來知見、力、無所畏，愍念安樂無量衆生，利益天人，度脫一切，是名大乘。
<lb ed="TX" n="0202a05"/>菩薩求此乘故，名爲摩訶薩。如彼諸子爲求牛車出於火宅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0202a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0202a0601">此合上求牛車。凡乘必具敎、理、行、果四義，卽聞敎、解理、起行、證果。
<lb ed="TX" n="0202a07"/>四者兼具，始謂之乘。二乘皆從佛聞法，大乘則專求佛智，佛智以平等法性爲體。
<lb ed="TX" n="0202a08"/>然平等法性不從求得，故所求者爲佛智慧之德。然此德何由成？必求證於法性，斯
<lb ed="TX" n="0202a09"/>無明可去而智慧之德以顯，由證法性故成一切智。一切智仍可通於三乘，以二乘亦
<lb ed="TX" n="0202a10"/>得人空智故，惟必二空智證眞如性，始爲根本無分別智等緣一切，無有所緣能緣之
<lb ed="TX" n="0202a11"/>相，卽成法體性相之相，斯爲佛智。蓋眞如性本相，卽根本一切智，以有無明故其
<lb ed="TX" n="0202a12"/>相未顯，然體自未失。若無明一分滅，則智相一分顯矣。得此則起後得智，爲萬行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="TX" n="0203a01"/>之先導，成萬德之莊嚴，由此萬行、萬德之二智，卽可成爲佛智也。一切智及佛智
<lb ed="TX" n="0203a02"/>之成就圓滿，均起於自覺，故名自然智。豁破根本無明，智性顯現，不待外緣，爲
<lb ed="TX" n="0203a03"/>無師智。如釋迦牟尼坐大樹下，自誓不成正覺不起於座，是卽其無師智也。如來知
<lb ed="TX" n="0203a04"/>見，總上四智而言。在菩薩因地心中名爲般若，在佛果上名爲一切種智及一切不共
<lb ed="TX" n="0203a05"/>德之種智，如來知見卽其別名也。愍念與以樂，是爲大慈；利益拔其苦，是爲大悲
<lb ed="TX" n="0203a06"/>。求此佛智及力、無畏等功德以自度，利益人天衆生以度他，如是發心、領境、修
<lb ed="TX" n="0203a07"/>行、成果，均各無上，故名大乘。就發心向大之因行言之，則名菩薩乘。就果地言
<lb ed="TX" n="0203a08"/>之，亦名佛乘。薩、言有情，摩訶薩、義言大有情也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0203a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　合今實</cb:mulu><head>癸二　合今實</head>
<lb ed="TX" n="0203a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　合說實</cb:mulu><head>子一　合說實</head>
<lb ed="TX" n="0203a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0203a1101">『舍利弗！如彼長者，見諸子等安隱得出火宅，到無畏處，自惟財富無量，等以
<lb ed="TX" n="0203a12"/>大車而賜諸子。如來亦復如是，爲一切衆生之父，若見無量億千衆生，以佛敎門出三
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="TX" n="0204a01"/>界苦怖畏險道，得涅槃樂。如來爾時便作是念：我有無量無邊智慧、力、無畏等諸佛
<lb ed="TX" n="0204a02"/>法藏，是諸衆生皆是我子，等與大乘，不令有人獨得滅度，皆以如來滅度而滅度之。
<lb ed="TX" n="0204a03"/>是諸衆生脫三界者，悉與諸佛禪定、解脫等娛樂之具，皆是一相一種、聖所稱歎、能
<lb ed="TX" n="0204a04"/>生淨妙第一之樂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0204a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0204a0501">此言長者旣以諸子得出火宅，自惟無量財富，等以大車而賜諸子。如來見衆生
<lb ed="TX" n="0204a06"/>出三界苦，得四諦樂，佛智無邊，亦等以大乘開示衆生，不令有人獨得滅度也。怖
<lb ed="TX" n="0204a07"/>畏險道、指三界火宅。涅槃樂、指四諦法樂。滅度、亦名圓寂。如來滅度、謂法性
<lb ed="TX" n="0204a08"/>圓滿，無不成就，法性常寂，無一切生滅之相，是卽如來之常、樂、我、淨也。以
<lb ed="TX" n="0204a09"/>如來滅度而滅度之，是卽等與大乘。一相、卽等同眞如，非有雜染。一種、卽圓融
<lb ed="TX" n="0204a10"/>常淨，盡爲無漏。此諸一相一種功德，爲衆德本，是以能生無上法樂也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0204a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　合釋疑</cb:mulu><head>子二　合釋疑</head>
<lb ed="TX" n="0204a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0204a1201">『舍利弗！如彼長者初以三車誘引諸子，然後但與大車，寶物莊嚴，安隱第一，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="TX" n="0205a01"/>然彼長者無虛妄之咎。如來亦復如是無有虛妄，初說三乘引導衆生，然後但以大乘而
<lb ed="TX" n="0205a02"/>度脫之。何以故？如來有無量智慧、力、無所畏諸法之藏，能與一切衆生大乘之法，
<lb ed="TX" n="0205a03"/>但不盡能受。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0205a0401">就示敎上言，爲佛以智力與衆生，以大乘法與衆生。其實皆爲衆生本有之法，
<lb ed="TX" n="0205a05"/>特待佛開示而後能有，故以爲佛與之耳。又如來法性圓滿，智慧如海，其所敎人等
<lb ed="TX" n="0205a06"/>同一法，但衆生祗能隨量領受，故曰不盡能受。蓋倘能盡受，則卽生卽佛，亦無受
<lb ed="TX" n="0205a07"/>而受矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　結答</cb:mulu><head>壬三　結答</head>
<lb ed="TX" n="0205a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0205a0901">『舍利弗！以是因緣，當知諸佛方便力故，於一佛乘分別說三』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0205a1001">法唯一乘，本無二三，惟衆生雖盡具出世無漏種性，而仍有大小差別，故於佛
<lb ed="TX" n="0205a11"/>乘方便說三耳。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0205a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　偈頌</cb:mulu><head>辛二　偈頌</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="TX" n="0206a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌喩說</cb:mulu><head>壬一　頌喩說</head>
<lb ed="TX" n="0206a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌昔權說喩</cb:mulu><head>癸一　頌昔權說喩</head>
<lb ed="TX" n="0206a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　頌三界佛有喩</cb:mulu><head>子一　頌三界佛有喩</head>
<lb ed="TX" n="0206a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0206a0401">佛欲重宣此義而說偈言：『譬如長者，有一大宅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0206a0501">長者、指釋迦牟尼。大宅、指此三界火宅。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　頌五趣危亡喩</cb:mulu><head>子二　頌五趣危亡喩</head>
<lb ed="TX" n="0206a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑一　頌宅宇危朽</cb:mulu><head>丑一　頌宅宇危朽</head>
<lb ed="TX" n="0206a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0206a0801">『其宅久故而復頓弊，堂舍高危，柱根摧朽，梁棟傾斜，基陛隤毀，牆壁圯坼，
<lb ed="TX" n="0206a09"/>泥塗阤落，覆苫亂墜，椽梠差脫，周障屈曲，雜穢充遍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0206a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0206a1001">堂舍、喩色陰；柱根、喩行陰；梁棟、喩受陰；基陛、爲堂舍之所由立，喩命
<lb ed="TX" n="0206a11"/>根所由起之業思種子；牆壁、喩想陰，悉如前釋。自泥塗句以下，喩依正二報通常
<lb ed="TX" n="0206a12"/>敗壞不淨之相。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="TX" n="0207a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑二　頌人衆甚多</cb:mulu><head>丑二　頌人衆甚多</head>
<lb ed="TX" n="0207a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0207a0201">『有五百人止住其中。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0207a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑三　頌諸方災起</cb:mulu><head>丑三　頌諸方災起</head>
<lb ed="TX" n="0207a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="16">寅一　總明變怪之相</cb:mulu><head>寅一　總明變怪之相</head>
<lb ed="TX" n="0207a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯一　喩五鈍使</cb:mulu><head>卯一　喩五鈍使</head>
<lb ed="TX" n="0207a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0207a0601">『鴟、梟、鵰、鷲、烏、鵲、鳩、鴒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0207a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0207a0701">此下初十七頌半，總明蟲鬼交加變怪之相。復分爲三：初六頌喩貪、瞋、癡、
<lb ed="TX" n="0207a08"/>疑、慢、五鈍煩惱，次十頌喩身、邊、邪、見、戒、五利煩惱，後一頌半頌通結。</p>
<lb ed="TX" n="0207a09"/><p xml:id="pTX10p0207a0901">此喩貪煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0207a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0207a1001">『蚖、蛇、蝮、蠍、蜈蚣、蚰蜒、守宮、百足、鼬狸、鼷鼠、諸惡蟲輩，交橫馳
<lb ed="TX" n="0207a11"/>走。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0207a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0207a1201">此喩瞋煩惱。毒物喩瞋心。守宮、蟲名，古以此蟲血注於宮女皮膚以察貞淫，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="TX" n="0208a01"/>故名守宮。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0208a0201">『屎尿臭處，不淨流溢，蜣蜋諸蟲而集其上。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0208a0301">此喩癡煩惱。人類見爲不淨而蜣蜋樂之，故爲癡。猶天界衆生觀人道之不淨而
<lb ed="TX" n="0208a04"/>人不自知，出世聖人觀三界之不淨而衆生不自知也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0208a0501">『狐、狼、野干、咀嚼踐踏，嚌齧死屍，骨肉狼藉。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0208a0601">此喩疑煩惱。野干、似狐而小。狐性多疑，外道以疑故不信正法，遂不知生死
<lb ed="TX" n="0208a07"/>流轉之因果而陵滅諦理也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0208a0801">『由是群狗競來搏撮，飢羸慞惶，處處求食，鬥諍摣掣，啀喍嗥吠。其舍恐怖，
<lb ed="TX" n="0208a09"/>變狀如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0208a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0208a1001">此一頌半喩慢煩惱，後半頌結之。因疑生慢，故群狗遂來搏撮。群狗、喩七慢
<lb ed="TX" n="0208a11"/>九慢也。飢羸、喩不得法性之法食，慞惶、疑根未斷之貌。鬥諍者、凡夫以名利爲
<lb ed="TX" n="0208a12"/>鬥諍，外道以邪見神通爲鬥諍。摣、音叉，五指往取也。啀喍、亦作啀齜，開口見
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="TX" n="0209a01"/>齒之狀，皆慢態也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0209a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯二　喩五利使</cb:mulu><head>卯二　喩五利使</head>
<lb ed="TX" n="0209a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0209a0301">『處處皆有魑魅、魍魎、夜叉、惡鬼，食噉人肉。毒蟲之屬，諸惡禽獸，孚乳產
<lb ed="TX" n="0209a04"/>生，各自藏護；夜叉競來，爭取食之。食之旣飽，惡心轉熾，鬥諍之聲，甚可怖畏。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0209a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0209a0501">此喩邪見煩惱。山川之怪曰魑魅，木石之怪曰魍魎，此皆精靈，若有若無。夜
<lb ed="TX" n="0209a06"/>叉、惡鬼，惡業最盛。食噉人肉，謂摧毀人天善道，以上喩邪見之總相。毒蟲惡獸
<lb ed="TX" n="0209a07"/>產生藏護，復見食於惡道之夜叉，共相諍鬥，以上喩邪見生衆煩惱，煩惱更滋邪見
<lb ed="TX" n="0209a08"/>，互相倚伏之相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0209a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0209a0901">『鳩槃茶鬼，蹲踞土埵，或時離地一尺、二尺，往返遊行，縱逸嬉戲；捉狗兩足
<lb ed="TX" n="0209a10"/>撲令失聲，以腳加頸，怖狗自樂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0209a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0209a1101">此喩戒取煩惱。謂重執己見、戒取餘法也。鳩槃茶、爲可怖之鬼。蹲踞土埵，
<lb ed="TX" n="0209a12"/>專執己見之相。一尺者、執爲最勝之義，二尺者、執爲涅槃之因。又別解：離地爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="TX" n="0210a01"/>離欲界，一尺爲離色界，二尺爲離無色界，皆往返遊行升降輪迴徒勞無功之意。以
<lb ed="TX" n="0210a02"/>上喩戒取之總相。外道涅槃非眞勝法，生死可賤，喩如於狗。捉狗兩足，喩執守外
<lb ed="TX" n="0210a03"/>道之禁戒。撲令失聲，喩使外道傳布於外。以狗腳加狗頸，喩自謂禁戒能取涅槃，
<lb ed="TX" n="0210a04"/>如是修習自喜，等於使狗怖畏以自樂也。以上喩戒取之別相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0210a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0210a0501">『復有諸鬼，其身長大，裸形黑瘦，常住其中，發大惡聲，叫呼求食。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0210a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0210a0601">此喩身見煩惱。身見、卽我見顯現之相。身長大、喩我見增上，裸形、喩無慚
<lb ed="TX" n="0210a07"/>愧，黑、喩無明覆蔽，瘦、喩不得法食，常住中、喩不暫輟，發聲求食、喩身見與
<lb ed="TX" n="0210a08"/>我貪相應也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0210a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0210a0901">『復有諸鬼其咽如鍼。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0210a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0210a1001">此喩見取煩惱。固執己見，不受他見，如喉細小不堪受食。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0210a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0210a1101">『復有諸鬼首如牛頭，或食人肉，或復噉狗；頭髮髼亂，殘害兇險，飢渴所逼，
<lb ed="TX" n="0210a12"/>叫喚馳走。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0211a" n="0211a"/>
<lb ed="TX" n="0211a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0211a0101">此喩邊見煩惱，依高大之身見起。如牛頭有兩角，喩著兩邊見。食人肉，喩傷
<lb ed="TX" n="0211a02"/>害人天善道。噉狗、喩習行惡業。頭髮髼亂，爲邊見外道兇惡之相。邊見外道不過
<lb ed="TX" n="0211a03"/>強執所見，而無功德食、法性水以自給，故有飢渴之相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯三　通結</cb:mulu><head>卯三　通結</head>
<lb ed="TX" n="0211a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0211a0501">『夜叉、餓鬼、諸惡鳥獸，飢急四向，窺看窗牖，如是諸難，恐畏無量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0211a0601">夜叉、餓鬼，喩外道之邪見。諸惡鳥獸，喩凡夫之邪見。四向窺牖，喩不見正
<lb ed="TX" n="0211a07"/>理，不自滿足而不自在也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="16">寅二　別明擾攘之由</cb:mulu><head>寅二　別明擾攘之由</head>
<lb ed="TX" n="0211a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0211a0901">『是朽故宅屬於一人，其人近出，未久之間，於後宅舍忽然火起，四面一時其燄
<lb ed="TX" n="0211a10"/>俱熾。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0211a1101">此明主在無災，主亡災起。主人近出，指佛不應身示化於<name role="" type="person">娑婆世界</name>時而言。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0211a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0211a1201">『棟、梁、椽、柱，爆聲震裂，摧折墮落，牆壁崩倒。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0212a" n="0212a"/>
<lb ed="TX" n="0212a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0212a0101">此明火焚宅壞，總顯三界無常之相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0212a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0212a0201">『諸鬼神等揚聲大叫；鵰鷲諸鳥、鳩槃茶等，周慞惶怖不能自出；惡獸毒蟲藏竄
<lb ed="TX" n="0212a03"/>孔穴，毗舍闍鬼亦住其中。薄福德故，爲火所逼，共相殘害，飮血噉肉。野干之屬並
<lb ed="TX" n="0212a04"/>已前死，諸大惡獸競來食噉。臭煙烽熢，四面充塞。蜈蚣、蚰蜒、毒蛇之類，爲火所
<lb ed="TX" n="0212a05"/>燒，爭走出穴，鳩槃茶鬼隨取而食。又諸餓鬼頭上火然，飢渴熱惱，周慞悶走。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0212a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0212a0601">此明蟲鬼擾攘之相。喩凡夫煩惱、外道煩惱、欲界煩惱、色界煩惱、無色界煩
<lb ed="TX" n="0212a07"/>惱、各各有自焚之苦，不能自出。以顯煩惱之多非惟欲界，卽色、無色界幷可厭離
<lb ed="TX" n="0212a08"/>，此火宅喩之所以爲如來之大悲心也。毗舍闍、爲噉精氣之鬼，喩諸外道厭離欲界
<lb ed="TX" n="0212a09"/>，亦修禪定以趣入色、無色界。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0212a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="16">寅三　結明可畏</cb:mulu><head>寅三　結明可畏</head>
<lb ed="TX" n="0212a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0212a1101">『其宅如是，甚可怖畏，毒害、火災，衆難非一。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0212a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　頌權設方便喩</cb:mulu><head>子三　頌權設方便喩</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0213a" n="0213a"/>
<lb ed="TX" n="0213a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0213a0101">『是時、宅主在門外立，聞有人言：汝諸子等，先因遊戲來入此宅，稚小無知，
<lb ed="TX" n="0213a02"/>歡娛樂著。長者聞已：驚入火宅，方宜救濟，令無燒害。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0213a0301">此三頌、頌見苦悲生。令無燒害，喩出世善根令勿爲煩惱火之所燒害。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0213a0401">『吿喩諸子，說衆患難：惡鬼、毒蟲，災火蔓延，衆苦次第相續不絕。毒蛇、蚖
<lb ed="TX" n="0213a05"/>蝮及諸夜叉、鳩槃茶鬼、野干、狐狗、鵰、鷲、鴟、梟、百足之屬，飢渴惱急，甚可
<lb ed="TX" n="0213a06"/>怖畏。此苦難處，況復大火？諸子無知，雖聞父誨，猶故樂著，嬉戲不已。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0213a0701">此五頌、頌示大不悕。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0213a0801">『是時、長者而作是念：諸子如此，益我愁惱。今此舍宅無一可樂，而諸子等耽
<lb ed="TX" n="0213a09"/>湎嬉戲，不受我敎，將爲火害。卽便思惟，設諸方便：</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0213a1001">此三頌、頌思方拔濟。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0213a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0213a1101">『吿諸子等：我有種種珍玩之具，妙寶好車⸺羊車、鹿車、大牛之車，今在門
<lb ed="TX" n="0213a12"/>外。汝等出來，吾爲汝等造作此車，隨意所樂，可以遊戲。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0214a" n="0214a"/>
<lb ed="TX" n="0214a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0214a0101">此三頌、頌正說三乘。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　頌依言免難喩</cb:mulu><head>子四　頌依言免難喩</head>
<lb ed="TX" n="0214a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0214a0301">『諸子聞說如此諸車，卽時奔競馳走而出，到於空地，離諸苦難。長者見子得出
<lb ed="TX" n="0214a04"/>火宅，住於四衢，坐師子座，而自慶言：我今快樂！此諸子等生育甚難，愚小無知而
<lb ed="TX" n="0214a05"/>入險宅：多諸毒蟲、魑魅可畏，大火猛燄四面俱起，而此諸子貪樂嬉戲。我已救之令
<lb ed="TX" n="0214a06"/>得脫難，是故諸人，我今快樂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0214a0701">此諸子等生育甚難，喩此諸子之出世無漏種子，緣起非易；今在無明覆障之中
<lb ed="TX" n="0214a08"/>，仍易被燒害也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0214a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　喩今說實</cb:mulu><head>癸二　喩今說實</head>
<lb ed="TX" n="0214a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0214a1001">『爾時、諸子知父安坐，皆詣父所而白父言：「願賜我等三種寶車！如前所許；
<lb ed="TX" n="0214a11"/>諸子出來，當以三車，隨汝所欲。今正是時，唯垂給與」！長者大富，庫藏衆多：金
<lb ed="TX" n="0214a12"/>、銀、琉璃、硨磲、碼瑙，以衆寶物造諸大車。莊校嚴飾，周匝欄楯，四面懸鈴，金
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0215a" n="0215a"/>
<lb ed="TX" n="0215a01"/>繩交絡，珍珠羅網張施其上，金華諸纓處處垂下，衆綵雜飾周匝圍繞，柔軟繒纊以爲
<lb ed="TX" n="0215a02"/>茵褥，上妙細氎價値千億、鮮白淨潔以覆其上。有大白牛，肥壯多力，形體姝好，以
<lb ed="TX" n="0215a03"/>駕寶車。多諸儐從而侍衛之。以是妙車等賜諸子。諸子是時歡喜踊躍，乘是寶車遊於
<lb ed="TX" n="0215a04"/>四方，嬉戲快樂，自在無礙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0215a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0215a0501">眞珠羅網、卽幰蓋。柔軟繒纊三句，卽重敷婉筵之意。餘如前釋。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0215a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌合說</cb:mulu><head>壬二　頌合說</head>
<lb ed="TX" n="0215a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌合昔權</cb:mulu><head>癸一　頌合昔權</head>
<lb ed="TX" n="0215a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　頌合三界佛有</cb:mulu><head>子一　頌合三界佛有</head>
<lb ed="TX" n="0215a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0215a0901">『吿舍利弗：我亦如是，衆聖中尊，世間之父。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0215a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　頌合五趣危亡</cb:mulu><head>子二　頌合五趣危亡</head>
<lb ed="TX" n="0215a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0215a1101">『一切衆生皆是吾子，深著世樂，無有慧心。三界無安，猶如火宅，衆苦充滿，
<lb ed="TX" n="0215a12"/>甚可怖畏，常有生、老、病、死、憂患，如是等火熾然不息。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0216a" n="0216a"/>
<lb ed="TX" n="0216a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　頌合權設方便</cb:mulu><head>子三　頌合權設方便</head>
<lb ed="TX" n="0216a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0216a0201">『如來已離三界火宅，寂然閒居，安處林野。今此三界皆是我有，其中衆生悉是
<lb ed="TX" n="0216a03"/>吾子。而今此處多諸患難，唯我一人能爲救護。雖復敎詔而不信受，於諸欲染貪著深
<lb ed="TX" n="0216a04"/>故，以是方便爲說三乘，令諸衆生知三界苦，開示演說出世間道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0216a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0216a0501">安處林野，喩如來已證究竟涅槃。三界我有，以佛應化於三界故。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0216a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　頌合依言免難</cb:mulu><head>子四　頌合依言免難</head>
<lb ed="TX" n="0216a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0216a0701">『是諸子等若心決定，具足三明及六神通；有得緣覺；不退菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0216a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0216a0801">三明：卽天眼明、宿命明、漏盡明。不退菩薩，住初地上證不退之菩薩也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0216a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌合今實</cb:mulu><head>癸二　頌合今實</head>
<lb ed="TX" n="0216a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0216a1001">『汝舍利弗！我爲衆生，以此譬喩說一佛乘。汝等若能信受是語，一切皆當成得
<lb ed="TX" n="0216a11"/>佛道。是乘微妙，淸淨第一，於諸世間爲無有上，佛所悅可，一切衆生所應稱讚、供
<lb ed="TX" n="0216a12"/>養、禮拜。無量億千諸力、解脫、禪定、智慧、及佛餘法⸺得如是乘，令諸子等日
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0217a" n="0217a"/>
<lb ed="TX" n="0217a01"/>夜劫數常得遊戲，與諸菩薩及聲聞衆，乘此寶乘，直至道場。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　頌結說</cb:mulu><head>壬三　頌結說</head>
<lb ed="TX" n="0217a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0217a0301">『以是因緣，十方諦求，更無餘乘，除佛方便。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　勸信解經欣當佛智</cb:mulu><head>庚三　勸信解經欣當佛智</head>
<lb ed="TX" n="0217a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　顯法有權實令捨權取實</cb:mulu><head>辛一　顯法有權實令捨權取實</head>
<lb ed="TX" n="0217a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0217a0601">『吿舍利弗：汝諸人等皆是吾子，我則是父。汝等累劫衆苦所燒，我皆濟拔令出
<lb ed="TX" n="0217a07"/>三界。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0217a0801">此二頌明父子情深，見苦能拔。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0217a0901">『我雖先說汝等滅度，但盡生死而實不滅，今所應作唯佛智慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0217a1001">此一頌半，總標昔權今實。但盡分段生死，實非如來滅度，故今日正當求佛智
<lb ed="TX" n="0217a11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0217a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0217a1201">『若有菩薩，於是衆中能一心聽諸佛實法。諸佛世尊，雖以方便，所化衆生皆是
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0218a" n="0218a"/>
<lb ed="TX" n="0218a01"/>菩薩。若人小智深著愛欲，爲此等故說於苦諦。衆生心喜得未曾有，佛說苦諦眞實無
<lb ed="TX" n="0218a02"/>異。若有衆生不知苦本，深著苦因不能暫捨，爲是等故方便說道。諸苦所因，貪欲爲
<lb ed="TX" n="0218a03"/>本。若滅貪欲，無所依止，滅盡諸苦，名第三諦。爲滅諦故修行於道，離諸苦縛，名
<lb ed="TX" n="0218a04"/>得解脫。是人於何而得解脫？但離虛妄名爲解脫，其實未得一切解脫。佛說是人未實
<lb ed="TX" n="0218a05"/>滅度，斯人未得無上道故，我意不欲令至滅度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0218a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0218a0601">此十一頌明今實昔權。佛說方便，實皆敎菩薩法也，此頌今實；以下頌昔權。
<lb ed="TX" n="0218a07"/>著於愛欲者、爲說苦諦。又苦因卽集之業煩惱，乃爲說斷集之道，是爲集諦。貪爲
<lb ed="TX" n="0218a08"/>苦本，貪滅則苦無所依，故爲說第三諦之滅諦。欲求證滅，復爲說修行離苦解脫之
<lb ed="TX" n="0218a09"/>道，是爲道諦。若但離虛妄以爲解脫，則其所證者爲有作四諦，能證無作四諦斯爲
<lb ed="TX" n="0218a10"/>一切解脫耳。由是知僅住權乘之人，實未得無上大般涅槃之道，故佛說其未實滅度
<lb ed="TX" n="0218a11"/>。且不欲此住權之人，不取于大般涅槃之道而卽至無餘之滅度也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0218a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　示人有是非令學是除非</cb:mulu><head>辛二　示人有是非令學是除非</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0219a" n="0219a"/>
<lb ed="TX" n="0219a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　觀根以說勿妄宣傳</cb:mulu><head>壬一　觀根以說勿妄宣傳</head>
<lb ed="TX" n="0219a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0219a0201">『我爲法王，於法自在，安隱衆生，故現於世。汝舍利弗！我此法印，爲欲利益
<lb ed="TX" n="0219a03"/>世間故說，在所遊方，勿妄宣傳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0219a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0219a0401">此言我於一切法得大自在，能契正法之理而說，契衆生之機而說，故爲法王，
<lb ed="TX" n="0219a05"/>利益衆生。若汝等不知，則勿妄宣傳也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0219a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　信者位高久植德本</cb:mulu><head>壬二　信者位高久植德本</head>
<lb ed="TX" n="0219a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0219a0701">『若有聞者隨喜頂受，當知是人阿惟越致。若有信受此經法者，是人已曾見過去
<lb ed="TX" n="0219a08"/>佛，恭敬供養，亦聞是法。若人有能信汝所說，則爲見我，亦見於汝及比丘僧、幷諸
<lb ed="TX" n="0219a09"/>菩薩。斯法華經，爲深智說，淺識聞之，迷惑不解。一切聲聞及辟支佛，於此經中力
<lb ed="TX" n="0219a10"/>所不及。汝舍利弗，尙於此經以信得入，況餘聲聞？其餘聲聞信佛語故，隨順此經，
<lb ed="TX" n="0219a11"/>非己智分。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0219a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0219a1201">阿惟越致，言不退轉。信汝所說，信法寶也。則爲見我、及比丘、幷菩薩，見
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0220a" n="0220a"/>
<lb ed="TX" n="0220a01"/>佛僧二寶也。斯法華經爲深智說者，以此經難信故，以信此經卽當成佛故。言舍利
<lb ed="TX" n="0220a02"/>弗汝最上根以信始能證入，餘不信者益不能矣。蓋彼但以信爲之故隨順此經，而實
<lb ed="TX" n="0220a03"/>非有能信之深智也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0220a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　無智之人不信罪相</cb:mulu><head>壬三　無智之人不信罪相</head>
<lb ed="TX" n="0220a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0220a0501">『又舍利弗！憍、慢、懈怠、計我見者，莫說此經。凡夫淺識，深著五欲，聞不
<lb ed="TX" n="0220a06"/>能解，亦勿爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0220a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0220a0701">此明外道、凡夫具四惡、三惡者，應勿爲說。憍、高縱之意。憍、與慢、怠、
<lb ed="TX" n="0220a08"/>我見、爲四惡。又淺識、與著五欲與不能解、爲三惡也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0220a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0220a0901">『若人不信毀謗此經，則斷一切世間佛種。或復顰蹙而懷疑惑，汝當聽說此人罪
<lb ed="TX" n="0220a10"/>報！若佛在世、若滅度後，其有誹謗如斯經典，見有讀誦、書持經者，輕賤憎嫉而懷
<lb ed="TX" n="0220a11"/>結恨，此人罪報，汝今復聽！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0220a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0220a1201">此明不信此經故種惡因。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0221a" n="0221a"/>
<lb ed="TX" n="0221a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0221a0101">『其人命終入阿鼻獄，具足一劫，劫盡更生，如是展轉至無數劫。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0221a0201">此下明不信此經故受惡果。此先釋受地獄果相。獄、卽受苦之處。阿鼻、義言
<lb ed="TX" n="0221a03"/>無間，無休息也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0221a0401">『從地獄出，常墮畜生，若狗、野干，其形<g ref="#CB00043">𩑔</g>瘦，黧黮、疥癩，人所觸嬈，又復
<lb ed="TX" n="0221a05"/>爲人之所惡賤。常困飢渴，骨肉枯竭，生受楚毒，死被瓦石，斷佛種故受斯罪報。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0221a0601">此釋受畜生報中之狗、野干果相。<g ref="#CB00043">𩑔</g>、音窟，頭禿貌。黧黮、深黑。疥癩、惡
<lb ed="TX" n="0221a07"/>瘡。觸嬈、擊觸而嬈亂之也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0221a0801">『若作馲駝，或生驢中，身常負重，加諸杖捶，但念水草，餘無所知，謗斯經故
<lb ed="TX" n="0221a09"/>獲罪如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0221a1001">此釋受駝、驢果相。馲駝，卽橐駝。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0221a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0221a1101">『有作野干，來入聚落，身體疥癩，又無一目，爲諸童子之所打擲，受諸苦痛，
<lb ed="TX" n="0221a12"/>或時致死。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0222a" n="0222a"/>
<lb ed="TX" n="0222a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0222a0101">此釋受野干果相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0222a0201">『於此死已，更受蟒身，其形長大⸺五百由旬。聾騃、無足，宛轉腹行，爲諸
<lb ed="TX" n="0222a03"/>小蟲之所咂食，晝夜受苦無有休息，謗斯經故獲罪如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0222a0401">此釋受蟒身果相。咂、義同唼，鳥類口食曰唼。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0222a0501">『若得爲人，諸根闇鈍，矬、陋、<g ref="#CB00492">𤼣</g>、躄、盲、聾、背傴。有所言說，人不信受
<lb ed="TX" n="0222a06"/>；口氣常臭，鬼魅所著。貧窮下賤，爲人所使，多病痟瘦，無所依怙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0222a0701">此釋得惡人果後形容醜惡也。根、卽眼、耳、鼻、舌、身、意之六根。矬、音
<lb ed="TX" n="0222a08"/>坐，平聲，短也。<g ref="#CB00492">𤼣</g>、音攣，手拘之病。躄、腳跛也。背傴、背曲也。病渴曰痟。
<lb ed="TX" n="0222a09"/>無依怙、孤苦也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0222a1001">『雖親附人，人不在意，若有所得，尋復忘失。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0222a1101">此釋得惡人果後無所依託。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0222a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0222a1201">『若修醫道，順方治病，更增他疾，或復致死。若自有病，無人救療，設服良藥
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0223a" n="0223a"/>
<lb ed="TX" n="0223a01"/>而復增劇。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0223a0201">此釋得惡人果後福祐淺薄。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0223a0301">『若他反逆、抄劫、竊盜，如是等罪，橫罹其殃。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0223a0401">此釋得惡人果後橫罹災殃。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0223a0501">『如斯罪人，永不見佛。衆聖之王，說法敎化，如斯罪人常生難處，狂聾、心亂
<lb ed="TX" n="0223a06"/>，永不聞法。於無數劫，如恆河沙，生輒聾、啞，諸根不具。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0223a0701">此釋得惡人果後無一善果。難處、有困難之處，使不便於聞法也。旣不見佛，
<lb ed="TX" n="0223a08"/>復難聞法，常根又缺。如是罪人，眞永無受度之機緣矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0223a0901">『常處地獄，如遊園觀。在餘惡道，如己舍宅。駝、驢、豬、狗，是其行處，謗
<lb ed="TX" n="0223a10"/>斯經故，獲罪如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0223a1101">此釋輪受地獄、餓鬼、畜生三惡趣之果相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0223a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0223a1201">『若得爲人，聾、盲、瘖、啞、貧窮諸衰、以自莊嚴，水腫、乾痟、疥癩、癰疽
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0224a" n="0224a"/>
<lb ed="TX" n="0224a01"/>⸺如是等病以爲衣服。身常臭處，垢穢不淨，深著我見，增益瞋恚，淫欲熾盛，不
<lb ed="TX" n="0224a02"/>擇禽獸，謗斯經故，獲罪如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0224a0301">此釋復得爲人之諸惡果相。諸衰、容貌衰醜之總相。殘疾、貧病、醜垢之苦集
<lb ed="TX" n="0224a04"/>於外，更有貪、瞋、癡三毒之惡行起於內，罪重障深，莫過是矣！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0224a0501">『吿舍利弗：謗斯經者，若說其罪，窮劫不盡。以是因緣，我故語汝：無智人中
<lb ed="TX" n="0224a06"/>，莫說此經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0224a0701">此結成。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　於有智者應爲說之</cb:mulu><head>壬四　於有智者應爲說之</head>
<lb ed="TX" n="0224a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0224a0901">『若有利根，智慧明了，多聞強識，求佛道者，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0224a1001">此明雖未發心而已具佛種性之人，卽可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0224a1101">『若人曾見億百千佛，植諸善本，深心堅固，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0224a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0224a1201">此明旣已發心、曾種施習者，可爲說。旣久事佛，自曾廣行布施。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0225a" n="0225a"/>
<lb ed="TX" n="0225a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0225a0101">『若人精進，常修慈心，不惜身命，乃可爲說。若人恭敬，無有異心，離諸凡愚
<lb ed="TX" n="0225a02"/>，獨處山澤，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0225a0301">此明曾種精進習、及禪定習者，可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0225a0401">『又舍利弗！若見有人，捨惡知識，親近善友，如是之人乃可爲說。若見佛子持
<lb ed="TX" n="0225a05"/>戒淸潔，如淨明珠，求大乘經，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0225a0601">此明曾種智慧習、及持戒習者，可爲說。親善遠惡，斯卽智慧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0225a0701">『若人無瞋，質直柔軟，常愍一切，恭敬諸佛，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0225a0801">此明曾種忍辱習者，可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0225a0901">『復有佛子，於大衆中，以淸淨心，種種因緣、譬喩言辭說法無礙，如是之人乃
<lb ed="TX" n="0225a10"/>可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0225a1101">此明發菩薩心說法利他者，可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0225a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0225a1201">『若有比丘，爲一切智四方求法，合掌頂受，但樂受持大乘經典，乃至不受餘經
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0226a" n="0226a"/>
<lb ed="TX" n="0226a01"/>一偈，如是之人乃可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0226a0201">此明心樂大乘勤求佛法自度者，可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0226a0301">『如人至心求佛舍利，如是求經，得已頂受，其人不復志求餘經，亦未曾念外道
<lb ed="TX" n="0226a04"/>典籍，如是之人乃爲可說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0226a0501">此明遠離外道求佛菩提者，可爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0226a0601">『吿舍利弗：我說是相求佛道者，窮劫不盡。如是等人，則能信解，汝當爲說妙
<lb ed="TX" n="0226a07"/>法華經』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0226a0801">此二頌結成。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a09"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0226a0901">信解品第四</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0226a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0226a1001">中根、指須菩提、<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>、<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>、<name role="" type="person">摩訶目犍連</name>等。領悟者、以如來旣
<lb ed="TX" n="0226a11"/>說三車，仍歸一乘，中根等衆聞之領受信悟也。以是之故，譬喩品後有信解品。</p>
<lb ed="TX" n="0226a12"/><p xml:id="pTX10p0226a1201">上根舍利弗聞佛說法，亦曾信受了解，而未立有信解品者，以舍利弗陳悟之經
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0227a" n="0227a"/>
<lb ed="TX" n="0227a01"/>文頗短故。此次須菩提等領解，文辭特長，故專立信解一品。佛前以譬喩爲說，而
<lb ed="TX" n="0227a02"/>中根須菩提等卽能因譬喩而了解，故現更說窮子之譬喩以陳其悟。小乘果證，如窮
<lb ed="TX" n="0227a03"/>子甫得一地，堪謀生活，暫足衣食而已。此品實可名爲窮子喩品，如法華論以七譬
<lb ed="TX" n="0227a04"/>喩說此諸品，其義亦通。特以窮子喩實因信受了解之後始能說之，故此品以信受了
<lb ed="TX" n="0227a05"/>解之心爲本，不名爲窮子喩品而名爲信解品。又、譬喩品爲對治求勝妙境界果報之
<lb ed="TX" n="0227a06"/>增上慢，故說火宅喩。今爲對治執聲聞乘與如來乘無別之增上慢，故當爲說此品之
<lb ed="TX" n="0227a07"/>窮子喩也。</p>
<lb ed="TX" n="0227a08"/><p xml:id="pTX10p0227a0801">信以信從爲義，解須如實了解，必先信從方能了解，若不了解卽非眞信。故知
<lb ed="TX" n="0227a09"/>增上慢之千五百比丘聞法卽退，爲不信不解；人天會衆，對佛恭敬讚歎，似極尊信
<lb ed="TX" n="0227a10"/>，仍爲不能了解；又須菩提等於說方便品時，亦信而未解；又人天衆中之大心凡夫
<lb ed="TX" n="0227a11"/>，聞法雖多領解而或不能深信：凡此種種，均不能稱爲信解。必能先信佛法，由信
<lb ed="TX" n="0227a12"/>法故起正思惟，由是了解；信受此一乘之法，卽了解此一乘之法，斯爲亦信亦解，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="TX" n="0228a01"/>信解並彰，此則本品須菩提等之信解也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0228a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　中根領悟</cb:mulu><head>戊二　中根領悟</head>
<lb ed="TX" n="0228a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　叙四人之喜敬</cb:mulu><head>己一　叙四人之喜敬</head>
<lb ed="TX" n="0228a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0228a0401">爾時、慧命須菩提，<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>，<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>，<name role="" type="person">摩訶目犍連</name>，從佛所聞未曾有法，
<lb ed="TX" n="0228a05"/>世尊授舍利弗阿耨多羅三藐三菩提記，發希有心，歡喜踊躍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0228a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0228a0601">此明歡喜。爾時、指佛說火宅喩已畢之時。慧命者、比丘從佛出家，乞食以資
<lb ed="TX" n="0228a07"/>生命，乞法以資慧命。須菩提等已證生空之慧，且久在般若法會中演說空理，已得
<lb ed="TX" n="0228a08"/>法性常住大乘慧命之少分，卽可由空以成就一切不空之功德，故四人者均稱慧命。
<lb ed="TX" n="0228a09"/>慧命、亦譯具壽，不僅色身之壽，兼有智慧之壽也。未曾有法，卽佛說二乘法悉是
<lb ed="TX" n="0228a10"/>趨入大乘之方便，此說爲未曾有也。須菩提等聞授記不奇，聞爲小乘人授記則奇；
<lb ed="TX" n="0228a11"/>聞授菩薩成佛記或授聲聞人阿羅漢記不奇，聞授聲聞人佛記則奇。由是知二乘卽是
<lb ed="TX" n="0228a12"/>一乘，故身心並悅。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="TX" n="0229a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0229a0101">卽從座起，整衣服，偏袒右肩，右膝著地，一心合掌，曲躬恭敬，瞻仰尊顏而白
<lb ed="TX" n="0229a02"/>佛言：</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0229a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0229a0301">此明敬仰，具足身口意三業恭敬。從座起，喩不滯著於小乘涅槃之地。整衣、
<lb ed="TX" n="0229a04"/>喩將以大乘爲莊嚴。右肩、右膝，喩降伏小乘也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0229a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　申四人之領述</cb:mulu><head>己二　申四人之領述</head>
<lb ed="TX" n="0229a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0229a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　法領</cb:mulu><head>辛一　法領</head>
<lb ed="TX" n="0229a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　彰昔不悕</cb:mulu><head>壬一　彰昔不悕</head>
<lb ed="TX" n="0229a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0229a0901">『我等居僧之首，年並朽邁，自謂已得涅槃，無所堪任，不復進求阿耨多羅三藐
<lb ed="TX" n="0229a10"/>三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0229a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0229a1101">此下四人陳述其領受信解之義也。</p>
<lb ed="TX" n="0229a12"/><p xml:id="pTX10p0229a1201">彰昔不悕中，先略釋。旣爲僧之上首，年復長老，又已證阿羅漢果，自謂與佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="TX" n="0230a01"/>同得涅槃，復自信不能更作何事。以此種種，故更無進求妙覺之心。蓋此四人證阿
<lb ed="TX" n="0230a02"/>羅漢果頗早，在佛成道後之數年，當時佛印可已證涅槃，而彼等不察，遂卽以此爲
<lb ed="TX" n="0230a03"/>究竟也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0230a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0230a0401">『世尊往昔說法旣久，我時在座身體疲懈，但念空、無相、無作，於菩薩法，遊
<lb ed="TX" n="0230a05"/>戲神通，淨佛國土，成就衆生，心不喜樂。所以者何？世尊令我等出於三界，得涅槃
<lb ed="TX" n="0230a06"/>證，又今我等年已朽邁，於佛敎化菩薩阿耨多羅三藐三菩提，不生一念好樂之心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0230a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0230a0701">此彰昔不悕中之廣釋也。空、卽空觀，觀一切法爲苦、空、無常、無我、不淨
<lb ed="TX" n="0230a08"/>等。無相、卽涅槃，卽滅、盡、妙、離，無相可得。無作、卽無願，言所作已辦，
<lb ed="TX" n="0230a09"/>初地以上菩薩所共有之神通。淨佛國土，如維摩詰經所說，卽以淨衆生之心者爲能
<lb ed="TX" n="0230a10"/>淨佛國土。蓋土爲依報，卽衆生之共業所成，而衆生之業，實依衆生之心而住。若
<lb ed="TX" n="0230a11"/>衆生之心淨，則衆生之共業淨，共業淨則其依報之國土亦因之而淨矣。然淨衆生之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="TX" n="0231a01"/>心，必依佛法，故所淨之國土卽爲佛國土也。成就衆生，卽佛以法化度衆生，如未
<lb ed="TX" n="0231a02"/>種善根者令種，已種善根者令成熟，已成熟者令度脫也。須菩提等於佛說大乘之法
<lb ed="TX" n="0231a03"/>，久已熟聞，而在座之時反生疲懈，但滯著於其所證生空之法，而於一切大乘事業
<lb ed="TX" n="0231a04"/>槪不好樂。何以故？以觀此菩薩法種種悉皆空故，以自證涅槃與佛無異別無堪作故
<lb ed="TX" n="0231a05"/>，以朽邁故，以佛所說大乘法爲敎化菩薩與己無與故，此所以不起悕求也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0231a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　顯今獲得</cb:mulu><head>壬二　顯今獲得</head>
<lb ed="TX" n="0231a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0231a0701">『我等今於佛前聞授聲聞阿耨多羅三藐三菩提記，心甚歡喜，得未曾有。不謂於
<lb ed="TX" n="0231a08"/>今忽然得聞希有之法！深自慶幸，獲大善利，無量珍寶不求自得。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0231a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0231a0901">忽聞此三乘唯是一乘之希有法，所獲實堪深幸，如不求而得無量珍寶也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0231a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　喩領</cb:mulu><head>辛二　喩領</head>
<lb ed="TX" n="0231a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　總談法喩</cb:mulu><head>壬一　總談法喩</head>
<lb ed="TX" n="0231a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0231a1201">『世尊！我等今者樂說譬喩，以明斯義。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="TX" n="0232a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0232a0101">此下說譬喩以生領解也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0232a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　正陳喩辭</cb:mulu><head>壬二　正陳喩辭</head>
<lb ed="TX" n="0232a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　喩昔不悕</cb:mulu><head>癸一　喩昔不悕</head>
<lb ed="TX" n="0232a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　最初發心喩</cb:mulu><head>子一　最初發心喩</head>
<lb ed="TX" n="0232a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0232a0501">『譬若有人，年旣幼稚。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0232a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0232a0601">此下喩昔不悕，復分爲六，此最初發心喩也。有人、喩發大乘心，幼稚、喩發
<lb ed="TX" n="0232a07"/>大心不久。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0232a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　退流生死喩</cb:mulu><head>子二　退流生死喩</head>
<lb ed="TX" n="0232a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0232a0901">『捨父逃逝，久住他國，或十、二十至五十歲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0232a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0232a1001">父、喩佛，捨父、喩違佛乘之敎義。逃逝久住他國，喩退轉以流浪於生死之三
<lb ed="TX" n="0232a11"/>界，而不安住於大乘心之本國也。十、喩天道，二十、喩人道，五十、喩五趣也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0232a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　中還見佛喩</cb:mulu><head>子三　中還見佛喩</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0233a" n="0233a"/>
<lb ed="TX" n="0233a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0233a0101">『年旣長大，加復窮困，馳騁四方以求衣食。漸漸游行，遇向本國。其父先來求
<lb ed="TX" n="0233a02"/>子不得，中止一城。其家大富，財寶無量：金、銀、琉璃、珊瑚、琥珀、玻璃珠等，
<lb ed="TX" n="0233a03"/>其諸倉庫，悉皆盈溢。多有僮僕、臣佐、吏民。象、馬、車乘、牛、羊無數，出入息
<lb ed="TX" n="0233a04"/>利乃遍他國，商估、賈客亦甚衆多。時貧窮子游諸聚落，經歷國邑，遂到其父所止之
<lb ed="TX" n="0233a05"/>城。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0233a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0233a0601">年長大、喩原有之大乘心發動。窮困求衣食，喩爲生死煩惱所逼迫，知求解脫
<lb ed="TX" n="0233a07"/>。漸漸遊行，喩熏習旣久。遇者、不期而有之謂。遇向本國，喩忽又迴向佛道也。
<lb ed="TX" n="0233a08"/>其父求子中止一城，喩佛本敎子以大乘，故於大乘中求之；求之不得，乃示現應化
<lb ed="TX" n="0233a09"/>於三界也。其家財富無量等，喩佛功德敎化之盛。金、銀等財寶，喩法財也。倉庫
<lb ed="TX" n="0233a10"/>，喩有爲、無爲功德之藏。僮僕、喩八萬四千功德。臣佐、喩佛之方便法以佐正智
<lb ed="TX" n="0233a11"/>。象馬、喩神通敎化。車乘、喩三乘。牛羊、喩萬行莊嚴。出入息利遍於他國，喩
<lb ed="TX" n="0233a12"/>成就自利、利他功德，遍於九法界之國也。商賈、喩宣揚佛法之三乘聖衆。窮子遊
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0234a" n="0234a"/>
<lb ed="TX" n="0234a01"/>行經歷遂至父城，喩熏習旣久，重復値佛應身於三界也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0234a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　不肯修大喩</cb:mulu><head>子四　不肯修大喩</head>
<lb ed="TX" n="0234a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0234a0301">『父每念子，與子離別五十餘年，而未曾向人說如此事。但自思惟，心懷悔恨。
<lb ed="TX" n="0234a04"/>自念老朽，多有財物，金、銀、珍寶倉庫盈溢，無有子息，一旦終沒，財物散失，無
<lb ed="TX" n="0234a05"/>所委付，是以殷勤每憶其子。復作是念：我若得子委付財物，坦然快樂，無復憂慮。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0234a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0234a0601">此明父恆念子也。父曾敎子發大心，今已退轉，故曰離別。未向人說者，未向
<lb ed="TX" n="0234a07"/>菩薩說也。老朽多財物等，喩佛自身功德成熟。子息者，佛以一切衆生具出世大乘
<lb ed="TX" n="0234a08"/>心者爲子息，今已發大乘心者旣已退轉，故如無子息，以小乘人不能擔荷佛法也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0234a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0234a0901">『世尊！爾時窮子傭賃展轉遇到父舍，住立門側，遙見其父踞師子床，寶几承足
<lb ed="TX" n="0234a10"/>，諸婆羅門、刹利、居士皆恭敬圍繞，以眞珠、瓔珞、價直千萬莊嚴其身，吏民、僮
<lb ed="TX" n="0234a11"/>僕、手執白拂侍立左右，覆以寶帳，垂諸華旛，香水灑地，散衆名華，羅列寶物，出
<lb ed="TX" n="0234a12"/>內取與，有如是等種種嚴飾，威德特尊。窮子見父有大力勢，卽懷恐怖，悔來至此。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0235a" n="0235a"/>
<lb ed="TX" n="0235a01"/>竊作是念：此或是王，或是王等，非我傭力得物之處，不如往至貧里，肆力有地，衣
<lb ed="TX" n="0235a02"/>食易得。若久住此，或見逼迫強使我作。作是念已，疾走而去。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0235a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0235a0301">此明子見驚走也。傭賃、傭工取賃，喩樂小法。門側、喩大乘敎門之側。遙見
<lb ed="TX" n="0235a04"/>其父者，喩佛之大化身與他受用身，爲十地之菩薩所可見，而聲聞衆不能見之，故
<lb ed="TX" n="0235a05"/>曰遙見。佛以一切法空爲床，以萬行爲足，婆羅門、刹利、居士，喩大乘、獨覺、
<lb ed="TX" n="0235a06"/>聲聞三乘之聖衆。吏民、僮僕等，如前已釋。散衆名華，喩施敎化。羅列寶物、出
<lb ed="TX" n="0235a07"/>內取與，亦喩自利、利他之功德。見父力勢怖悔走去者，喩此退失大乘心之人，現
<lb ed="TX" n="0235a08"/>在苦中雖求法食，而因已自忘其原有之大乘心，遂反怯怖大乘，以爲與己不類，非
<lb ed="TX" n="0235a09"/>我所堪，轉不如小法之與己方便也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0235a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0235a1001">『時富長者於師子座，見子便識，心大歡喜，卽作是念：我財物庫藏今有所付，
<lb ed="TX" n="0235a11"/>我常思念此子，無由見之而忽自來，甚適我願。我雖年朽，猶故貪惜。卽遣傍人急追
<lb ed="TX" n="0235a12"/>將還，爾時使者疾走往捉，窮子驚愕，稱怨大喚：「我不相犯，何爲見捉」？使者執
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0236a" n="0236a"/>
<lb ed="TX" n="0236a01"/>之逾急，強牽將還，於時窮子自念無罪而被囚執，此必定死，轉更惶怖，悶絕躄地。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0236a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0236a0201">此明父令急捉及子遂憂惶也。見子便識，喩佛唯一乘而以大乘爲心，故見曾發
<lb ed="TX" n="0236a03"/>大心者，卽能識爲佛子。傍人、喩佛之大乘敎義。以佛自證於大乘之理，故理卽大
<lb ed="TX" n="0236a04"/>乘之主，而敎卽爲大乘之傍人也。我不相犯，喩我本不求大乘，卽須菩提前所謂不
<lb ed="TX" n="0236a05"/>生一念好樂之心是也。惶怖悶絕躄地，喩大乘敎義強爲敎化，不但不能使之信受以
<lb ed="TX" n="0236a06"/>引起其原有之大乘心，乃幷其原有之善根亦遭傷斷，而將永淪於生死海矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0236a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子五　化以二乘喩</cb:mulu><head>子五　化以二乘喩</head>
<lb ed="TX" n="0236a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0236a0801">『父遙見之，而語使言：「不須此人，勿強將來！以冷水灑面，令得醒悟，莫復
<lb ed="TX" n="0236a09"/>與語」。所以者何？父知其子志意下劣，自知豪貴爲子所難。審知是子，而以方便不
<lb ed="TX" n="0236a10"/>語他人云是我子。使者語之：「我今放汝，隨意所趣」。窮子歡喜，得未曾有，從地
<lb ed="TX" n="0236a11"/>而起，往至貧里以求衣食。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0236a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0236a1201">此明啓發權心。豪貴、喩大乘。不語他人云是我子者，喩佛本知其曾發大心，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0237a" n="0237a"/>
<lb ed="TX" n="0237a01"/>今因時機未熟，敎之不利，爰隨順其意，聽用小法修行，是卽方便權說，而佛初不
<lb ed="TX" n="0237a02"/>預言其曾發大心、原爲佛子也。往至貧里求食，卽用小法修行之謂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0237a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0237a0301">『爾時、長者將欲誘引其子而設方便，密遣二人⸺形色憔悴無威德者⸺汝可
<lb ed="TX" n="0237a04"/>詣彼徐語窮子：「此有作處，倍與汝直。窮子若許，將來使作。若言欲何所作，便可
<lb ed="TX" n="0237a05"/>語之雇汝除糞，我等二人亦共汝作」。時二使人卽求窮子，旣已得之，具陳上事。爾
<lb ed="TX" n="0237a06"/>時、窮子先取其價，尋與除糞。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0237a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0237a0701">此明隨順誘引。二人、喩二乘之敎義。理通一乘，此未明言，故云密遣。憔悴
<lb ed="TX" n="0237a08"/>無威德，喩小乘功德缺乏莊嚴之相。除糞、喩修斷見、思等惑。二乘敎義本通大乘
<lb ed="TX" n="0237a09"/>，二乘所作亦趨一乘，而敎法之力亦能助斷煩惱，故曰我等二人亦共汝作。先取價
<lb ed="TX" n="0237a10"/>後除糞者，喩先得聞思之慧，後起修慧也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0237a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0237a1101">『其父見子，愍而怪之。又以他日，於窗牖中遙見子身，羸瘦憔悴，糞土塵坌，
<lb ed="TX" n="0237a12"/>汙穢不淨，卽脫瓔珞細軟上服嚴飾之具，更著麤弊垢膩之衣，塵土坌身，右手執持除
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0238a" n="0238a"/>
<lb ed="TX" n="0238a01"/>糞之器，狀有所畏。語諸作人：「汝等勤作！勿得懈息」。以方便故得近其子，後復
<lb ed="TX" n="0238a02"/>吿言：「咄！男子！汝常此作，勿復餘去，當加汝價。諸有所須盆器、米、麵、鹽、
<lb ed="TX" n="0238a03"/>醋之屬，莫自疑難，亦有老弊使人，須者相給，好自安意。我如汝父，勿復憂慮。所
<lb ed="TX" n="0238a04"/>以者何？我年老大而汝少壯，汝常作時，無有欺怠、瞋恨、怨言，都不見汝有此諸惡
<lb ed="TX" n="0238a05"/>，如餘作人，自今已後如所生子」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0238a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0238a0601">此明引入二乘。羸瘦汙穢等，喩雖修三慧，仍不免煩惱不淨之相。脫莊嚴之具
<lb ed="TX" n="0238a07"/>、著麤弊之衣、執除糞之器、近與子言等，喩佛審觀衆生根器，隨順誘引之相。常
<lb ed="TX" n="0238a08"/>作加價，喩令恆常修習，惑業可斷，則果位自增。盆器、米鹽等，喩三昧功德之法
<lb ed="TX" n="0238a09"/>。老弊使人，喩四神足解脫所修之法，言此諸功德皆可獲得也。無有欺怠等，喩已
<lb ed="TX" n="0238a10"/>能折伏三業之惡，復已堪爲佛子也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0238a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0238a1101">『卽時長者，更與作字，名之爲兒。爾時、窮子雖欣此遇，猶故自謂客作賤人，
<lb ed="TX" n="0238a12"/>由是之故，於二十年中常令除糞。過是已後，心相體信，入出無難，然其所止猶在本
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0239a" n="0239a"/>
<lb ed="TX" n="0239a01"/>處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0239a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0239a0201">此明便登果位。名爲兒者、喩預聖流，已斷初果見惑也。再二十年常令除糞，
<lb ed="TX" n="0239a03"/>喩已斷思惑，證二果、三果也。心相體信，喩識達生空，得證解脫，成四果阿羅漢
<lb ed="TX" n="0239a04"/>也。入出無難，喩自他俱利。仍止本處，喩雖已證涅槃，而心仍著小未能向大也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0239a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子六　示大不悕喩</cb:mulu><head>子六　示大不悕喩</head>
<lb ed="TX" n="0239a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0239a0601">『世尊！爾時、長者有疾，自知將死不久，語窮子言：「我今多有金、銀、珍、
<lb ed="TX" n="0239a07"/>寶倉庫盈溢，其中多少所應取與，汝悉知之。我心如是，當體此意。所以者何？今我
<lb ed="TX" n="0239a08"/>與汝便爲不異，宜加用心，無令漏失」。爾時、窮子卽受敎敕，領知衆物，金、銀、
<lb ed="TX" n="0239a09"/>珍、寶及諸庫藏，而無希取一餐之意。然其所止，故在本處，下劣之心亦未能捨。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0239a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0239a1001">有疾、喩佛念根性已熟之四人尙未度脫，懼其不得度而示現憂疾也。已證羅漢
<lb ed="TX" n="0239a11"/>者，已不疑於大乘法，且知小乘所證之空性與大乘功德之第一義空，本自無二無別
<lb ed="TX" n="0239a12"/>，故此云我有金銀珍寶等汝悉知之也。體此意，喩當體此領受各功德之意。今我與
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0240a" n="0240a"/>
<lb ed="TX" n="0240a01"/>汝便爲不異者，喩小乘、大乘終唯一乘。蓋小乘專取生空之門，大乘則等取生空、
<lb ed="TX" n="0240a02"/>法空之門，然小乘所證之眞如法性，則與大乘所證之第一義空及所免之分段生死，
<lb ed="TX" n="0240a03"/>初無所異，此不異之義也。故所有自利利他之功德，當勿漏失。領知、卽領取一切
<lb ed="TX" n="0240a04"/>佛功德，且知爲佛宣說此功德以敎化菩薩，然自不希求，仍止於小乘之地。猶窮子
<lb ed="TX" n="0240a05"/>雖已被長者認爲己子，而仍心甘下劣，常自安止於傭工之本處也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0240a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　喩今獲得</cb:mulu><head>癸二　喩今獲得</head>
<lb ed="TX" n="0240a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　父付</cb:mulu><head>子一　父付</head>
<lb ed="TX" n="0240a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0240a0801">『復經少時，父知子意漸以通泰，成就大志，自鄙先心。臨欲終時，而命其子幷
<lb ed="TX" n="0240a09"/>會親族、國王、大臣、刹利、居士，皆悉已集。卽自宣言：「諸君當知！此是我子，
<lb ed="TX" n="0240a10"/>我之所生。於某城中捨吾逃走，竛竮辛苦五十餘年，其本字某，我名某甲，昔在本城
<lb ed="TX" n="0240a11"/>懷憂推覓，忽於此間遇會得之，此實我子，我實其父。今我所有一切財物，皆是子有
<lb ed="TX" n="0240a12"/>，先所出內是子所知」。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0241a" n="0241a"/>
<lb ed="TX" n="0241a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0241a0101">少時、喩說大法之因緣已熟。子意通泰等，喩小乘人之意，漸通入於大乘，而
<lb ed="TX" n="0241a02"/>心已泰然向大也。臨欲終時，就法華會言之，喩應說之大法已說，應度之衆生已度
<lb ed="TX" n="0241a03"/>，應化將畢也。以下各句，喩佛復於菩薩大衆中說：彼本佛子，我於昔曾敎以菩薩
<lb ed="TX" n="0241a04"/>法，彼忽退轉失大乘心，墮於生死，流浪五趣。我久敎化，今復成就，一切大乘法
<lb ed="TX" n="0241a05"/>財自利利他功德，彼悉有之，與佛無異也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0241a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　子獲</cb:mulu><head>子二　子獲</head>
<lb ed="TX" n="0241a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0241a0701">『世尊！是時窮子聞父此言，卽大歡喜，得未曾有。而作是念：「我本無心有所
<lb ed="TX" n="0241a08"/>希求，今此寶藏自然而至」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0241a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0241a0901">喩本不知好樂大乘，而不料大乘之法卽由小乘權法獲之。今一開示，立知眞爲
<lb ed="TX" n="0241a10"/>佛子，從佛口生也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0241a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　合領</cb:mulu><head>辛三　合領</head>
<lb ed="TX" n="0241a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　合昔不悕</cb:mulu><head>壬一　合昔不悕</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0242a" n="0242a"/>
<lb ed="TX" n="0242a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0242a0101">『世尊！大富長者則是如來，我等皆似佛子，如來常說我等爲子。世尊！我等以
<lb ed="TX" n="0242a02"/>三苦故，於生死中受諸熱惱。迷惑無知，樂著小法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0242a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0242a0301">合領，謂回合前喩以生領解也。</p>
<lb ed="TX" n="0242a04"/><p xml:id="pTX10p0242a0401">此下爲合昔不悕。此三小段，合最初發心、退流生死、及不肯修大。三苦、指
<lb ed="TX" n="0242a05"/>苦苦、壞苦、行苦，如前已釋。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0242a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0242a0601">『今日世尊令我等思惟蠲除諸法戲論之糞，我等於中勤加精進，得至涅槃一日之
<lb ed="TX" n="0242a07"/>價。旣得此已，心大歡喜，自以爲足。便自謂言：於佛法中勤精進故，所得弘多。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0242a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0242a0801">此合化以二乘。思惟、卽思心所，善惡之行皆其所起。此指正思惟，故由是修
<lb ed="TX" n="0242a09"/>習，以斷身、邊、邪、見、戒、五見等法之戲論，遂斷見、思等惑，取證阿羅漢，
<lb ed="TX" n="0242a10"/>然只證小乘涅槃，僅免分段生死，故云一日之價。糞、仍喩煩惱，諸戲論法皆是煩
<lb ed="TX" n="0242a11"/>惱也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0242a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0242a1201">『然世尊先知我等心著弊欲，樂於小法，便見縱捨，不爲分別汝等當有如來知見
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0243a" n="0243a"/>
<lb ed="TX" n="0243a01"/>寶藏之分。世尊以方便力說如來智慧，我等從佛得涅槃一日之價以爲大得，於此大乘
<lb ed="TX" n="0243a02"/>無有志求。我等又因如來智慧爲諸菩薩開示演說，而自於此無有志願。所以者何？佛
<lb ed="TX" n="0243a03"/>知我等心樂小法，以方便力隨我等說，而我等不知眞是佛子。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0243a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0243a0401">此合示大不悕。文有數義：一、世尊知我著於貪欲，以小法爲樂，卽不分別說
<lb ed="TX" n="0243a05"/>明我等亦有大乘之分。二、佛說方便權敎，卽是密說如來智慧，因我著於已得涅槃
<lb ed="TX" n="0243a06"/>之價，遂不志求大乘。三、以佛說如來智慧專爲菩薩，自遂無有志願。其實佛爲隨
<lb ed="TX" n="0243a07"/>順我等之種姓權說小乘，而我等固眞爲佛子也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0243a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　合今獲得</cb:mulu><head>壬二　合今獲得</head>
<lb ed="TX" n="0243a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0243a0901">『今我等方知世尊於佛智慧無所吝惜，所以者何？我等昔來眞是佛子，而但樂小
<lb ed="TX" n="0243a10"/>法，若我等有樂大之心，佛則爲我說大乘法。於此經中唯說一乘，而昔於菩薩前毀訾
<lb ed="TX" n="0243a11"/>聲聞樂小法者，然佛實以大乘敎化。是故我等說本無心有所希求，今法王大寶自然而
<lb ed="TX" n="0243a12"/>至，如佛子所應得者皆已得之』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0244a" n="0244a"/>
<lb ed="TX" n="0244a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0244a0101">此亦有三義：一、我昔疑佛不敎我以大乘爲吝，今知佛早爲我密說，原無所吝
<lb ed="TX" n="0244a02"/>。若我等早知樂大，佛更早爲顯說矣。二、佛雖於菩薩前毀訾聲聞，如維摩詰經所
<lb ed="TX" n="0244a03"/>言小乘爲焦芽敗種，爲貧所樂法，如蓮不出於高原之類，然佛實以大乘隱爲敎化。
<lb ed="TX" n="0244a04"/>觀佛於此經唯說一乘，其意可知。三、言我等昔不知求，今已實獲，眞爲佛子。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0244a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　偈頌</cb:mulu><head>庚二　偈頌</head>
<lb ed="TX" n="0244a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌法說</cb:mulu><head>辛一　頌法說</head>
<lb ed="TX" n="0244a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0244a0701">爾時、<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>欲重宣此義而說偈言：『我等今日聞佛音敎，歡喜踊躍，得未曾
<lb ed="TX" n="0244a08"/>有。佛說聲聞當得作佛，無上寶聚，不求自得。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0244a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0244a0901">此頌、共八十六頌半，約分爲二：初七十三頌半，頌法領、喩領、合領；後十
<lb ed="TX" n="0244a10"/>三頌，屬本品經文第三條、陳四人之荷恩。<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>，在四人中年最長老，故以領
<lb ed="TX" n="0244a11"/>首。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0244a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　頌喩說</cb:mulu><head>辛二　頌喩說</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0245a" n="0245a"/>
<lb ed="TX" n="0245a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌昔不悕喩</cb:mulu><head>壬一　頌昔不悕喩</head>
<lb ed="TX" n="0245a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌發心退失喩</cb:mulu><head>癸一　頌發心退失喩</head>
<lb ed="TX" n="0245a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0245a0301">『譬如童子幼稚無識，捨父逃逝，遠到他土，周流諸國五十餘年。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0245a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0245a0401">此初半頌頌最初發心喩，次一頌頌退流生死喩。解均見上。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0245a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌中還見佛喩</cb:mulu><head>癸二　頌中還見佛喩</head>
<lb ed="TX" n="0245a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0245a0601">『其父憂念，四方推求，求之旣疲，頓止一城，造立舍宅，五欲自娛。其家巨富
<lb ed="TX" n="0245a07"/>，多諸金、銀、硨磲、碼瑙、眞珠、琉璃，象、馬、牛、羊、輦輿、車乘、田業、僮
<lb ed="TX" n="0245a08"/>僕、人民衆多，出入息利乃遍他國，商估、賈人無處不有。千萬億衆圍繞恭敬，常爲
<lb ed="TX" n="0245a09"/>王者之所愛念，群臣豪族皆共宗重。以諸緣故往來者衆，豪富如是，有大力勢。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0245a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0245a1001">一城、卽大乘之化城。五欲、卽淨法界等五法之樂。田業、喩智斷二德。人民
<lb ed="TX" n="0245a11"/>、喩佛爲九法界之法王，九法界衆生皆其人民。利息遍於他國，喩佛化遍行於凡聖
<lb ed="TX" n="0245a12"/>同居土。商賈、喩傳布佛化之三乘聖衆，亦喩應現人天六道之三類化身。爲王者愛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0246a" n="0246a"/>
<lb ed="TX" n="0246a01"/>念，喩爲佛法性身、受用身之所護念。群臣、豪族，喩法身諸菩薩衆。豪富有勢，
<lb ed="TX" n="0246a02"/>喩佛萬德莊嚴以自住於大乘也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0246a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　頌不肯修大喩</cb:mulu><head>癸三　頌不肯修大喩</head>
<lb ed="TX" n="0246a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0246a0401">『而年朽邁，益憂念子，夙夜惟念死時將至，癡子捨我五十餘年，庫藏諸物當如
<lb ed="TX" n="0246a05"/>之何！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0246a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0246a0601">此二頌、頌父恆念子。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0246a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0246a0701">『爾時、窮子求索衣食，從邑至邑，從國至國。或有所得，或無所得，飢餓羸瘦
<lb ed="TX" n="0246a08"/>，體生瘡癬。漸次經歷，到父住城，傭賃展轉，遂至父舍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0246a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0246a0901">此三頌、頌遇到父舍也。求索衣食，喩求離苦之人天善法。飢餓羸瘦，喩無大
<lb ed="TX" n="0246a10"/>法食以充養此大乘種子。瘡癬、喩惡見及不持堅戒之過失。漸次經歷，喩求人天則
<lb ed="TX" n="0246a11"/>有向上心，求解脫則有出世心，漸次求法，遂趨向於中道之大乘也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0246a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0246a1201">『爾時、長者於其門內，施大寶帳，處師子座，眷屬圍繞，諸人侍衛。或有計算
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0247a" n="0247a"/>
<lb ed="TX" n="0247a01"/>金銀寶物，出內財產，注記券疏。窮子見父豪貴尊嚴，謂是國王、若國王等，驚怖自
<lb ed="TX" n="0247a02"/>怪：何故至此？覆自念言：我若久住，或見逼迫，強驅使作。思惟是已，馳走而去，
<lb ed="TX" n="0247a03"/>借問貧里，欲往傭作。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0247a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0247a0401">此六頌、頌所見父相及見已驚走也。佛自住於大乘，故以大乘爲宅。門、喩大
<lb ed="TX" n="0247a05"/>乘之敎。未信解大敎者，均在大乘之敎門外；佛因敎通理，因行證果，故在門內。
<lb ed="TX" n="0247a06"/>國王喩佛，國王等喩法身菩薩。餘解見前。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0247a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0247a0701">『長者是時在師子座，遙見其子，默而識之。卽敕使者：「追捉將來」！窮子驚
<lb ed="TX" n="0247a08"/>喚，迷悶躃地，是人執我，必當見殺，何用衣食？使我至此！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0247a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0247a0901">此三頌、頌父捉子驚也。默而識之者，喩佛以妙智觀察，於衆生界中識知此爲
<lb ed="TX" n="0247a10"/>已發大心之人也。見殺，喩本未希求，逼修大行，與死不殊。何用衣食，言但求小
<lb ed="TX" n="0247a11"/>法，何爲至此被大乘見逼也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0247a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸四　頌化以二乘喩</cb:mulu><head>癸四　頌化以二乘喩</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0248a" n="0248a"/>
<lb ed="TX" n="0248a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0248a0101">『長者知子愚癡狹劣，不信我言，不信是父，卽以方便，更遣餘人⸺眇目、矬
<lb ed="TX" n="0248a02"/>陋、無威德者。汝可語之：「云當相雇，除諸糞穢，倍與汝價」。窮子聞之，歡喜隨
<lb ed="TX" n="0248a03"/>來，爲除糞穢，淨諸房舍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0248a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0248a0401">此四頌、頌父命子依也。佛以方便導以小乘，令除煩惱糞，淨五蘊舍。發小心者
<lb ed="TX" n="0248a05"/>，遂聞之歡喜矣。遣餘人，喩不說大而說小。眇目、喩小乘只證生空，異於大乘圓
<lb ed="TX" n="0248a06"/>證二空。又斷見、思惑者，卽是斷貪欲，貪欲旣斷，慈悲乃顯，則此心卽大慈大悲
<lb ed="TX" n="0248a07"/>之淨舍；若貪欲不斷，則此舍卽不淨矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0248a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0248a0801">『長者於牖常見其子，念子愚劣，樂爲鄙事。於是長者著弊垢衣，執除糞器，往
<lb ed="TX" n="0248a09"/>到子所，方便附近，語令勤作。旣益汝價，幷塗足油，飮食充足，薦席厚煖。如是苦
<lb ed="TX" n="0248a10"/>言：「汝當勤作」！又以軟語：「若如我子」。長者有智，漸令入出，經二十年，執
<lb ed="TX" n="0248a11"/>作家事。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0248a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0248a1201">此五頌半、頌勸登果位也。塗足油、謂塗以防足風濕之油，爲印度土人之常需
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0249a" n="0249a"/>
<lb ed="TX" n="0249a01"/>，此喩修戒。飮食充足、喩修慧。薦席厚煖，喩修定。若如我子，喩許爲相似佛子
<lb ed="TX" n="0249a02"/>以誘之。入出、喩自行、敎人。經二十年執作家事，喩居二乘之位，知說大乘之法
<lb ed="TX" n="0249a03"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0249a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸五　頌示大不悕喩</cb:mulu><head>癸五　頌示大不悕喩</head>
<lb ed="TX" n="0249a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0249a0501">『示其金、銀、眞珠、玻璃，諸物出入，皆使令知。猶處門外，止宿草庵，自念
<lb ed="TX" n="0249a06"/>貧事，我無此物。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0249a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0249a0701">猶處門外以下，喩雖知大乘敎門之義，而自卑謂無我分，故仍止於大乘之門外
<lb ed="TX" n="0249a08"/>也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0249a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌今獲得喩</cb:mulu><head>壬二　頌今獲得喩</head>
<lb ed="TX" n="0249a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0249a1001">『父知子心漸已曠大，欲與財物，卽聚親族、國王、大臣、刹利、居士，於此大
<lb ed="TX" n="0249a11"/>衆，說：「是我子，捨我他行，經五十歲；自見子來，已二十年。昔於某城而失是子
<lb ed="TX" n="0249a12"/>，周行求索，遂來至此。凡我所有舍宅、人民，悉以付之，恣其所用」。子念昔貧，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0250a" n="0250a"/>
<lb ed="TX" n="0250a01"/>志意下劣，今於父所大獲珍寶，幷及舍宅、一切財物，甚大歡喜，得未曾有。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0250a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　頌合說</cb:mulu><head>辛三　頌合說</head>
<lb ed="TX" n="0250a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌合昔不悕</cb:mulu><head>壬一　頌合昔不悕</head>
<lb ed="TX" n="0250a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0250a0401">『佛亦如是，知我樂小，未曾說言汝等作佛，而說我等得諸無漏，成就小乘，聲
<lb ed="TX" n="0250a05"/>聞弟子。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0250a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0250a0601">此二頌、頌佛初不說我堪作佛故不悕。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0250a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0250a0701">『佛敕我等說最上道，修習此者當得成佛。我承佛敎，爲大菩薩，以諸因緣、種
<lb ed="TX" n="0250a08"/>種譬喩、若干言辭，說無上道。諸佛子等，從我聞法，日夜思惟、精勤修習。是時諸
<lb ed="TX" n="0250a09"/>佛卽授其記、汝於來世當得作佛。一切諸佛祕藏之法，但爲菩薩演其實事，而不爲我
<lb ed="TX" n="0250a10"/>說斯眞要。如彼窮子、得近其父，雖知諸物，心不希取。我等雖說佛法寶藏，自無志
<lb ed="TX" n="0250a11"/>願，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0250a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0250a1201">此八頌、頌佛說大乘，專敎菩薩，非正敕我故不悕。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0251a" n="0251a"/>
<lb ed="TX" n="0251a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0251a0101">『我等內滅，自謂爲足，唯了此事，更無餘事。我等若聞淨佛國土，敎化衆生，
<lb ed="TX" n="0251a02"/>都無欣樂。所以者何？一切諸法皆悉空寂：無生、無滅，無大、無小，無漏、無爲，
<lb ed="TX" n="0251a03"/>如是思惟，不生喜樂。我等長夜，於佛智慧無貪無著，無復志願，而自於法謂是究竟
<lb ed="TX" n="0251a04"/>。我等長夜修習空法，得脫三界苦惱之患，住最後身有餘涅槃。佛所敎化，得道不虛
<lb ed="TX" n="0251a05"/>，則爲已得報佛之恩。我等雖爲諸佛子等說菩薩法以求佛道，而於是法求無願樂。導
<lb ed="TX" n="0251a06"/>師見捨，觀我心故，初不勸進說有實利。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0251a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0251a0701">此十頌半，頌自得涅槃，謂已滿足故不悕。內滅、已滅見、思惑，已滅分段生
<lb ed="TX" n="0251a08"/>死也。一切諸法皆悉空寂，謂我已證空，菩薩亦空，卽金剛經所謂實無有法名爲菩
<lb ed="TX" n="0251a09"/>薩也。無漏、無爲，卽無相觀。已報佛恩，謂我等如實修行成道，自度度他，卽爲
<lb ed="TX" n="0251a10"/>已報佛恩。下復結言：佛觀我心不樂大乘，故於我等捨而不勸。此總釋其不悕之旨
<lb ed="TX" n="0251a11"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0251a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌合今獲得</cb:mulu><head>壬二　頌合今獲得</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0252a" n="0252a"/>
<lb ed="TX" n="0252a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0252a0101">『如富長者，知子志劣，以方便力柔伏其心，然後乃付一切財物。佛亦如是，現
<lb ed="TX" n="0252a02"/>希有事，知樂小者，以方便力調伏其心，乃敎大智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0252a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0252a0301">此三頌法喩對明，初敎方便，後說眞實。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0252a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0252a0401">『我等今日得未曾有，非先所望而今自得，如彼窮子得無量寶。世尊！我今得道
<lb ed="TX" n="0252a05"/>得果，於無漏法得淸淨眼。我等長夜持佛淨戒，始於今日得其果報；法王法中久修梵
<lb ed="TX" n="0252a06"/>行，今得無漏無上大果。我等今者眞是聲聞，以佛道聲令一切聞。我等今者眞阿羅漢
<lb ed="TX" n="0252a07"/>，於諸世間⸺天、人、魔、梵，普於其中應受供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0252a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0252a0801">此七頌、明我今獲得也。無漏法、指無上功德。淸淨眼、指無上智慧。言今者
<lb ed="TX" n="0252a09"/>眞知得道得果，眞是聲聞，眞阿羅漢，而決定自當作佛矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0252a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　陳四人之荷恩</cb:mulu><head>己三　陳四人之荷恩</head>
<lb ed="TX" n="0252a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0252a1101">『世尊大恩，以希有事憐愍敎化，利益我等，無量億劫誰能報者！手足供給，頭
<lb ed="TX" n="0252a12"/>頂禮敬，一切供養皆不能報。若以頂戴兩肩荷負，於恆沙劫盡心恭敬；又以美膳、無
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0253a" n="0253a"/>
<lb ed="TX" n="0253a01"/>量寶衣，及諸臥具、種種湯藥；牛頭旃檀及諸珍寶以起塔廟，寶衣布地：如斯等事以
<lb ed="TX" n="0253a02"/>用供養，於恆沙劫亦不能報。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0253a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0253a0301">此六頌半、總明佛恩難報。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0253a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0253a0401">『諸佛希有！無量無邊不可思議大神通力，無漏無爲諸法之王，能爲下劣忍於斯
<lb ed="TX" n="0253a05"/>事，取相凡夫，隨宜爲說。諸佛於法得最自在，知諸衆生種種欲樂、及其志力，隨所
<lb ed="TX" n="0253a06"/>堪任，以無量喩而爲說法。隨諸衆生宿世善根，又知成熟、未成熟者，種種籌量分別
<lb ed="TX" n="0253a07"/>知已，於一乘道隨宜說三』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0253a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0253a0801">此六頌半、別明佛恩難報。諸佛於法得最自在，卽下文知諸衆生欲樂、隨順宿
<lb ed="TX" n="0253a09"/>根、方便喩說等事。佛具無量無邊功德智慧，乃不居淨土示現穢方，隨逐凡夫，因
<lb ed="TX" n="0253a10"/>機化度。此恩最爲難報，故眞能如法修行者，斯眞能報佛恩也已！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0255a" n="0255a"/>
<lb ed="TX" n="0255a01"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0255a0101">藥草喩品第五</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0255a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0255a0201">第二周說法中，第一節如來喩化、及第二節中根領悟已釋竟，茲釋第三節佛重
<lb ed="TX" n="0255a03"/>述成。卽佛重述前所未盡之義，再伸引證，俾共了解也。成此義者，爲藥草喩品。</p>
<lb ed="TX" n="0255a04"/><p xml:id="pTX10p0255a0401">方便品爲上根正說法相，而鶖子當下卽能領悟斯法，故曰如來法說、鶖子法領
<lb ed="TX" n="0255a05"/>。譬喩、信解二品，爲中根顯說譬喩，而四人當下亦卽解此譬喩，故曰如來喩說、
<lb ed="TX" n="0255a06"/>四人喩領。今佛仍欲以喩重顯法義，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0255a07"/><p xml:id="pTX10p0255a0701">前說佛唯一乘方便說三，則知三乘原爲一乘。而於應行權說之處，仍不能不隨
<lb ed="TX" n="0255a08"/>宜說法，或說人天，或說二乘，或直說唯一佛乘。若必執著唯一佛乘無別餘乘，如
<lb ed="TX" n="0255a09"/>是之說雖能契於佛之本懷，而於佛方便說法之智，卽是未能了解。蓋衆生種姓，各
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0256a" n="0256a"/>
<lb ed="TX" n="0256a01"/>類心性恆沙差別，若專執一乘之敎，是卽成法華論所說之第三增上慢，必有若干種
<lb ed="TX" n="0256a02"/>姓衆生不能曲受佛乘之利益矣。爲對治此種增上慢，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0256a03"/><p xml:id="pTX10p0256a0301">方便品曾說佛之智慧及其智慧門二均甚深，嗣於譬喩品中開權顯實，方便說三
<lb ed="TX" n="0256a04"/>，佛乘唯一，已共領悟佛之智慧甚深矣。今須說明衆生之機雖各不同，而如來說法
<lb ed="TX" n="0256a05"/>則皆平等：或聞四諦、因緣，或聞敎菩薩法，三根各潤，一雨均沾，以明佛之智慧
<lb ed="TX" n="0256a06"/>門甚深，故說此品。</p>
<lb ed="TX" n="0256a07"/><p xml:id="pTX10p0256a0701">法華論十種無上云：第一爲顯種子無上，故說雨譬喩。蓋此雨普潤三草，而大
<lb ed="TX" n="0256a08"/>草取喩佛種，與中小二草雖同被一雨，獨有大根、大莖、大枝、大葉之殊異，以此
<lb ed="TX" n="0256a09"/>大草之種子爲無上故也。爲顯此種子無上故，故說此品。</p>
<lb ed="TX" n="0256a10"/><p xml:id="pTX10p0256a1001">藥草、總喩五乘種姓之衆生，衆生依佛敎化以修行證果，猶草依土地雨水以滋
<lb ed="TX" n="0256a11"/>養生長也。藥不必皆草，如金石等藥是。草不必皆藥，如非藥之草等是。以藥草爲
<lb ed="TX" n="0256a12"/>喩，取其有善種無漏種，皆能對治惡煩惱疾病之功用也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0257a" n="0257a"/>
<lb ed="TX" n="0257a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊三　佛重述成</cb:mulu><head>戊三　佛重述成</head>
<lb ed="TX" n="0257a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　讚印</cb:mulu><head>己一　讚印</head>
<lb ed="TX" n="0257a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0257a0301">爾時、世尊吿<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>及諸大弟子：『善哉！善哉！迦葉善說如來眞實功德，誠
<lb ed="TX" n="0257a04"/>如所言。如來復有無量無邊阿僧祇功德，汝等若於無量億劫說不能盡。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0257a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0257a0501">此讚許大迦葉之說，而加以印可也。吿諸大弟子，則所示者不僅大迦葉等四人
<lb ed="TX" n="0257a06"/>，已寓普利中、下根之意。佛意謂：唯一佛乘方便說三，此如來不可思議之隨順衆
<lb ed="TX" n="0257a07"/>生功德，而汝大迦葉乃能說之，故堪讚善。然如來尙有無盡藏功德，爲汝等窮劫所
<lb ed="TX" n="0257a08"/>不能盡說。此重申實法之義以廣衆心，兼以明無上之自利利他佛功德，非僅借語言
<lb ed="TX" n="0257a09"/>所能盡顯也。阿僧祇、義言無數。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0257a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　陳述</cb:mulu><head>己二　陳述</head>
<lb ed="TX" n="0257a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0257a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　法述</cb:mulu><head>辛一　法述</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0258a" n="0258a"/>
<lb ed="TX" n="0258a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0258a0101">『迦葉當知！如來是諸法之王，若有所說，皆不虛也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0258a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0258a0201">法述、謂正述法相。約分爲四，此釋佛興於世。佛爲衆生說法，無論說虛、說
<lb ed="TX" n="0258a03"/>實、說有、說無，均各隨宜顯示，無不自在，能轉法輪，不爲法縛，故曰法王。又
<lb ed="TX" n="0258a04"/>所說諸法，均能契於正法之理，契於衆生之機，令各隨分獲實在之利益，故曰不虛
<lb ed="TX" n="0258a05"/>。又不虛之義，非語言有一定軌式之謂；若以一定軌式爲不虛，如佛先說小乘涅槃
<lb ed="TX" n="0258a06"/>爲究竟，後復說大乘涅槃方爲究竟，則前說豈非虛語。蓋前語契機，後語契理，皆
<lb ed="TX" n="0258a07"/>於衆生各有實益，是謂不虛。試反證之，彼世間種種施爲造作，然不久卽歸破滅，
<lb ed="TX" n="0258a08"/>以用有漏法收有漏果故，以所說非無漏、非究竟、非第一義故。更換言之，惟佛一
<lb ed="TX" n="0258a09"/>一所說，皆無漏、皆究竟、皆第一義，故皆不虛。然非佛之智慧，亦何由能了一切
<lb ed="TX" n="0258a10"/>種，察衆生機，說此無漏、究竟、第一義之法，使衆生證知其不虛乎？故又知惟佛
<lb ed="TX" n="0258a11"/>之說，始皆不虛也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0258a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0258a1201">『於一切法，以智方便而演說之，其所說法，皆悉到於一切智地。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0259a" n="0259a"/>
<lb ed="TX" n="0259a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0259a0101">此釋法利群生。一切智地卽佛之究竟地。一切法之實相，非眞智不能證，非語
<lb ed="TX" n="0259a02"/>文所可示，卽欲說之亦不過以此不能及之語文，曲顯其假相而已。譬有人言：「如
<lb ed="TX" n="0259a03"/>人飮水，冷暖自知」。試問此所言之冷暖，豈復彼飮水人所自證知之冷暖乎？蓋彼
<lb ed="TX" n="0259a04"/>心自證知之冷暖，爲法之自相，非語文所能及；而此設言之冷暖，只爲語文上所述
<lb ed="TX" n="0259a05"/>任何物之冷暖通相耳。然佛以方便之智，悉能隨順衆生以演說一切法；而其所說之
<lb ed="TX" n="0259a06"/>法，亦盡契合於佛之究竟智地，使衆生莫不先後了然於佛所自證之實際理地也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0259a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0259a0701">『如來觀知一切諸法之所歸趣，亦知一切衆生深心所行，通達無礙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0259a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0259a0801">此釋受道有殊。佛旣以方便，用五乘之法隨順示敎，則衆生聞此敎理以起行證
<lb ed="TX" n="0259a09"/>果者，自各異其歸趣。又衆生之心，其顯者本非難知，然由無始劫來善惡等根所發
<lb ed="TX" n="0259a10"/>動以起於行之深心，則不易觀照而曉了，而惟佛悉能觀而知之，通達無礙。此爲佛
<lb ed="TX" n="0259a11"/>之正智，以無礙故。由是觀何衆生、說何法義，卽得令曲折以赴於一切智地也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0259a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0259a1201">『又於諸法究竟明了，示諸衆生一切智慧。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0260a" n="0260a"/>
<lb ed="TX" n="0260a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0260a0101">此釋不能自達。謂佛於諸法能知究竟，故能隨順衆生根性，初與三乘，後示一
<lb ed="TX" n="0260a02"/>乘，令諸衆生終入佛之智慧。因是益顯衆生非得佛爲開示，則末由知種種差別法，
<lb ed="TX" n="0260a03"/>悉終會歸於一切種智，故曰不能自達。</p>
<lb ed="TX" n="0260a04"/><p xml:id="pTX10p0260a0401">以上法述四種，又可別釋如下：以佛爲法王所說不虛一段，爲總標。以佛所說
<lb ed="TX" n="0260a05"/>法悉到一切智地一段，爲開佛知見；以觀知諸法所歸趣，卽係顯示眞如，爲示佛知
<lb ed="TX" n="0260a06"/>見；以能知衆生深心所行，卽能使衆生開悟，爲悟佛知見；以示諸衆生一切智慧，
<lb ed="TX" n="0260a07"/>卽係導引衆生入於佛智，爲入佛知見。於前釋之義，亦能互相顯明。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0260a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　喩述</cb:mulu><head>辛二　喩述</head>
<lb ed="TX" n="0260a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　總喩</cb:mulu><head>壬一　總喩</head>
<lb ed="TX" n="0260a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0260a1001">『迦葉！譬如三千大千世界山川、溪谷⸺土地所生卉木、叢林、及諸藥草，種
<lb ed="TX" n="0260a11"/>類若干，名色各異。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0260a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0260a1201">三千大千世界，指生佛所依之凡聖同居土。四聖、六凡⸺十法界之平等根本
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0261a" n="0261a"/>
<lb ed="TX" n="0261a01"/>依，本爲一相無相之眞如。就佛之淸淨本心言，爲庵摩羅識；就衆生之覆障心言，
<lb ed="TX" n="0261a02"/>遂爲阿賴耶識。由是從共相業種而起於現行，因有此三千大千世界，亦爲十法界所
<lb ed="TX" n="0261a03"/>同居之依報。山川溪谷，均屬土地：高起爲山，流水爲川，兩山之間爲谷，水之所
<lb ed="TX" n="0261a04"/>注爲溪。卉、草也，卉木叢林，言卉與木皆有叢林。復言諸藥草者，明藥草異於他
<lb ed="TX" n="0261a05"/>草，卽以喩具世出世善法種子之五乘衆生也。五乘種子體類各別，如藥草之種類甚
<lb ed="TX" n="0261a06"/>多；五乘之相用攸殊，如藥草之名色各異也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0261a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　別喩</cb:mulu><head>壬二　別喩</head>
<lb ed="TX" n="0261a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　法王出世說敎普滋喩</cb:mulu><head>癸一　法王出世說敎普滋喩</head>
<lb ed="TX" n="0261a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0261a0901">『密雲彌布，遍覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0261a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0261a1001">雲、喩佛之應化身，化佛非一，隨類應現於九法界，故以密雲遍佈喩之。化佛
<lb ed="TX" n="0261a11"/>同時示現，隨處說法，一音圓演，異類等解，如密雲之遍覆大千世界也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0261a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　稟潤各異喩</cb:mulu><head>癸二　稟潤各異喩</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0262a" n="0262a"/>
<lb ed="TX" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0262a0101">『一時等澍，其澤普洽卉木叢林、及諸藥草：小根小莖小枝小葉，中根中莖中枝
<lb ed="TX" n="0262a02"/>中葉，大根大莖大枝大葉，諸樹大、小，隨上中下各有所受。一雲所雨，稱其種性而
<lb ed="TX" n="0262a03"/>得生長，華果敷實。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0262a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0262a0401">及時行雨曰澍。因雨平等而澍，故其澤普遍周洽於草木，而能治疾病之藥草亦
<lb ed="TX" n="0262a05"/>等同受其滋潤也。草幹曰莖。大、中、小三草之根、莖、枝、葉，次第生長，喩人
<lb ed="TX" n="0262a06"/>天乘、聲聞獨覺乘、菩薩乘，各各依敎證理，依理起行，依行得果也。又根、莖、
<lb ed="TX" n="0262a07"/>枝、葉，亦分釋爲種姓、發心、修行、得果四者。因根有大小，其所生之莖、枝、
<lb ed="TX" n="0262a08"/>葉、亦有大小，喩大乘種姓及小乘種姓旣各不同，斯其所發之心、所起之行、所得
<lb ed="TX" n="0262a09"/>之果，亦遂各有大小之不同也。諸樹之中，但分大小樹二類。小樹、喩七地以前菩
<lb ed="TX" n="0262a10"/>薩，大樹、喩八地已上，以具四不退故也。觀本品重頌之義，經但於二木分上中下
<lb ed="TX" n="0262a11"/>三品，茲釋之如下：初二三四五地以前之菩薩爲小，六七八地爲中，九十⸺⸺二地
<lb ed="TX" n="0262a12"/>爲上也。又別釋：大樹、小樹各有上中下三品：以十住、十行、十迴向比小樹之三
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0263a" n="0263a"/>
<lb ed="TX" n="0263a01"/>品。以相同世間人天乘之初二三地，比大樹之下；以四五六地相同出世二乘，比大
<lb ed="TX" n="0263a02"/>樹之中；以超過世間二乘道之七八九十地，比大樹之上，其義亦有所顯。生長華果
<lb ed="TX" n="0263a03"/>敷實各稱種姓者，明稟潤之各殊也。生、喩初心，長、喩後習，華敷、喩聞敎修行
<lb ed="TX" n="0263a04"/>，果實、喩證理得果。言同受等澍之雨，而所生之饒益各有差別也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0263a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　不自覺知喩</cb:mulu><head>癸三　不自覺知喩</head>
<lb ed="TX" n="0263a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0263a0601">『雖一地所生、一雨所潤、而諸草木各有差別。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0263a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0263a0701">一地、卽此大千世界之土地。雨無差別，受有差別，喩敎施無差別而機益有差
<lb ed="TX" n="0263a08"/>別，均爲各各衆生所不自知也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0263a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　合述</cb:mulu><head>辛三　合述</head>
<lb ed="TX" n="0263a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　合法王出世說敎普滋</cb:mulu><head>壬一　合法王出世說敎普滋</head>
<lb ed="TX" n="0263a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0263a1101">『迦葉當知！如來亦復如是，出現於世，如大雲起。以大音聲普遍世界天、人、
<lb ed="TX" n="0263a12"/>阿修羅，如彼大雲遍覆三千大千國土。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0264a" n="0264a"/>
<lb ed="TX" n="0264a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　合稟潤各異</cb:mulu><head>壬二　合稟潤各異</head>
<lb ed="TX" n="0264a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0264a0201">『於大衆中而唱是言：「我是如來、應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無
<lb ed="TX" n="0264a03"/>上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。未度者令度，未解者令解，未安者令安，未涅槃
<lb ed="TX" n="0264a04"/>者令得涅槃。今世後世如實知之，我是一切知者、一切見者、知道者、開道者、說道
<lb ed="TX" n="0264a05"/>者。汝等天、人、阿修羅衆，皆應到此，爲聽法故」。爾時無數千萬億衆生，來至佛
<lb ed="TX" n="0264a06"/>所而聽法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0264a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0264a0701">此釋自標召集及他聞普至也。佛以所成就佛果之功德，標示於衆，此卽出大音
<lb ed="TX" n="0264a08"/>聲普遍世界之意。蓋佛所成就之自性功德，非佛自唱，則衆生無由知之也。度、卽
<lb ed="TX" n="0264a09"/>脫離苦惱。解、卽斷惡修善。安、卽修安樂行。得涅槃、卽得佛涅槃。此亦知苦、
<lb ed="TX" n="0264a10"/>斷集、修道、證滅之四弘願。今世後世如實了知，卽佛之三明智，解已見前。一切
<lb ed="TX" n="0264a11"/>知、卽佛之如理、如量之二智。一切見、卽如來肉眼、天眼、慧眼、法眼、佛眼之
<lb ed="TX" n="0264a12"/>五眼。道、卽佛之中道第一義諦，惟佛之眞智能自證知；衆生煩惱能爲道之障蔽，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0265a" n="0265a"/>
<lb ed="TX" n="0265a01"/>惟佛能開發；法性理同，衆生機異，惟佛能方便演說。故佛以此標示天人等衆，而
<lb ed="TX" n="0265a02"/>無數千萬億種衆生悉至佛所而聽法也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0265a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0265a0301">『如來於時觀是衆生諸根利鈍，精進懈怠，隨其所堪而爲說法，種種無量，皆令
<lb ed="TX" n="0265a04"/>歡喜，快得善利。是諸衆生聞是法已，現世安隱，後生善處，以道受樂；亦得聞法，
<lb ed="TX" n="0265a05"/>旣聞法已，離諸障礙，於諸法中任力所能漸得入道。如彼大雲，雨於一切卉木叢林、
<lb ed="TX" n="0265a06"/>及諸藥草，如其種性，具足蒙潤，各得生長。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0265a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0265a0701">此釋佛應導利及生聞獲益也。根鈍者、爲說人天法，根利者、爲說二乘法，精
<lb ed="TX" n="0265a08"/>進者、爲說菩薩修行法，懈怠者、爲說簡便易行之十念生西等法，此皆如來隨衆生
<lb ed="TX" n="0265a09"/>之所堪而爲說法也。衆生根性之中，利之中尤有利，鈍之中仍有鈍，根性之差別無
<lb ed="TX" n="0265a10"/>量，卽說法之方便無量，故曰種種無量；而要皆能使衆生各各獲益。獲益之別有二
<lb ed="TX" n="0265a11"/>：一、爲世間果，如善根未種者種，未成熟者成熟，均名現世安隱。現世旣能如是
<lb ed="TX" n="0265a12"/>，故其後生亦在善道之中。以正因果之道，受正因果之樂，是爲以道受樂。二、爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0266a" n="0266a"/>
<lb ed="TX" n="0266a01"/>出世間果，久聞佛法，漸離煩惱及所知之二障以入於道。或無種姓令得前果，或有
<lb ed="TX" n="0266a02"/>種姓令得後果。若爲二乘，則離見、思障礙，若爲菩薩，則離無明障礙。均由是以
<lb ed="TX" n="0266a03"/>入於無上菩提之道。如彼大雲一時等澍，而草木已各隨其種性，蒙潤生長矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0266a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　合不自覺知</cb:mulu><head>壬三　合不自覺知</head>
<lb ed="TX" n="0266a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0266a0501">『如來說法，一相一味，所謂解脫相、離相、滅相，究竟至於一切種智。其有衆
<lb ed="TX" n="0266a06"/>生聞如來法，若持、讀誦、如說修行，所得功德不自覺知。所以者何？唯有如來知此
<lb ed="TX" n="0266a07"/>衆生種相體性：念何事，思何事，修何事；云何念，云何思，云何修；以何法念，以
<lb ed="TX" n="0266a08"/>何法思，以何法修，以何法得何法。衆生住於種種之地，唯有如來如實見之，明了無
<lb ed="TX" n="0266a09"/>礙。如彼卉木叢林、諸藥草等，而不自知上中下性。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0266a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0266a1001">一相、卽一眞如相。一味、卽一無漏味。因解脫煩惱障而顯之眞如相，名解脫
<lb ed="TX" n="0266a11"/>相；因離所知障而顯之眞如相，爲離相；因滅除二種生死而顯之眞如相，爲滅相。
<lb ed="TX" n="0266a12"/>如來所說諸法，究竟不離涅槃智性。衆生聞之，隨順受持，皆得各成就其三草、二
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0267a" n="0267a"/>
<lb ed="TX" n="0267a01"/>木之行果而不自覺知也。念爲聞慧，思爲思慧，修爲修慧。何事、卽每一乘人所受
<lb ed="TX" n="0267a02"/>爲何乘敎之謂。如來知此衆生念何事者，謂知此衆生所念爲二乘或大乘之敎，抑他
<lb ed="TX" n="0267a03"/>乘之敎也。思何事、修何事倣此。又如來知此衆生云何念、思、修者，謂知此衆生
<lb ed="TX" n="0267a04"/>念、思、修三慧之行相也。又知其以何法念、思、修者，謂知其念、思、修三慧之
<lb ed="TX" n="0267a05"/>體也。又知其以何法得何法者，謂知其以何行得何果，以何敎得何理也。住種種地
<lb ed="TX" n="0267a06"/>，謂如人天、二乘、菩薩等，各居自種姓之地位。蓋衆生之種相體性及其因行果位
<lb ed="TX" n="0267a07"/>之各各差別，唯佛以正智觀照，盡能如實了知，而衆生各不自知，猶如草木不自知
<lb ed="TX" n="0267a08"/>其有上中下三性也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0267a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　結成</cb:mulu><head>壬四　結成</head>
<lb ed="TX" n="0267a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0267a1001">『如來知是一相、一味之法，所謂解脫相、離相、滅相、究竟涅槃常寂滅相，終
<lb ed="TX" n="0267a11"/>歸於空。佛知是已，觀衆生心欲而將護之，是故不卽爲說一切種智。汝等迦葉甚爲希
<lb ed="TX" n="0267a12"/>有！能知如來隨宜說法，能信能受。所以者何？諸佛世尊隨宜說法，難解難知』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0268a" n="0268a"/>
<lb ed="TX" n="0268a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0268a0101">如來知是實法終歸於空者，以是法究竟圓滿畢竟空寂，愣嚴所謂究竟菩提爲無
<lb ed="TX" n="0268a02"/>所得者是也。衆生心欲尙有覆障，未及知此，故如來不遽爲說，所以將護之令免生
<lb ed="TX" n="0268a03"/>謗罪也。以下歎法之難知，並再讚迦葉之能知。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0268a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0268a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌陳述</cb:mulu><head>辛一　頌陳述</head>
<lb ed="TX" n="0268a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌法述</cb:mulu><head>壬一　頌法述</head>
<lb ed="TX" n="0268a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0268a0701">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『破有法王，出現世間，隨衆生欲，種種說法
<lb ed="TX" n="0268a08"/>。如來尊重，智慧深遠，久默斯要，不務速說。有智若聞，則能信解；無智疑悔，則
<lb ed="TX" n="0268a09"/>爲永失。是故迦葉！隨力爲說，以種種緣令得正見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0268a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0268a1001">有之名對無而成，始以和合而有，復以相續而有，而法界於以安立，遂顯萬有
<lb ed="TX" n="0268a11"/>之相。然此萬有實始於一業之所成，故名業有；因業召苦，復名苦有；合上業、有
<lb ed="TX" n="0268a12"/>爲二有；統欲界、色界、無色界爲三有；合生有、死有、中有⸺卽中陰身⸺本
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0269a" n="0269a"/>
<lb ed="TX" n="0269a01"/>有爲四有；分觀五趣爲五有；加阿修羅爲六有；加仙趣爲七有；又八苦之相爲八有
<lb ed="TX" n="0269a02"/>；九地、九有情居爲九有；然九有均由十善道、十惡道所成，又爲十有；更就果報
<lb ed="TX" n="0269a03"/>上之四洲人類、及地獄、鬼、畜、修羅之四惡趣、六欲天、並四禪天、四空天、更
<lb ed="TX" n="0269a04"/>加大梵天、無想天、阿那含天、統爲二十五有。一眞法界本無差別之相，徒以無明
<lb ed="TX" n="0269a05"/>妄動，業相橫生，如大幻師，以大幻力現爲幻相，遂成諸有。法王如佛，懼衆生之
<lb ed="TX" n="0269a06"/>著於有也，故先破有。破之奈何？若直截根源，則卽敎照破此造作萬有之無明令空
<lb ed="TX" n="0269a07"/>而已。如不能空，先令離我障、離所知障。如不能離，先令以善業代惡業，然後以
<lb ed="TX" n="0269a08"/>不動業代善、惡業，次更以定慧均等之無漏業代不動業，由是漸可斷離無明而成破
<lb ed="TX" n="0269a09"/>有之佛智。</p>
<lb ed="TX" n="0269a10"/><p xml:id="pTX10p0269a1001">又、別釋數義如下：凡有法執者，必墮於因果之範圍，以皆爲有爲法故。佛以
<lb ed="TX" n="0269a11"/>眞智證於平等眞如法性，一切有爲法悉不離而離，泯絕無寄，故曰破有法王。以佛
<lb ed="TX" n="0269a12"/>智如如，離有爲之相也。又破者、破一切法，有者、有一切法，謂佛破一切遍計所
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0270a" n="0270a"/>
<lb ed="TX" n="0270a01"/>執本空之法，有一切依、圓所顯本有之法也。又經云：一切法不生故般若生。故知
<lb ed="TX" n="0270a02"/>一切有漏法破卽一切無漏法有，一切有爲法破卽一切無爲法有，一切衆生法破卽一
<lb ed="TX" n="0270a03"/>切聖人法有，一切世間法破卽一切出世間法有：以破故有，此又由破而有之一釋也
<lb ed="TX" n="0270a04"/>。本節重頌之意，以法王示現，原爲隨順衆生說種種法，令終得入於佛之正見。有
<lb ed="TX" n="0270a05"/>智、無智，悉視所堪，不務速說致令永失也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0270a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌喩述</cb:mulu><head>壬二　頌喩述</head>
<lb ed="TX" n="0270a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0270a0701">『迦葉當知！譬如大雲起於世間，遍覆一切，慧雲含潤，電光晃曜，雷聲遠震，
<lb ed="TX" n="0270a08"/>令衆悅豫。日光揜蔽，地上淸涼，靉靆垂布，如可承攬。其雨普等，四方俱下，流澍
<lb ed="TX" n="0270a09"/>無量，率土充洽。山川、險谷、幽邃所生，卉木、藥草、大小諸樹、百穀、苗稼、甘
<lb ed="TX" n="0270a10"/>蔗、蒲萄，雨之所潤，無不豐足；乾地普洽，藥、木並茂。其雲所出一味之水，草木
<lb ed="TX" n="0270a11"/>叢林隨分受潤，一切諸樹上中下等，稱其大小各得生長。根、莖、枝、葉、華、果、
<lb ed="TX" n="0270a12"/>光色，一雨所及，皆得鮮澤。如其體相、性分大小，所潤是一而各滋茂。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0271a" n="0271a"/>
<lb ed="TX" n="0271a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0271a0101">電曜、所以放光動衆，雷震、所以懾伏惡人，蔽日、喩能摧滅外道，皆頌大雲
<lb ed="TX" n="0271a02"/>之德。其雨普等四句，頌雨之功能。山川險谷句以下二頌半，頌所潤之物。其雲所
<lb ed="TX" n="0271a03"/>出句以下三頌，頌所潤各物之差別功用。如其體相下一頌，頌不自覺知。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0271a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　頌合述</cb:mulu><head>壬三　頌合述</head>
<lb ed="TX" n="0271a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　合佛興於世說敎普滋</cb:mulu><head>癸一　合佛興於世說敎普滋</head>
<lb ed="TX" n="0271a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0271a0601">『佛亦如是，出現於世，譬如大雲普覆一切。旣出於世，爲諸衆生分別演說諸法
<lb ed="TX" n="0271a07"/>之實。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0271a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　合稟潤各異</cb:mulu><head>癸二　合稟潤各異</head>
<lb ed="TX" n="0271a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　合自標召集</cb:mulu><head>子一　合自標召集</head>
<lb ed="TX" n="0271a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0271a1001">『大聖世尊，於諸天人一切衆中而宣是言：「我爲如來兩足之尊，出於世間，猶
<lb ed="TX" n="0271a11"/>如大雲，充潤一切枯槁衆生，皆令離苦得安隱樂⸺世間之樂及涅槃樂。」諸天人衆，
<lb ed="TX" n="0271a12"/>一心善聽！皆應到此，覲無上尊。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0272a" n="0272a"/>
<lb ed="TX" n="0272a01"/><p xml:id="pTX10p0272a0101">『我爲世尊，無能及者，安隱衆生故現於世。爲大衆說甘露淨法，其法一味、解
<lb ed="TX" n="0272a02"/>脫、涅槃，以一妙音演暢斯義，常爲大乘而作因緣。我觀一切普皆平等，無有彼此愛
<lb ed="TX" n="0272a03"/>憎之心，我無貪著亦無限礙，恆爲一切平等說法。如爲一人，衆多亦然。常演說法，
<lb ed="TX" n="0272a04"/>曾無他事，去來坐立，終不疲厭。充足世間，如雨普潤。貴、賤、上、下，持戒、毀
<lb ed="TX" n="0272a05"/>戒，威儀具足、及不具足，正見、邪見，利根、鈍根，等雨法雨而無懈倦。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0272a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0272a0601">甘露、喩法義能使人心淸涼，息煩惱熱。無有愛憎、冤親平等也。我無貪著、
<lb ed="TX" n="0272a07"/>不慳大法也。亦無限礙、不存嫉妒也。無有貴賤種性、持戒毀戒、威儀具足與否、
<lb ed="TX" n="0272a08"/>及是否外道、根性利鈍等差別者，以但觀善根隨順度脫，此總明說法平等也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0272a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　合生聞獲益</cb:mulu><head>子三　合生聞獲益</head>
<lb ed="TX" n="0272a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0272a1001">『一切衆生聞我法者，隨力所受，住於諸地：或處人、天，轉輪聖王，釋、梵諸
<lb ed="TX" n="0272a11"/>王，是小藥草。知無漏法，能得涅槃，起六神通及得三明；獨處山林，常行禪定，得
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0273a" n="0273a"/>
<lb ed="TX" n="0273a01"/>緣覺證，是中藥草。求世尊處，我當作佛，行精進定，是上藥草。又諸佛子專心佛道
<lb ed="TX" n="0273a02"/>，常行慈悲，自知作佛決定無疑，是名小樹。安住神通，轉不退輪，度無量億百千衆
<lb ed="TX" n="0273a03"/>生，如是菩薩名爲大樹。佛平等說，如一味雨，隨衆生性所受不同，如彼草木所稟各
<lb ed="TX" n="0273a04"/>異。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0273a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0273a0501">此九頌半、頌稟潤各殊之性。蓋人天乘爲小藥草，二乘爲中藥草，菩薩爲大藥
<lb ed="TX" n="0273a06"/>草，七地以前菩薩爲小樹，八地以上菩薩爲大樹，悉各因其本具之種姓而逢潤滋長
<lb ed="TX" n="0273a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0273a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0273a0801">『佛以此喩方便開示，種種言辭演說一法，於佛智慧如海一滴。我雨法雨，充滿
<lb ed="TX" n="0273a09"/>世間，一味之法，隨力修行。如彼叢林、藥草、諸樹，隨其大小漸增茂好。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0273a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0273a1001">此三頌半、頌稟潤滋茂之因。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0273a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0273a1101">『諸佛之法，常以一味，令諸世間普得具足，漸次修行皆得道果。聲聞、緣覺處
<lb ed="TX" n="0273a12"/>於山林，住最後身，聞法得果，是名藥草各得增長。若諸菩薩智慧堅固，了達三界，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0274a" n="0274a"/>
<lb ed="TX" n="0274a01"/>求最上乘，是名小樹而得增長。復有住禪，得神通力，聞諸法空，心大歡喜，放無數
<lb ed="TX" n="0274a02"/>光度諸衆生，是名大樹而得增長。如是迦葉！佛所說法，譬如大雲，以一味雨，潤於
<lb ed="TX" n="0274a03"/>人華，各得成實。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0274a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0274a0401">此八頌，頌稟潤成實之果。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0274a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　頌結成</cb:mulu><head>癸三　頌結成</head>
<lb ed="TX" n="0274a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0274a0601">『迦葉當知！以諸因緣、種種譬喩，開示佛道，是我方便，諸佛亦然。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0274a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　結實</cb:mulu><head>己三　結實</head>
<lb ed="TX" n="0274a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0274a0801">『今爲汝等說最實事，諸聲聞衆皆非滅度，汝等所行是菩薩道，漸漸修學悉當成
<lb ed="TX" n="0274a09"/>佛』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0274a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0274a1001">此結成經說之實法也。佛再申言二乘非究竟滅度，及汝等所行已爲菩薩道，則
<lb ed="TX" n="0274a11"/>迦葉等當知無上菩提非無己分，而正爲其所應作之事也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0274a12"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0274a1201">授記品第六</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0275a" n="0275a"/>
<lb ed="TX" n="0275a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0275a0101">第二周說法中，已說如來喩化、中根領悟、及佛重述成三節，此應說第四節佛
<lb ed="TX" n="0275a02"/>爲授記。授、與也，記、記別也。善與惡皆可授記，如將爲阿羅漢、將墮地獄之類
<lb ed="TX" n="0275a03"/>。又或爲衆所知識之人，或爲甚深微妙之義，及或有廣大殊勝之因果，均應授記。
<lb ed="TX" n="0275a04"/><name role="" type="person">摩訶迦葉</name>四人，以有因果各各廣大殊勝，當爲授記，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0275a05"/><p xml:id="pTX10p0275a0501">如來方便說三，則乘體有異矣。然若執著乘定有異之說，是必小乘種姓人不能
<lb ed="TX" n="0275a06"/>成佛。今爲對治此染慢及顯示乘平等故，故說此品。</p>
<lb ed="TX" n="0275a07"/><p xml:id="pTX10p0275a0701">能授者，爲有後得智中世俗智之佛；所授者，必爲可受記體性之衆生。若無此
<lb ed="TX" n="0275a08"/>體性，則不能授之矣。故如擧外道妄執之無體性法以詢佛，佛雖一切智者，亦默置
<lb ed="TX" n="0275a09"/>不答，以旣無體性則不可記別故。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0275a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊四　佛爲授記</cb:mulu><head>戊四　佛爲授記</head>
<lb ed="TX" n="0275a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　爲四人現前授記</cb:mulu><head>己一　爲四人現前授記</head>
<lb ed="TX" n="0275a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　授大迦葉記</cb:mulu><head>庚一　授大迦葉記</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0276a" n="0276a"/>
<lb ed="TX" n="0276a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0276a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　授因記</cb:mulu><head>壬一　授因記</head>
<lb ed="TX" n="0276a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0276a0301">爾時、世尊說是偈已，吿諸大衆，唱如是言：『我此弟子<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>，於未來世，
<lb ed="TX" n="0276a04"/>當得奉覲三百萬億諸佛世尊，供養恭敬，尊重讚歎，廣宣諸佛無量大法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0276a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0276a0501">此記別大迦葉將來成佛之因行也。恭敬尊重讚歎，謂以身、口、意三業虔誠奉
<lb ed="TX" n="0276a06"/>佛。廣宣大法，則爲利他功德也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0276a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　授果記</cb:mulu><head>壬二　授果記</head>
<lb ed="TX" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0276a0801">『於最後身得成爲佛，名曰光明如來、應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、
<lb ed="TX" n="0276a09"/>無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0276a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0276a1001">此記別號。大迦葉本有身光飮吞日月之德爲本因，遂以彰其佛果。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0276a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0276a1101">『國名光德，劫名大莊嚴，佛壽十二小劫，正法住世二十小劫，像法亦住二十小
<lb ed="TX" n="0276a12"/>劫。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0277a" n="0277a"/>
<lb ed="TX" n="0277a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0277a0101">此記國名、劫名、與壽量。光德者、亦以光明爲國之果德。正法、像法等，解
<lb ed="TX" n="0277a02"/>均見前。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0277a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0277a0301">『國界嚴飾，無諸穢惡、瓦礫、荆棘、便利不淨。其土平正，無有高下、坑坎、
<lb ed="TX" n="0277a04"/>堆阜。琉璃爲地，寶樹行列，黃金爲繩以界道側，散諸寶華，周遍淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0277a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0277a0501">此記國土莊嚴淸淨之相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0277a0601">『其國菩薩無量千億，諸聲聞衆亦復無數。無有魔事，雖有魔、及魔民，皆護佛
<lb ed="TX" n="0277a07"/>法』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0277a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0277a0801">此記眷屬皆爲菩薩，及魔民皆知護法也。迦葉以修頭陀苦行爲因，故其果報上
<lb ed="TX" n="0277a09"/>亦無貪著五欲、嬈亂佛法之魔民魔事。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0277a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0277a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0277a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『吿諸比丘！我以佛眼，見是迦葉，於未來世
<lb ed="TX" n="0277a12"/>過無數劫，當得作佛。而於來世，供養奉覲三百萬億諸佛世尊，爲佛智慧淨修梵行，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0278a" n="0278a"/>
<lb ed="TX" n="0278a01"/>供養最上二足尊已，修習一切無上之慧，於最後身得成爲佛。其土淸淨，琉璃爲地，
<lb ed="TX" n="0278a02"/>多諸寶樹，行列道側，金繩界道，見者歡喜。常出好香，散衆名華，種種奇妙以爲莊
<lb ed="TX" n="0278a03"/>嚴。其地平正，無有邱坑。諸菩薩衆不可稱計，其心調柔，逮大神通，奉持諸佛大乘
<lb ed="TX" n="0278a04"/>經典。諸聲聞衆無漏後身，法王之子，亦不可計，乃以天眼不能數知。其佛當壽十二
<lb ed="TX" n="0278a05"/>小劫，正法住世二十小劫，像法亦住二十小劫，光明世尊其事如是』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0278a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0278a0601">此中初一頌半、標吿，次十頌半、頌記，末半頌、結之。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0278a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　爲餘三人授記</cb:mulu><head>庚二　爲餘三人授記</head>
<lb ed="TX" n="0278a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　請記</cb:mulu><head>辛一　請記</head>
<lb ed="TX" n="0278a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0278a0901">爾時、<name role="" type="person">大目犍連</name>、須菩提、<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>等，皆悉悚慄，一心合掌，瞻仰尊顏，目
<lb ed="TX" n="0278a10"/>不暫捨，卽共同聲而說偈言：『大雄猛世尊，諸釋之法王！哀愍我等故，而賜佛音聲
<lb ed="TX" n="0278a11"/>。若知我深心，見爲授記者，如以甘露灑，除熱得淸涼。如從饑國來，忽遇大王膳，
<lb ed="TX" n="0278a12"/>心猶懷疑懼，未敢卽便食；若復得王敎，然後乃敢食。我等亦如是，每惟小乘過，不
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0279a" n="0279a"/>
<lb ed="TX" n="0279a01"/>知當云何得佛無上慧？雖聞佛音聲，言我等作佛，心尙懷憂懼，如未敢便食。若蒙佛
<lb ed="TX" n="0279a02"/>授記，爾乃快安樂。大雄猛世尊，常欲安世間，願賜我等記，如飢須敎食』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0279a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0279a0301">此長行與偈頌，標請記之式與請記之辭。悚慄、敬懼之貌。長行叙<name role="" type="person">大目犍連</name>等
<lb ed="TX" n="0279a04"/>三人，懼不得受記及希得受記之狀。以下七頌，復分爲三：初二頌，頌讚請。次四
<lb ed="TX" n="0279a05"/>頌，頌喩請。後一頌，頌結請。諸釋法王，謂以釋迦爲姓者非止一人，而佛則諸釋
<lb ed="TX" n="0279a06"/>中之法王也。深心、甚深懇切之心。見人受記，如受甘露，正明希望之深心。饑國
<lb ed="TX" n="0279a07"/>、喩小乘匱乏大乘之法。大王膳、喩一乘妙法。疑懼未食，喩慮己無大乘之分，未
<lb ed="TX" n="0279a08"/>敢領取修行也。言我等若得佛授記，則自爾欣當作佛，猶得王敎食，而饑國之民始
<lb ed="TX" n="0279a09"/>敢食於王膳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0279a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　授記</cb:mulu><head>辛二　授記</head>
<lb ed="TX" n="0279a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　授須菩提記</cb:mulu><head>壬一　授須菩提記</head>
<lb ed="TX" n="0279a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　長行</cb:mulu><head>癸一　長行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0280a" n="0280a"/>
<lb ed="TX" n="0280a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0280a0101">爾時、世尊知諸大弟子心之所念，吿諸比丘：『是須菩提，於當來世，奉覲三百
<lb ed="TX" n="0280a02"/>萬億那由他佛，供養恭敬，尊重讚歎，常修梵行，具菩薩道。於最後身得成爲佛，號
<lb ed="TX" n="0280a03"/>曰名相如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛
<lb ed="TX" n="0280a04"/>、世尊。劫名有寶，國名寶生。其土平正，玻璃爲地，寶樹莊嚴，無諸邱坑、沙礫、
<lb ed="TX" n="0280a05"/>荆棘、便利之穢，寶華覆地，周遍淸淨。其土人民，皆處寶臺珍妙樓閣。聲聞弟子無
<lb ed="TX" n="0280a06"/>量無邊，算數譬喩所不能知；諸菩薩衆無數千萬億那由他。佛壽十二小劫，正法住世
<lb ed="TX" n="0280a07"/>二十小劫，像法亦住二十小劫。其佛常處虛空爲衆說法，度脫無量菩薩及聲聞衆』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0280a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0280a0801">此授須菩提記中之因記、果記也。那由他、卽世俗數量中億兆京<g ref="#CB31475">𥞨</g>之<g ref="#CB31475">𥞨</g>⸺但
<lb ed="TX" n="0280a09"/>內典數量中，每一大數，均由前數自乘而得，如億億爲兆，兆兆爲京，京京爲<g ref="#CB31475">𥞨</g>之
<lb ed="TX" n="0280a10"/>類⸺<g ref="#CB31475">𥞨</g>卽那由他也。須菩提了知一切法空，故一切名相空，所謂但有言說都無實
<lb ed="TX" n="0280a11"/>義也。以了知法唯名相故，故佛果上之德號，曰名相如來。又善現誕日，宅舍都現
<lb ed="TX" n="0280a12"/>空相，繼復現多數寶物之相，故依報之佛國土名曰寶生，所應之劫名曰有寶。人民
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0281a" n="0281a"/>
<lb ed="TX" n="0281a01"/>居處，亦多珍寶臺閣，皆顯歷劫因行之德義。一切法旣空，卽一切事無不空，由是
<lb ed="TX" n="0281a02"/>依空而住之大千世界亦畢竟空，則依此世界而住之佛與衆生之相更無不空。是故證
<lb ed="TX" n="0281a03"/>第一義空之名相如來，爲衆說法亦常住於空。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0281a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　重頌</cb:mulu><head>癸二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0281a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0281a0501">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『諸比丘衆！今吿汝等，皆當一心聽我所說。
<lb ed="TX" n="0281a06"/>我大弟子須菩提者，當得作佛，號曰名相。當供無數萬億諸佛，隨佛所行，漸具大道
<lb ed="TX" n="0281a07"/>。最後身得三十二相，端正姝妙，猶如寶山。其佛國土，嚴淨第一，衆生見者，無不
<lb ed="TX" n="0281a08"/>愛樂。佛於其中，度無量衆。其佛法中，多諸菩薩，皆悉利根，轉不退輪，彼國常以
<lb ed="TX" n="0281a09"/>菩薩莊嚴。諸聲聞衆不可稱數，皆得三明，具六神通，住八解脫，有大威德。其佛說
<lb ed="TX" n="0281a10"/>法，現於無量神通變化，不可思議。諸天、人民，數如恆沙，皆共合掌，聽受佛語。
<lb ed="TX" n="0281a11"/>其佛當壽十二小劫，正法住世二十小劫，像法亦住二十小劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0281a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0281a1201">此頌約分爲二：初一頌、標吿，後十一頌、正吿也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0282a" n="0282a"/>
<lb ed="TX" n="0282a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　授迦旃延記</cb:mulu><head>壬二　授迦旃延記</head>
<lb ed="TX" n="0282a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　長行</cb:mulu><head>癸一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0282a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0282a0301">爾時、世尊復吿諸比丘衆：『我今語汝，是<name role="" type="person">大迦旃延</name>，於當來世，以諸供具供養
<lb ed="TX" n="0282a04"/>奉事八千億佛，恭敬尊重。諸佛滅後，各起塔廟，高千由旬，縱廣正等五百由旬，以
<lb ed="TX" n="0282a05"/>金、銀、琉璃、硨磲、瑪瑙、眞珠、玫瑰、七寶合成，衆華、瓔珞、塗香、末香、燒
<lb ed="TX" n="0282a06"/>香、繪蓋、幢旛、供養塔廟。過是已後，當復供養二萬億佛，亦復如是。供養是諸佛
<lb ed="TX" n="0282a07"/>已，具菩薩道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0282a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0282a0801">此釋授迦旃延記中之因記。迦旃延當於佛在時供養奉事，於佛滅後供養塔廟，
<lb ed="TX" n="0282a09"/>後更値佛供養承事，始能具足菩薩修行之道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0282a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0282a1001">當得作佛，號曰閻浮那提金光如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無
<lb ed="TX" n="0282a11"/>上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。其土平正，玻璃爲地，寶樹莊嚴，黃金爲繩以界
<lb ed="TX" n="0282a12"/>道側，妙華覆地，周遍淸淨，見者歡喜。無四惡道⸺地獄、餓鬼、畜生、阿修羅道
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0283a" n="0283a"/>
<lb ed="TX" n="0283a01"/>，多有天、人、諸聲聞衆、及諸菩薩無量萬億，莊嚴其國。佛壽十二小劫，正法住世
<lb ed="TX" n="0283a02"/>二十小劫，像法亦住二十小劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0283a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0283a0301">此釋授果記。閻浮那提，亦譯<name role="" type="person">閻浮提</name>，卽勝金之義。<name role="" type="person">閻浮提</name>中有處出金，光最
<lb ed="TX" n="0283a04"/>勝妙，故名。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0283a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　重頌</cb:mulu><head>癸二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0283a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0283a0601">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『諸比丘衆，皆一心聽，如我所說，眞實無異
<lb ed="TX" n="0283a07"/>。是迦旃延，當以種種妙好供具，供養諸佛。諸佛滅後，起七寶塔，亦以華、香供養
<lb ed="TX" n="0283a08"/>舍利。其最後身，得佛智慧，成等正覺。國土淸淨，度脫無量萬億衆生，皆爲十方之
<lb ed="TX" n="0283a09"/>所供養。佛之光明無能勝者，其佛號曰閻浮金光。菩薩、聲聞，斷一切有，無量無數
<lb ed="TX" n="0283a10"/>莊嚴其國』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0283a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0283a1101">此七頌分二：一頌標吿，六頌正吿。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0283a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　授<name role="" type="person">大目連</name>記</cb:mulu><head>壬三　授<name role="" type="person">大目連</name>記</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0284a" n="0284a"/>
<lb ed="TX" n="0284a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　長行</cb:mulu><head>癸一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0284a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0284a0201">爾時、世尊復吿大衆：『我今語汝！是<name role="" type="person">大目犍連</name>，當以種種供具供養八千諸佛，
<lb ed="TX" n="0284a03"/>恭敬尊重。諸佛滅後，各起塔廟高千由旬，縱廣正等五百由旬，以金、銀、琉璃、硨
<lb ed="TX" n="0284a04"/>磲、碼瑙、眞珠、玫瑰七寶合成，衆華、瓔珞、塗香、末香、燒香、繒蓋、幢旛以用
<lb ed="TX" n="0284a05"/>供養。過是已後，當復供養二百萬億諸佛，亦復如是。當得成佛，號曰多摩羅跋栴檀
<lb ed="TX" n="0284a06"/>香如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世
<lb ed="TX" n="0284a07"/>尊。劫名喜滿，國名意樂。其土平正。玻璃爲地，寶樹莊嚴，散眞珠華，周遍淸淨，
<lb ed="TX" n="0284a08"/>見者歡喜。多諸天、人、菩薩、聲聞，其數無量。佛壽二十四小劫，正法住世四十小
<lb ed="TX" n="0284a09"/>劫，像法亦住四十小劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0284a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0284a1001">此授<name role="" type="person">大目犍連</name>之因記果記也。<name role="" type="person">大目犍連</name>之因記，同於迦旃延。其果記，則佛之
<lb ed="TX" n="0284a11"/>壽量與正法、像法住世之劫，均倍於前。多摩羅跋：多、性也；摩羅跋亦譯摩羅波
<lb ed="TX" n="0284a12"/>，卽庵摩羅，義言無垢；跋、爲賢義，總云性無垢賢栴檀香。喩佛性賢善身無垢，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0285a" n="0285a"/>
<lb ed="TX" n="0285a01"/>具功德之香，能熏發衆生善根也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0285a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　重頌</cb:mulu><head>癸二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0285a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0285a0301">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『我此弟子，<name role="" type="person">大目犍連</name>，捨是身已，得見八千
<lb ed="TX" n="0285a04"/>二百萬億諸佛世尊，爲佛道故供養恭敬，於諸佛所常修梵行，於無量劫奉持佛法。諸
<lb ed="TX" n="0285a05"/>佛滅後，起七寶塔，長表金刹、華、香、伎樂而以供養諸佛塔廟。漸漸具足菩薩道已
<lb ed="TX" n="0285a06"/>，於意樂國而得作佛，號多摩羅旃檀之香。其佛壽命二十四劫。常爲天人演說佛道，
<lb ed="TX" n="0285a07"/>聲聞無量如恆河沙，三明、六通有大威德；菩薩無數，志固精進，於佛智慧皆不退轉
<lb ed="TX" n="0285a08"/>。佛滅度後，正法當住四十小劫，像法亦爾。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0285a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0285a0901">此重頌有十，約分爲二：初五頌因記，後五頌果記。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0285a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　起三周標當授記</cb:mulu><head>己二　起三周標當授記</head>
<lb ed="TX" n="0285a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0285a1101">『我諸弟子，威德具足，其數五百，皆當授記，於未來世咸得成佛。我及汝等宿
<lb ed="TX" n="0285a12"/>世因緣，吾今當說，汝等善聽』！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0286a" n="0286a"/>
<lb ed="TX" n="0286a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0286a0101">頌內於五百弟子特爲標明應當授記，卽爲起下文三周說法之緣由也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0286a02"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0286a0201">化城喩品第七</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0286a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0286a0301">正宗分爲顯一乘之境，有三周說法：其中法說利上根，喩說化中根，今已釋竟
<lb ed="TX" n="0286a04"/>；爲利下根，乃說因緣，是爲第三周說法因說利下根之緣起。此第三周因說利下根
<lb ed="TX" n="0286a05"/>，共分四節，其第一節爲佛正喩化，釋之者卽此化城喩品。</p>
<lb ed="TX" n="0286a06"/><p xml:id="pTX10p0286a0601">本品經文分二：一曰、說宿因令念退大就小，二曰、顯今果令知捨權趨實。化
<lb ed="TX" n="0286a07"/>城喩之前，雖先已叙述宿昔因緣以利下根，而佛之正意，則尤在對治阿羅漢等，令
<lb ed="TX" n="0286a08"/>勿執著於化城之小涅槃，而當進趨於無上佛乘之寶所，故以化城喩爲名也。</p>
<lb ed="TX" n="0286a09"/><p xml:id="pTX10p0286a0901">上、中根旣皆受記，而前品之末云五百弟子皆當授記，是下根終當得記，已露
<lb ed="TX" n="0286a10"/>端倪。然恐此下根人不易領解，今欲假說因緣，使之興起信解，故說此品。又、此
<lb ed="TX" n="0286a11"/>品爲對治有定之增上慢人而說，若凡夫、若阿羅漢，其所得禪定與涅槃，均屬暫許
<lb ed="TX" n="0286a12"/>取爲休息之化城，而不容著爲究竟。蓋凡夫所得之四禪、四定，僅暫伏惑種不生現
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0287a" n="0287a"/>
<lb ed="TX" n="0287a01"/>行。卽阿羅漢亦只得解脫道時纔證於法性，而一刹那間分別心起，其所取之境已非
<lb ed="TX" n="0287a02"/>先時所證之法性，而爲分別心所另取之境矣；若便執此以爲究竟，實卽取於滅受想
<lb ed="TX" n="0287a03"/>定，幷非涅槃，故仍屬化城，未躋究竟。今欲令行者不滯於中途自證之境界，故說
<lb ed="TX" n="0287a04"/>此品。</p>
<lb ed="TX" n="0287a05"/><p xml:id="pTX10p0287a0501">化城之喩，雖通對治各類衆生之執著，而此品正被之機，則指住小乘涅槃爲究
<lb ed="TX" n="0287a06"/>竟之阿羅漢等衆也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0287a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁三　三周說法</cb:mulu><head>丁三　三周說法</head>
<lb ed="TX" n="0287a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　說法</cb:mulu><head>戊一　說法</head>
<lb ed="TX" n="0287a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0287a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　說宿因令念退大就小</cb:mulu><head>庚一　說宿因令念退大就小</head>
<lb ed="TX" n="0287a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　說往因會自身事</cb:mulu><head>辛一　說往因會自身事</head>
<lb ed="TX" n="0287a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　明大通佛去今久遠</cb:mulu><head>壬一　明大通佛去今久遠</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0288a" n="0288a"/>
<lb ed="TX" n="0288a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0288a0101">佛吿諸比丘：『乃往過去無量無邊不可思議阿僧祇劫，爾時有佛名大通智勝如來
<lb ed="TX" n="0288a02"/>，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。其
<lb ed="TX" n="0288a03"/>國名好城，劫名大相。諸比丘！彼佛滅度已來甚大久遠，譬如三千大千世界所有地種
<lb ed="TX" n="0288a04"/>，假使有人磨以爲墨，過於東方千國土乃下一點，大如微塵，又過千國土復下一點，
<lb ed="TX" n="0288a05"/>如是展轉盡地種墨。於汝等意云何？是諸國土，若算師、若算師弟子，能得邊際知其
<lb ed="TX" n="0288a06"/>數不』？『不也，世尊』！『諸比丘！是人所經國土，若點不點盡抹爲塵，一塵一劫
<lb ed="TX" n="0288a07"/>，彼佛滅度已來復過是數無量無邊百千萬億阿僧祇劫。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0288a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0288a0801">此下叙說過去因緣，以領會佛之自身事也。甚大久遠者，言此佛去今久遠之時
<lb ed="TX" n="0288a09"/>分甚大也。地種者，地爲四大之一，以能爲發生之因，故名爲種。地種、卽專指大
<lb ed="TX" n="0288a10"/>千世界中地大之質而言。地種盡磨爲墨，顯成墨之多；過千國土始下一點，顯用墨
<lb ed="TX" n="0288a11"/>之少；墨多點少，展轉卒至於墨盡，顯所經國土之多。每過千國土卽下一點，爲所
<lb ed="TX" n="0288a12"/>點之國；其所超越之九百九十九國土，卽爲不點之國；合此點不點之國土盡抹爲塵
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0289a" n="0289a"/>
<lb ed="TX" n="0289a01"/>，顯塵數之多。以如是一塵一劫之劫數，而大通智勝如來去今之劫數乃更過之，其
<lb ed="TX" n="0289a02"/>久遠甚大如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0289a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0289a0301">『我以如來知見力故，觀彼久遠猶若今日』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0289a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0289a0401">此顯如來之智能見也。知見力、卽如來之大圓鏡智。佛智甚深，於古今刹海，
<lb ed="TX" n="0289a05"/>皆於一念中等如顯現。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0289a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0289a0601">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『我念過去世，無量無邊劫，有佛兩足尊，名
<lb ed="TX" n="0289a07"/>大通智勝。如人以力磨三千大千土，盡此諸地種，皆悉以爲墨；過於千國土，乃下一
<lb ed="TX" n="0289a08"/>塵點，如是展轉點，盡此諸塵墨。如是諸國土，點與不點等，復盡抹爲塵，一塵爲一
<lb ed="TX" n="0289a09"/>劫；此諸微塵數，其劫復過是，彼佛滅度來，如是無量劫。如來無礙智，知彼佛滅度
<lb ed="TX" n="0289a10"/>，及聲聞、菩薩，如見今滅度。諸比丘當知！佛智淨微妙，無漏、無所礙，通達無量
<lb ed="TX" n="0289a11"/>劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0289a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0289a1201">初五頌、頌時久遠，後二頌、頌己能見。見甲而遺乙謂之漏，見彼不見此謂之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0290a" n="0290a"/>
<lb ed="TX" n="0290a01"/>礙，佛以無漏、無礙之智，見彼佛及其聲聞、菩薩之滅度，宛如見之於今日，所以
<lb ed="TX" n="0290a02"/>爲淨妙之智也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0290a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　明大通智勝佛事</cb:mulu><head>壬二　明大通智勝佛事</head>
<lb ed="TX" n="0290a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　佛壽成道</cb:mulu><head>癸一　佛壽成道</head>
<lb ed="TX" n="0290a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0290a0501">佛吿諸比丘：『大通智勝佛壽五百四十萬億那由他劫，其佛本坐道場破魔軍已，
<lb ed="TX" n="0290a06"/>垂得阿耨多羅三藐三菩提，而諸佛法不現在前。如是一小劫乃至十小劫，結跏趺坐，
<lb ed="TX" n="0290a07"/>身心不動，而諸佛法猶不在前。爾時、忉利諸天，先爲彼佛於菩提樹下敷師子座，高
<lb ed="TX" n="0290a08"/>一由旬，佛於此坐當得阿耨多羅三藐三菩提。適坐此座，時諸梵天王雨衆天華，面百
<lb ed="TX" n="0290a09"/>由旬，香風時來，吹去萎華，更雨新者，如是不絕，滿十小劫供養於佛。乃至滅度，
<lb ed="TX" n="0290a10"/>常雨此華。四王諸天，爲供養佛常擊天鼓，其餘諸天作天伎樂，滿十小劫；至於滅度
<lb ed="TX" n="0290a11"/>，亦復如是。諸比丘！大通智勝佛過十小劫，諸佛之法乃現在前，成阿耨多羅三藐三
<lb ed="TX" n="0290a12"/>菩提。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0291a" n="0291a"/>
<lb ed="TX" n="0291a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0291a0101">道場、謂菩提場，卽非證菩提不起於座之場。破魔軍，謂破煩惱魔、五蘊魔、
<lb ed="TX" n="0291a02"/>死魔、天魔。佛法現在前，謂證於一切種智。師子座、卽佛座。大通如來端坐道場
<lb ed="TX" n="0291a03"/>，歷十小劫，過此以後，佛法乃得現前，顯大道難成之相。諸天之華供養、樂供養
<lb ed="TX" n="0291a04"/>，亦滿十小劫；至佛滅度，仍復如是，顯天人供養之相。又諸佛之法乃現在前、成
<lb ed="TX" n="0291a05"/>阿耨多羅三藐三菩提者，此爲諸佛自證之境，豈衆生所能測度！惟佛從自證之性海
<lb ed="TX" n="0291a06"/>中，發起大悲心以迴向於衆生界，自爲標示，由是衆生始獲知佛之成道因緣耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0291a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　轉正法輪</cb:mulu><head>癸二　轉正法輪</head>
<lb ed="TX" n="0291a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　供養請轉</cb:mulu><head>子一　供養請轉</head>
<lb ed="TX" n="0291a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑一　王子請轉</cb:mulu><head>丑一　王子請轉</head>
<lb ed="TX" n="0291a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0291a1001">『其佛未出家時，有十六子，其第一者名曰智積。諸子各有種種珍異玩好之具，
<lb ed="TX" n="0291a11"/>聞父得成阿耨多羅三藐三菩提，皆捨所珍，往詣佛所，諸母涕泣而隨送之。其祖轉輪
<lb ed="TX" n="0291a12"/>聖王，與一百大臣、及餘百千萬億人民，皆共圍繞隨至道場，咸欲親近大通智勝如來
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0292a" n="0292a"/>
<lb ed="TX" n="0292a01"/>，供養恭敬，尊重讚歎。到已、頭面禮足，繞佛畢已，一心合掌，瞻仰世尊，以偈頌
<lb ed="TX" n="0292a02"/>曰：「大威德世尊！爲度衆生故，於無量億歲，爾乃得成佛。諸願已具足，善哉吉無
<lb ed="TX" n="0292a03"/>上！世尊甚希有，一坐十小劫，身體及手足，靜然安不動，其心常憺怕，未曾有散亂
<lb ed="TX" n="0292a04"/>，究竟永寂滅，安住無漏法。今者見世尊，安隱成佛道，我等得善利，稱慶大歡喜。
<lb ed="TX" n="0292a05"/>衆生常苦惱，盲瞑無導師，不識苦盡道，不知求解脫，長夜增惡趣，減損諸天衆，從
<lb ed="TX" n="0292a06"/>冥入於冥，永不聞佛名。今佛得最上安隱無漏道，我等及天人爲得最大利，是故咸稽
<lb ed="TX" n="0292a07"/>首，歸命無上尊」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0292a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0292a0801">此釋王子詣佛、供養禮讚。詣所繞佛爲禮，偈頌爲讚。減損諸天衆，卽減少善
<lb ed="TX" n="0292a09"/>道衆生之意；惡趣增多，故善道減少也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0292a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0292a1001">『爾時、十六王子偈讚佛已，勸請世尊轉於法輪，咸作是言：「世尊說法，多所
<lb ed="TX" n="0292a11"/>安隱，憐愍饒益諸天人民」。重說偈言：「世雄無等倫，百福自莊嚴，得無上智慧，
<lb ed="TX" n="0292a12"/>願爲世間說！度脫於我等，及諸衆生類，爲分別顯示，令得是智慧；若我等得佛，衆
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0293a" n="0293a"/>
<lb ed="TX" n="0293a01"/>生亦復然。世尊知衆生深心之所念，亦知所行道，又知智慧力、欲樂及修福、宿命所
<lb ed="TX" n="0293a02"/>行業，世尊悉知已，當轉無上輪」』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0293a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0293a0301">此釋請轉法輪。佛於諸天人民，以大慈故多所安隱；以大悲故多所憐愍饒益；
<lb ed="TX" n="0293a04"/>以一切智故，能知一切衆生根性、欲樂、三世因緣，而爲之轉無上法輪也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0293a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑二　梵天讚請</cb:mulu><head>丑二　梵天讚請</head>
<lb ed="TX" n="0293a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="16">寅一　神光動照</cb:mulu><head>寅一　神光動照</head>
<lb ed="TX" n="0293a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0293a0701">佛吿諸比丘：『大通智勝佛得阿耨多羅三藐三菩提時，十方各五百萬億諸佛世界
<lb ed="TX" n="0293a08"/>六種震動，其國中間幽冥之處⸺日月威光所不能照⸺而皆大明。其中衆生各得相
<lb ed="TX" n="0293a09"/>見，咸作是言：此中云何忽生衆生？又其國界諸天宮殿乃至梵宮，六種震動，大光普
<lb ed="TX" n="0293a10"/>照，遍滿世界，勝諸天光。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0293a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0293a1101">其國中間幽冥之處，謂兩世界中間日月不及照臨之處，如世界邊際爲<name role="" type="person">鐵圍山</name>等
<lb ed="TX" n="0293a12"/>是。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0294a" n="0294a"/>
<lb ed="TX" n="0294a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="16">寅二　供養請轉</cb:mulu><head>寅二　供養請轉</head>
<lb ed="TX" n="0294a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯一　東方</cb:mulu><head>卯一　東方</head>
<lb ed="TX" n="0294a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0294a0301">『爾時、東方五百萬億諸國土中梵天宮殿，光明照曜，倍於常明。諸梵天王各作
<lb ed="TX" n="0294a04"/>是念：今者宮殿光明，昔所未有，以何因緣而現此相？是時、諸梵天王卽各相詣，共
<lb ed="TX" n="0294a05"/>議此事，時彼衆中有一大梵天王名救一切，爲諸梵衆而說偈言：「我等諸宮殿，光明
<lb ed="TX" n="0294a06"/>昔未有，此是何因緣，宜各共求之。爲大德天生？爲佛出世間？而此大光明，遍照於
<lb ed="TX" n="0294a07"/>十方」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0294a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0294a0801">此東方梵天因光驚問，而救一切梵天王集議推求也。十方梵天，因光而推瑞相
<lb ed="TX" n="0294a09"/>，因瑞相而推因緣，於是請轉法輪。此先始於東方。諸天中之具威德者，將生之時
<lb ed="TX" n="0294a10"/>光明先現，故共疑爲大德天生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0294a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0294a1101">『爾時、五百萬億國土諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓盛諸天華，共詣西方，推
<lb ed="TX" n="0294a12"/>尋是相。見大通智勝如來處於道場菩提樹下坐師子座，諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0295a" n="0295a"/>
<lb ed="TX" n="0295a01"/>、摩睺羅伽、人非人等恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。卽時諸梵天王頭面禮佛
<lb ed="TX" n="0295a02"/>，繞百千匝，卽以天華而散佛上。其所散華，如<name role="" type="person">須彌山</name>，幷以供養佛菩提樹，其菩提
<lb ed="TX" n="0295a03"/>樹高十由旬。華供養已，各以宮殿奉上彼佛而作是言：「惟見哀愍饒益我等，所獻宮
<lb ed="TX" n="0295a04"/>殿，願垂納處」！時諸梵天王卽於佛前，一心同聲以偈頌曰：「世尊甚希有！難可得
<lb ed="TX" n="0295a05"/>値遇，具無量功德，能救護一切。天人之大師，哀愍於世間，十方諸衆生，普皆蒙饒
<lb ed="TX" n="0295a06"/>益。我等所從來五百萬億國，捨深禪定樂，爲供養佛故。我等先世福，宮殿甚嚴飾，
<lb ed="TX" n="0295a07"/>今以奉世尊，惟願哀納受」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0295a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0295a0801">此釋共詣西方尋光詣佛及禮讚供養。色界天衆之依正二報，俱各隨身自有，故
<lb ed="TX" n="0295a09"/>云諸梵天王與宮殿俱，及各以宮殿奉上彼佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0295a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0295a1001">『爾時、諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊轉於法輪，度脫衆生，開涅
<lb ed="TX" n="0295a11"/>槃道」！時諸梵天王一心同聲而說偈言：「世雄兩足尊！惟願演說法，以大慈悲力，
<lb ed="TX" n="0295a12"/>度苦惱衆生」！爾時、大通智勝如來默然許之。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0296a" n="0296a"/>
<lb ed="TX" n="0296a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0296a0101">此釋東方梵天請轉法輪，而佛已默許也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0296a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯二　東南方</cb:mulu><head>卯二　東南方</head>
<lb ed="TX" n="0296a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0296a0301">『又諸比丘！東南方五百萬億國土諸大梵王，各自見宮殿光明照曜，昔所未有。
<lb ed="TX" n="0296a04"/>歡喜踊躍，生希有心，卽各相詣共議此事。時彼衆中有一大梵天王，名曰大悲，爲諸
<lb ed="TX" n="0296a05"/>梵衆而說偈言：「是事何因緣而現如此相？我等諸宮殿，光明昔未有。爲大德天生？
<lb ed="TX" n="0296a06"/>爲佛出世間？未曾見此相，當共一心求。過千萬億土，尋光共推之，多是佛出世，度
<lb ed="TX" n="0296a07"/>脫苦衆生」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0296a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0296a0801">此東南方梵天因光驚問，而大悲梵天王集議推求也。大悲梵王於大德天生、及
<lb ed="TX" n="0296a09"/>有佛出世二疑問中，獨信爲有佛出世，與前稍異。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0296a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0296a1001">『爾時、五百萬億諸梵天王，與宮殿俱，各以衣裓盛諸天華，共詣西北方推尋是
<lb ed="TX" n="0296a11"/>相。見大通智勝如來處於道場菩提樹下坐師子座，諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩
<lb ed="TX" n="0296a12"/>睺羅伽、人非人等恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。時諸梵天王頭面禮佛，繞百
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0297a" n="0297a"/>
<lb ed="TX" n="0297a01"/>千匝，卽以天華而散佛上。所散之華如<name role="" type="person">須彌山</name>，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以
<lb ed="TX" n="0297a02"/>宮殿奉上彼佛而作是言：「惟見哀愍饒益我等，所獻宮殿，願垂納受」！爾時、諸梵
<lb ed="TX" n="0297a03"/>天王卽於佛前，一心同聲以偈頌曰：「聖主天中王，迦陵頻伽聲，哀愍衆生者，我等
<lb ed="TX" n="0297a04"/>今敬禮。世尊甚希有，久遠乃一現，一百八十劫空過無有佛，三惡道充滿，諸天衆減
<lb ed="TX" n="0297a05"/>少。今佛出於世，爲衆生作眼，世間所歸趣，救護於一切。爲衆生之父，哀愍饒益者
<lb ed="TX" n="0297a06"/>，我等宿福慶，今得値世尊」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0297a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0297a0701">此釋共詣西北方尋光詣佛及禮讚供養。聖主、頌大通智勝。天中王、謂佛本爲
<lb ed="TX" n="0297a08"/>天中之天，如爲之王也。迦陵頻伽、妙音之鳥，喩佛說敎之慈妙。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0297a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0297a0901">『爾時、諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊哀愍一切，轉於法輪，度脫
<lb ed="TX" n="0297a10"/>衆生」！時諸梵天王，一心同聲而說偈言：「大聖轉法輪，顯示諸法相，度苦惱衆生
<lb ed="TX" n="0297a11"/>，令得大歡喜。衆生聞此法，得道若生天，諸惡道減少，忍善者增益」。爾時、大通
<lb ed="TX" n="0297a12"/>智勝如來默然許之。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0298a" n="0298a"/>
<lb ed="TX" n="0298a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0298a0101">此釋東南方梵天請轉法輪，而佛默然許之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0298a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯三　南方</cb:mulu><head>卯三　南方</head>
<lb ed="TX" n="0298a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0298a0301">『又諸比丘！南方五百萬億國土諸大梵王，各自見宮殿光明照曜，昔所未有。歡
<lb ed="TX" n="0298a04"/>喜踊躍，生希有心，卽各相詣共議此事，以何因緣我等宮殿有此光曜？時彼衆中有一
<lb ed="TX" n="0298a05"/>大梵天王名曰妙法，爲諸梵衆而說偈言：「我等諸宮殿，光明甚威曜，此非無因緣，
<lb ed="TX" n="0298a06"/>是相宜求之。過於百千劫，未曾見是相，爲大德天生？爲佛出世間」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0298a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0298a0701">此南方梵天因光驚問，而妙法梵王集議推求也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0298a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0298a0801">『爾時、五百萬億諸梵天王與宮殿俱，各以衣裓盛諸天華，共詣北方推尋是相。
<lb ed="TX" n="0298a09"/>見大通智勝如來處於道場菩提樹下坐師子座，諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅
<lb ed="TX" n="0298a10"/>伽、人非人等恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。時諸梵天王頭面禮佛，繞百千匝
<lb ed="TX" n="0298a11"/>，卽以天華而散佛上。所散之華如<name role="" type="person">須彌山</name>，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以宮殿
<lb ed="TX" n="0298a12"/>奉上彼佛而作是言：「惟見哀愍饒益我等，所獻宮殿，願垂納受」！爾時、諸梵天王
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0299a" n="0299a"/>
<lb ed="TX" n="0299a01"/>卽於佛前，一心同聲以偈頌曰：「世尊甚難見，破諸煩惱者，過百三十劫，今乃得一
<lb ed="TX" n="0299a02"/>見。諸飢渴衆生，以法雨充滿，昔所未曾睹，無量智慧者，如優曇缽華，今日乃値遇
<lb ed="TX" n="0299a03"/>。我等諸宮殿，蒙光故嚴飾，世尊大慈愍，惟願垂納受」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0299a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0299a0401">此釋共詣北方尋光詣佛，及禮讚供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0299a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0299a0501">『爾時、諸梵天王偈讚佛已，各作是言：「惟願世尊轉於法輪，令一切世間諸天
<lb ed="TX" n="0299a06"/>、魔、梵、沙門、婆羅門皆獲安隱而得度脫」！時諸梵天王，一心同聲以偈頌曰：「
<lb ed="TX" n="0299a07"/>惟願天人尊轉無上法輪，擊於大法鼓，而吹大法螺，普雨大法雨，度無量衆生！我等
<lb ed="TX" n="0299a08"/>咸歸請，當演深遠音」。爾時、大通智勝如來默然許之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0299a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0299a0901">此釋南方梵天請轉法輪，而佛默然許之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0299a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯四　六方</cb:mulu><head>卯四　六方</head>
<lb ed="TX" n="0299a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0299a1101">『西南乃至下方，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0299a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0299a1201">此省叙各方，謂西南方、西方、西北方、北方、東北方、下方。此六方之因光
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0300a" n="0300a"/>
<lb ed="TX" n="0300a01"/>驚問，尋光詣佛，請轉法輪，均各相同。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0300a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="17">卯五　上方</cb:mulu><head>卯五　上方</head>
<lb ed="TX" n="0300a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0300a0301">『爾時、上方五百萬億國土諸大梵王，皆悉自睹所止宮殿光明威曜，昔所未有。
<lb ed="TX" n="0300a04"/>歡喜踊躍，生希有心，卽各相詣共議此事，以何因緣我等宮殿有斯光明？時彼衆中有
<lb ed="TX" n="0300a05"/>一大梵天王名曰尸棄，爲諸梵衆而說偈言：「今以何因緣我等諸宮殿，威德光明曜，
<lb ed="TX" n="0300a06"/>嚴飾未曾有？如是之妙相，昔所未聞見，爲大德天生？爲佛出世間」？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0300a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0300a0701">此上方梵天因光驚問，而尸棄梵王集議推求也。尸棄、卽火頂，如前已釋。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0300a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0300a0801">『爾時、五百萬億諸梵天王與宮殿俱，各以衣裓盛諸天華，共詣下方推尋是相。
<lb ed="TX" n="0300a09"/>見大通智勝如來處於道場菩提樹下坐師子座，諸天、龍王、乾闥婆、緊那羅、摩睺羅
<lb ed="TX" n="0300a10"/>伽、人非人等恭敬圍繞，及見十六王子請佛轉法輪。時諸梵天王頭面禮佛繞百千匝，
<lb ed="TX" n="0300a11"/>卽以天華而散佛上。所散之華如<name role="" type="person">須彌山</name>，幷以供養佛菩提樹。華供養已，各以宮殿奉
<lb ed="TX" n="0300a12"/>上彼佛而作是言：「惟見哀愍饒益我等，所獻宮殿，願垂納處」！時諸梵天王卽於佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0301a" n="0301a"/>
<lb ed="TX" n="0301a01"/>前，一心同聲以偈頌曰：「善哉見諸佛救世之聖尊！能於三界獄，勉出諸衆生。普智
<lb ed="TX" n="0301a02"/>天人尊，哀愍群萌類，能開甘露門，廣度於一切。於昔無量劫，空過無有佛。世尊未
<lb ed="TX" n="0301a03"/>出時，十方常闇瞑，三惡道增長，阿修羅亦盛，諸天衆轉減，死多墮惡道；不從佛聞
<lb ed="TX" n="0301a04"/>法，常行不善事，色力及智慧，斯等皆減少；罪業因緣故，失樂及樂想，住於邪見法
<lb ed="TX" n="0301a05"/>，不識善儀則：不蒙佛所化，常墮於惡道。佛爲世間眼，久遠時乃出，哀愍諸衆生故
<lb ed="TX" n="0301a06"/>現於世間，超出成正覺，我等甚欣慶，及餘一切衆喜歎未曾有。我等諸宮殿，蒙光故
<lb ed="TX" n="0301a07"/>嚴飾，今以奉世尊，惟垂哀納受！願以此功德，普及於一切，我等與衆生，皆共成佛
<lb ed="TX" n="0301a08"/>道」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0301a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0301a0901">此釋共詣下方尋光詣佛及禮讚供養。失樂及樂想，謂以罪業因緣，失去人天樂
<lb ed="TX" n="0301a10"/>果及此福樂之因。樂想、卽樂因也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0301a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0301a1101">『爾時、五百萬億諸梵天王偈讚佛已，各白佛言：「惟願世尊轉於法輪，多所安
<lb ed="TX" n="0301a12"/>隱，多所度脫」！時諸梵天王而說偈言：「世尊轉法輪，擊甘露法鼓，度苦惱衆生，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0302a" n="0302a"/>
<lb ed="TX" n="0302a01"/>開示涅槃道。惟願受我請，以大微妙音，哀愍而敷演，無量劫習法」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0302a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0302a0201">此釋上方梵天請轉法輪。以上明大通智勝如來成佛之久、得道之艱，故十方世
<lb ed="TX" n="0302a03"/>界梵王願轉法輪，殷勤啓請，求之者衆。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0302a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　許可爲轉</cb:mulu><head>子二　許可爲轉</head>
<lb ed="TX" n="0302a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑一　佛轉法輪</cb:mulu><head>丑一　佛轉法輪</head>
<lb ed="TX" n="0302a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0302a0601">『爾時、大通智勝如來受十方諸梵天王及十六王子請，卽時三轉十二行法輪，若
<lb ed="TX" n="0302a07"/>沙門、婆羅門、若天、魔、梵、及餘世間所不能轉。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0302a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0302a0801">此釋大通智勝如來許可爲轉，幷明轉此法輪非餘衆所能也。所轉法輪爲何？卽
<lb ed="TX" n="0302a09"/>四諦與十二因緣之法也。三轉者、謂每於一法必有三轉，茲先假四諦中之苦諦釋之
<lb ed="TX" n="0302a10"/>：如說苦法，佛必先示苦之事相，如廣說三界二十五有中之三苦、八苦、一百八苦
<lb ed="TX" n="0302a11"/>、種種逼迫不自在之相，以顯苦之事，此名示相轉。次復各各說明苦之所由來，以
<lb ed="TX" n="0302a12"/>明苦之理，雖苦之理非卽是苦，然理恆通於三界各苦之事相，故須明苦理乃知苦之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0303a" n="0303a"/>
<lb ed="TX" n="0303a01"/>諦實不虛，此名勸修轉。次更說苦之實性，若明實性則苦無自性，卽以眞如法身實
<lb ed="TX" n="0303a02"/>相之性爲性。苟證知此，則苦之事相、與苦之理、均了不可得，此明作證轉。是謂
<lb ed="TX" n="0303a03"/>三轉。若集、若滅、若道，亦復如是。以四諦各有三轉，故名十二行法輪。沙門、
<lb ed="TX" n="0303a04"/>婆羅門，均修行者，能有智慧。魔天、與梵天，均有大勢力之天。世間、指一切有
<lb ed="TX" n="0303a05"/>情言。此諸人衆，皆不能轉此法輪，以明彼佛獨能正證而遍說也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0303a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0303a0601">『謂是苦，是苦集，是苦滅，是苦滅道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0303a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0303a0701">此彰所轉之境中之四諦法也。此所謂苦，通指三界依正二報而言，謂三界所得
<lb ed="TX" n="0303a08"/>之報皆是苦也。依正二報之苦，何以有？以有集故。謂集合惑因與業緣以生起，致
<lb ed="TX" n="0303a09"/>得有此果也。惑、謂貪、瞋、癡三毒之煩惱，業、謂善業、惡業、與不善不惡之不
<lb ed="TX" n="0303a10"/>動業三者，是故集爲苦因。然苦與苦因，均可滅而盡也，云何能滅？當斷惑，卽斷
<lb ed="TX" n="0303a11"/>煩惱使不生業。蓋煩惱之所由起與所由增，皆由居三界內不知有苦，不知苦則生於
<lb ed="TX" n="0303a12"/>貪欲，貪欲則執於我及執有我所依之境。若證知此和合相續之假相我並非眞實，則
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0304a" n="0304a"/>
<lb ed="TX" n="0304a01"/>我相滅，我相滅則我所有相滅，貪欲滅則苦因滅，卽集滅故苦滅。欲滅苦，必滅苦
<lb ed="TX" n="0304a02"/>因而後苦滅，故當修所以能知苦、斷集、證滅之聖道。</p>
<lb ed="TX" n="0304a03"/><p xml:id="pTX10p0304a0301">以上略說四諦之體，爲有作四諦，謂以分段生死十二因緣名苦，惑業名集，擇
<lb ed="TX" n="0304a04"/>滅名滅，而生空智品爲道也。若無作四諦，則以變易生死五蘊名苦，所知障名集，
<lb ed="TX" n="0304a05"/>無住涅槃名滅，而法空智品名道。蓋四諦之法，其義至爲深廣，攝諸法盡，通於大
<lb ed="TX" n="0304a06"/>小乘，故佛言二乘聖人猶有所不能盡知也。經文於示相轉、勸修轉、作證轉三者中
<lb ed="TX" n="0304a07"/>，但擧示相轉以例其餘，故曰是苦、是苦集云云，猶言是苦相、是苦集相云云也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0304a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0304a0801">『及廣說十二因緣法：無明緣行，行緣識，識緣名色，名色緣六入，六入緣觸，
<lb ed="TX" n="0304a09"/>觸緣受，受緣愛，愛緣取，取緣有，有緣生，生緣老死憂悲苦惱。無明滅則行滅，行
<lb ed="TX" n="0304a10"/>滅則識滅，識滅則名色滅，名色滅則六入滅，六入滅則觸滅，觸滅則受滅，受滅則愛
<lb ed="TX" n="0304a11"/>滅，愛滅則取滅，取滅則有滅，有滅則生滅，生滅則老死憂悲苦惱滅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0304a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0304a1201">此彰所轉之境中十二因緣法也。能發生者爲因，助發生者爲緣。此法亦名十二
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0305a" n="0305a"/>
<lb ed="TX" n="0305a01"/>緣起，又名十二有支。無明卽迷於眞實義之理、及異熟果之事也。迷故起種種妄動
<lb ed="TX" n="0305a02"/>，故曰無明緣行。妄動熏爲業種，至成熟時前異熟識旣捨，卽引生後異熟識，故曰
<lb ed="TX" n="0305a03"/>行緣識，識、卽第八識也。報識旣起，攬色爲身，卽有色、受、想、行、識之五陰
<lb ed="TX" n="0305a04"/>，故曰識緣名色。名、卽指受、想、行、識之四陰也。由有五陰，故起眼、耳、鼻
<lb ed="TX" n="0305a05"/>、舌、身、意之六入，故曰名色緣六入。根、塵和合爲觸，故曰六入緣觸。因根、
<lb ed="TX" n="0305a06"/>塵和合而有違境、順境、不違順境之不同，遂起苦受、樂受、捨受三者之差別，故
<lb ed="TX" n="0305a07"/>曰觸緣受。以有受故，內身外境起於貪戀，故曰受緣愛。愛則執著，起我、我所，
<lb ed="TX" n="0305a08"/>故曰愛緣取。執著之業因旣熟，必受後有之報，故曰取緣有。後有之依報，厥惟身
<lb ed="TX" n="0305a09"/>相，故曰有緣生。有生則有少壯之假相，故其對待之相爲衰老；有生則有滅，故其
<lb ed="TX" n="0305a10"/>對待之相爲死，有生則有苦苦、壞苦、行苦之互相逼迫，故有憂悲苦惱：故曰生緣
<lb ed="TX" n="0305a11"/>老死憂悲苦惱。以上種種雜染之法，順序而緣起，名爲雜染流轉觀。此諸染法緣起
<lb ed="TX" n="0305a12"/>之究竟卒歸於苦，而苦之始因則爲無明，故能破除無明，始爲究竟不受後有。而云
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0306a" n="0306a"/>
<lb ed="TX" n="0306a01"/>無無明盡者，以體卽如來所證之甚深法性也。無明滅則行滅以下十一句淸淨之法，
<lb ed="TX" n="0306a02"/>名爲淸淨還滅觀。本節佛說四諦、十二因緣，均爲三乘相同之法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0306a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="15">丑二　生聞獲益</cb:mulu><head>丑二　生聞獲益</head>
<lb ed="TX" n="0306a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0306a0401">『佛於天人大衆之中說是法時，六百萬億那由他人，以不受一切法故而於諸漏心
<lb ed="TX" n="0306a05"/>得解脫，皆得深妙禪定，三明、六通、具八解脫。第二、第三、第四說法時，千萬億
<lb ed="TX" n="0306a06"/>恆河沙那由他等衆生，亦以不受一切法故而於諸漏心得解脫。從是已後，諸聲聞衆無
<lb ed="TX" n="0306a07"/>量無邊不可稱數。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0306a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0306a0801">大通智勝如來正轉法輪，共有四會。說是四諦、十二因緣之初會時，得證二乘
<lb ed="TX" n="0306a09"/>之解脫果者，已有六百萬億那由他人之多。及第二三四等會時，則饒益彌衆。僅言
<lb ed="TX" n="0306a10"/>聲聞衆者，以現尙未說大乘故無菩薩也。不受一切法，謂於一切外境界受、內果報
<lb ed="TX" n="0306a11"/>受之中皆不樂受，不受故不愛，不愛故不取，不取故不有，故無生老死憂悲苦惱，
<lb ed="TX" n="0306a12"/>而得取證於有餘涅槃也。諸漏、指見、思煩惱。由證解脫，故能得超過世間，得與
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0307a" n="0307a"/>
<lb ed="TX" n="0307a01"/>慧相應之深妙禪定。三明等均見前解。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0307a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　子繼傳燈</cb:mulu><head>癸三　子繼傳燈</head>
<lb ed="TX" n="0307a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　出家啓請</cb:mulu><head>子一　出家啓請</head>
<lb ed="TX" n="0307a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0307a0401">『爾時、十六王子皆以童子出家而爲沙彌，諸根通利，智慧明了，已曾供養百千
<lb ed="TX" n="0307a05"/>萬億諸佛，淨修梵行，求阿耨多羅三藐三菩提，俱白佛言：「世尊！是諸無量千萬億
<lb ed="TX" n="0307a06"/>大德聲聞皆已成就，世尊亦當爲我等說阿耨多羅三藐三菩提法！我等聞已，皆共修學
<lb ed="TX" n="0307a07"/>。世尊！我等志願如來知見，深心所念，佛自證知」。爾時、轉輪聖王所將衆中八萬
<lb ed="TX" n="0307a08"/>億人，見十六王子出家，亦求出家，王卽聽許。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0307a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0307a0901">此釋諸子出家啓請及臣佐隨從出家。沙彌、義言息爭，亦言行慈，又言求寂，
<lb ed="TX" n="0307a10"/>謂出家發願志求涅槃也。所受戒爲十戒，隨順比丘修習律儀，蓋初出家者之稱。根
<lb ed="TX" n="0307a11"/>利復多智慧，悉由久供養佛，曾發大心，此明王子之德。昔轉小乘法輪，利益聲聞
<lb ed="TX" n="0307a12"/>，皆已成就，今當開示大乘，遂我等求佛知見之志願，此明啓請說法之意。末言；
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0308a" n="0308a"/>
<lb ed="TX" n="0308a01"/>我等旣有志願，久發此心且又甚深，今以此深心念於如來知見，當爲如來觀根之智
<lb ed="TX" n="0308a02"/>所證知也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0308a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　許可正說</cb:mulu><head>子二　許可正說</head>
<lb ed="TX" n="0308a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0308a0401">『爾時、彼佛受沙彌請，過二萬劫已，乃於四衆之中說是大乘經，名妙法蓮華，
<lb ed="TX" n="0308a05"/>敎菩薩法，佛所護念。說是經已，十六沙彌爲阿耨多羅三藐三菩提故，皆共受持諷誦
<lb ed="TX" n="0308a06"/>通利。說是經時，十六菩薩沙彌皆悉信受，聲聞衆中亦有信解，其餘衆生千萬億種皆
<lb ed="TX" n="0308a07"/>生疑惑。佛說是經，於八千劫、未曾休廢。說此經已，卽入靜室，住於禪定八萬四千
<lb ed="TX" n="0308a08"/>劫。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0308a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0308a0901">此中分爲五：一、明說法之時，二、明所說之法，三、明沙彌領悟，四、明三
<lb ed="TX" n="0308a10"/>根領悟，五、明說法時期。大通如來已許十六王子之請，乃過二萬劫後始爲說者，
<lb ed="TX" n="0308a11"/>明待說法之機成熟，且明佛壽甚長。其所遲延之二萬劫，在彼佛臘中並不見爲過久
<lb ed="TX" n="0308a12"/>也。大乘經、卽大乘法，苟聞是經，皆當成佛，爲佛之不共法，故名大乘。是經全
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0309a" n="0309a"/>
<lb ed="TX" n="0309a01"/>說實法，盡稱佛之本懷而說，故爲佛所護念。專敎菩薩，故曰敎菩薩法。諷誦爲聞
<lb ed="TX" n="0309a02"/>慧，通利爲思慧，受持爲修慧，此明十六沙彌之領悟。沙彌信受、卽頓悟菩薩，爲
<lb ed="TX" n="0309a03"/>上根；聲聞信解，卽漸悟菩薩，爲中根；餘衆須因疑啓悟，爲下根。此諸千萬億種
<lb ed="TX" n="0309a04"/>衆生，或居聲聞地，或居辟支地，或處凡夫地，本具善根，但未成熟，故尙須如來
<lb ed="TX" n="0309a05"/>喩化也，故曰三根領悟。佛說經八千劫，復入靜室住八萬四千劫，謂佛入禪定之室
<lb ed="TX" n="0309a06"/>，不起於座，共經如是劫。總言說經、住定時期之久，益以明佛壽之長也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0309a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　諸子傳燈</cb:mulu><head>子三　諸子傳燈</head>
<lb ed="TX" n="0309a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0309a0801">『是時、十六菩薩沙彌知佛入室，寂然禪定，各升法座，亦於八萬四千劫爲四部
<lb ed="TX" n="0309a09"/>衆廣說分別妙法華經，一一皆度六百萬億那由他恆河沙等衆生，示敎利喜，令發阿耨
<lb ed="TX" n="0309a10"/>多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0309a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0309a1101">此釋諸子傳燈，謂依佛敎化，等說是經，爲傳佛之心燈也。佛住定八萬四千劫
<lb ed="TX" n="0309a12"/>，十六菩薩沙彌卽於是劫期內，亦廣說是妙法蓮華經。且所度甚衆，亦皆令發無上
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0310a" n="0310a"/>
<lb ed="TX" n="0310a01"/>覺心，此所謂傳佛心燈也。示敎利喜，謂指示其本有之無上覺心，敎之以菩薩修行
<lb ed="TX" n="0310a02"/>之道，行有成就故獲善利，功德自在故有法喜也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0310a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　佛起讚歎</cb:mulu><head>子四　佛起讚歎</head>
<lb ed="TX" n="0310a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0310a0401">『大通智勝佛過八萬四千劫已，從三昧起，往詣法座，安詳而坐。普吿大衆：「
<lb ed="TX" n="0310a05"/>是十六菩薩沙彌，甚爲希有！諸根通利，智慧明了，已曾供養無量千萬億數諸佛，於
<lb ed="TX" n="0310a06"/>諸佛所常修梵行，受持佛智，開示衆生令入其中，汝等皆當數數親近而供養之。所以
<lb ed="TX" n="0310a07"/>者何？若聲聞、辟支佛、及諸菩薩，能信是十六菩薩所說經法、受持不毀者，是人皆
<lb ed="TX" n="0310a08"/>當得阿耨多羅三藐三菩提如來之慧」』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0310a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0310a0901">此謂勸人親近十六菩薩沙彌，幷信持其所說之經法也。受持二句，言自度度他
<lb ed="TX" n="0310a10"/>。諸菩薩、指初發心之菩薩而言。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0310a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子五　所化常益</cb:mulu><head>子五　所化常益</head>
<lb ed="TX" n="0310a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0310a1201">佛吿諸比丘：『是十六菩薩常樂說是妙法蓮華經，一一菩薩所化六百萬億那由他
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0311a" n="0311a"/>
<lb ed="TX" n="0311a01"/>恆河沙等衆生，世世所生與菩薩俱，從其聞法悉皆信解，以此因緣得値四萬億諸佛世
<lb ed="TX" n="0311a02"/>尊，於今不盡。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0311a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0311a0301">此言是經化度之益，至爲常久。十六菩薩旣樂常說是經；一一菩薩每次法會所
<lb ed="TX" n="0311a04"/>親化度者，又如是之衆；而此衆生生生劫劫，復從菩薩聞法修行，各各皆得後先成
<lb ed="TX" n="0311a05"/>佛。以是知十方三世所有法華會上諸大菩薩及一切衆生，互相値遇，蓋莫不具有夙
<lb ed="TX" n="0311a06"/>世殊勝因緣，所以能共相饒益於無盡也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0311a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸四　會成今佛</cb:mulu><head>癸四　會成今佛</head>
<lb ed="TX" n="0311a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0311a0801">『諸比丘！我今語汝：彼佛弟子十六沙彌，今皆得阿耨多羅三藐三菩提，於十方
<lb ed="TX" n="0311a09"/>國土現在說法，有無量百千萬億菩薩聲聞以爲眷屬。其二沙彌東方作佛：一名阿閦，
<lb ed="TX" n="0311a10"/>在歡喜國；二名須彌頂。東南方二佛：一名師子音，二名師子相。南方二佛：一名虛
<lb ed="TX" n="0311a11"/>空住，二名常滅。西南方二佛：一名帝相，二名梵相。西方二佛：一名阿彌陀，二名
<lb ed="TX" n="0311a12"/>度一切世間苦惱。西北方二佛：一名多摩羅跋旃檀香神通，二名須彌相。北方二佛：
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0312a" n="0312a"/>
<lb ed="TX" n="0312a01"/>一名雲自在，二名雲自在王。東北方佛，名壞一切世間怖畏。第十六我釋迦牟尼佛，
<lb ed="TX" n="0312a02"/>於娑婆國土成阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0312a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0312a0301"><unclear/><unclear/><unclear/><unclear/>釋成今日諸佛之名號國土。約分爲二：一曰、標成佛現利群生，卽十
<lb ed="TX" n="0312a04"/>六沙彌皆得正覺，現在說法，無量眷屬一節。二曰、顯異名成佛處所，卽八方諸佛
<lb ed="TX" n="0312a05"/>國土等是。阿閦、佛名，義言不動。歡喜、國名，維摩詰經亦作妙喜。須彌頂、義
<lb ed="TX" n="0312a06"/>言妙高。阿彌陀、義言無量壽。餘如本文，或見前解。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0312a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　結夙緣會弟子事</cb:mulu><head>辛二　結夙緣會弟子事</head>
<lb ed="TX" n="0312a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0312a0801">『諸比丘！我等爲沙彌時，各各敎化無量百千萬億恆河沙等衆生，從我聞法，爲
<lb ed="TX" n="0312a09"/>阿耨多羅三藐三菩提。此諸衆生，於今有住聲聞地者，我常敎化阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="TX" n="0312a10"/>，是諸人等應以是法漸入佛道。所以者何？如來智慧難信難解，爾時所化無量恆河沙
<lb ed="TX" n="0312a11"/>等衆生者，汝等諸比丘、及我滅度後未來世中聲聞弟子是也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0312a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0312a1201">此言我昔日所化度之衆生爲誰，卽今者汝等比丘與未來之聲聞弟子是也。此諸
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0313a" n="0313a"/>
<lb ed="TX" n="0313a01"/>衆生，於夙世中固已熟聞大乘之法，特或因怯弱之故，今已退轉而墮於聲聞；或本
<lb ed="TX" n="0313a02"/>爲菩薩，今爲應化示現而隱於聲聞，以共住於我諸聲聞地弟子之中。然我仍以大乘
<lb ed="TX" n="0313a03"/>常時敎化，使終由漸以入於佛道也。蓋衆生法廣，如來法高，佛之智慧不易信解，
<lb ed="TX" n="0313a04"/>必久漸熏習始可夙因不昧。如來於法華會以前，說般若等經，卽是方便密化大乘之
<lb ed="TX" n="0313a05"/>意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0313a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0313a0601">『我滅度後，復有弟子不聞是經，不知不覺菩薩所行，自於所得功德生滅度想，
<lb ed="TX" n="0313a07"/>當入涅槃；我於餘國作佛，更有異名，是人雖生滅度之想入於涅槃，而於彼土求佛智
<lb ed="TX" n="0313a08"/>慧，得聞是經。唯以佛乘而得滅度，更無餘乘，除諸如來方便說法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0313a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0313a0901">此釋疑難，謂佛滅度後，聲聞弟子有不易成佛之疑難也。佛旣滅度，所有夙曾
<lb ed="TX" n="0313a10"/>値佛之弟子，其所生之時，所處之國，未必盡有此大乘經典，故或致不聞是經。然
<lb ed="TX" n="0313a11"/>以曾植善根故，亦知問道求法，殷勤修習。徒以未聞此經之故，雖其所行已爲入於
<lb ed="TX" n="0313a12"/>菩薩修行之道，而恆不自知覺，且於自所成就之功德誤以爲究竟滅度，卽思入住於
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0314a" n="0314a"/>
<lb ed="TX" n="0314a01"/>小乘涅槃。如是之人，豈非有終難成佛之疑乎？佛復釋之云：如來八相成道，隨方
<lb ed="TX" n="0314a02"/>示現，我於是人所在之國土，以因緣應化作佛時，時號雖殊，佛無有二。是人雖欲
<lb ed="TX" n="0314a03"/>安住於小乘涅槃，然以本具大乘種姓及根姓將熟之故，仍必知發大心，卽於彼土求
<lb ed="TX" n="0314a04"/>無上大般涅槃之佛智，而因以獲聞是經，終得以唯一佛乘證究竟之滅度。所以然者
<lb ed="TX" n="0314a05"/>，餘乘均非究竟，均爲方便權說，一聞是經卽知之矣。</p>
<lb ed="TX" n="0314a06"/><p xml:id="pTX10p0314a0601">以上各節，如大通智勝如來遠劫修證，十六沙彌久發大心，聲聞餘衆久具勝因
<lb ed="TX" n="0314a07"/>，皆須長劫修行始能成佛，均顯修行無上之義。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0314a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　顯今果令知捨權取實</cb:mulu><head>庚二　顯今果令知捨權取實</head>
<lb ed="TX" n="0314a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　法說</cb:mulu><head>辛一　法說</head>
<lb ed="TX" n="0314a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0314a1001">『諸比丘！若如來自知涅槃時到，衆又淸淨，信解堅固，了達空法，深入禪定，
<lb ed="TX" n="0314a11"/>便集諸菩薩及聲聞衆爲說是經：世間無有二乘而得滅度，唯一佛乘得滅度耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0314a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0314a1201">此法說中之明今實，謂標明今日實說之所由也。涅槃時到，謂衆生度盡，佛將
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0315a" n="0315a"/>
<lb ed="TX" n="0315a01"/>涅槃之時。衆生慮佛滅後無法可聞，於佛此時所說聞易深信。衆淸淨者，卽盡爲淨
<lb ed="TX" n="0315a02"/>心樂法之衆，唯有眞實，別無枝葉，如增上慢人盡已退席是也。信解堅固，爲衆生
<lb ed="TX" n="0315a03"/>信力。了達法空，爲衆生智力。深入禪定，爲衆生定力。苟具如是因緣，是爲說大
<lb ed="TX" n="0315a04"/>法之時機成熟。佛言：若如來自知說大法之機已熟，卽可集三乘之衆，說示是經，
<lb ed="TX" n="0315a05"/>使知究竟滅度唯有一乘。今日之會，正說一乘實相，卽以此也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0315a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0315a0601">『比丘當知！如來方便，深入衆生之性，知其志樂小法，深著五欲，爲是等故說
<lb ed="TX" n="0315a07"/>於涅槃。是人若聞，則便信受。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0315a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0315a0801">此法說中之釋先權，謂釋明昔日權說之所由也。深著五欲，方流轉於分段生死
<lb ed="TX" n="0315a09"/>，何由近於佛道？故度以小乘涅槃，使先離於煩惱無明，再趨佛智。佛惟以方便智
<lb ed="TX" n="0315a10"/>深入衆生之性，故能知衆生樂小之志，且能說此衆生易信之方便法也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0315a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　喩說</cb:mulu><head>辛二　喩說</head>
<lb ed="TX" n="0315a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　喩昔說權</cb:mulu><head>壬一　喩昔說權</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0316a" n="0316a"/>
<lb ed="TX" n="0316a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0316a0101">『譬如五百由旬險難惡道，曠絕無人怖畏之處，若有多衆欲過此道至珍寶處，有
<lb ed="TX" n="0316a02"/>一導師聰慧明達，善知險道通塞之相，將導衆人欲過此難。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0316a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0316a0301">喩昔說權，約分爲四，此一、釋導將離險。五百由旬之喩，其義如下：以三界
<lb ed="TX" n="0316a04"/>之見思惑、善惡及不動業、分段生死苦、爲三百由旬，以二乘聖人之無明惑、變易
<lb ed="TX" n="0316a05"/>生死苦、爲二百由旬。以惑苦等爲惡法，故曰險難惡道。曠絕無人，喩此惡法中無
<lb ed="TX" n="0316a06"/>有佛智，無有一法與淸淨本心相應。怖畏、卽喩五怖畏處，此生死煩惱去佛智遠之
<lb ed="TX" n="0316a07"/>處，修行者應先斷離諸惑，透過此途，方能上趨佛智。故喩之曰：多衆欲過此道至
<lb ed="TX" n="0316a08"/>珍寶處。珍寶、喩佛功德寶。導師、喩佛。善知險道通塞，喩如何斷惑業苦，如何
<lb ed="TX" n="0316a09"/>斷除無明，如何次第免除分段、變易生死，佛盡了知。導師旣知惡道之相，故將導
<lb ed="TX" n="0316a10"/>人令出於難也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0316a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0316a1101">『所將人衆，中路懈退，白導師言：「我等疲極而復怖畏，不能復進，前路猶遠
<lb ed="TX" n="0316a12"/>，今欲退還」。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0317a" n="0317a"/>
<lb ed="TX" n="0317a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0317a0101">此二、釋中途懈退。疲極、則不能進，怖畏、則亟欲退，故需有休息之所矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0317a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0317a0201">『導師多諸方便而作是念：「此等可愍，云何捨大珍寶而欲退還」？作是念已，以
<lb ed="TX" n="0317a03"/>方便力，於險道中過三百由旬化作一城，吿衆人言：「汝等勿怖！莫得退還！今此大
<lb ed="TX" n="0317a04"/>城可於中止，隨意所作。若入是城，快得安隱；若能前至寶所，亦可得去」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0317a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0317a0501">此三、釋爲設化城。衆生畏佛功德寶之難求，甘從棄捨而退墮於生死海中。導
<lb ed="TX" n="0317a06"/>師念而愍之，此卽其方便智。說斷惑、業、苦等法，令出三界成阿羅漢，便許爲已
<lb ed="TX" n="0317a07"/>入涅槃之城，此卽導師之方便力。過三百由旬，喩已斷三界之惑、業、苦。小乘涅
<lb ed="TX" n="0317a08"/>槃，本非究竟，亦無行者可停止之處，而佛權謂至此卽爲滅度之境，故曰化作一城
<lb ed="TX" n="0317a09"/>，明此城並非實相也。旣以中止安隱、隨意所作、暫慰小心者，復以前至寶所、亦
<lb ed="TX" n="0317a10"/>可得去、歆動大心者，導師之智至矣！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0317a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0317a1101">『是時疲極之衆，心大歡喜，歎未曾有：「我等今者免斯惡道，快得安隱」。於
<lb ed="TX" n="0317a12"/>是衆人前入化城，生已度想，生安隱想。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0318a" n="0318a"/>
<lb ed="TX" n="0318a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0318a0101">此四、釋衆倦皆息。免惡道、得安隱，喩已出三界獄，已免分段死。前入化城
<lb ed="TX" n="0318a02"/>，喩仍在信心位上，尙未入初住，然便生已度安隱等想，則已滯著於所得之境矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0318a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　喩今說實</cb:mulu><head>壬二　喩今說實</head>
<lb ed="TX" n="0318a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0318a0401">『爾時、導師知此人衆旣得止息，無復疲倦，卽滅化城，語衆人言：「汝等去來
<lb ed="TX" n="0318a05"/>！寶處在近。向者大城，我所化作，爲止息耳」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0318a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0318a0601">卽滅化城、幷說寶處在近，喩昔說涅槃是假，今說如來滅度是眞，此卽開權顯
<lb ed="TX" n="0318a07"/>實之說也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0318a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　合說</cb:mulu><head>辛三　合說</head>
<lb ed="TX" n="0318a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0318a0901">『諸比丘！如來亦復如是，今爲汝等作大導師，知諸生死煩惱惡道險難長遠，應
<lb ed="TX" n="0318a10"/>去應度。若衆生但聞一佛乘者，則不欲見佛，不欲親近。便作是念：佛道長遠，久受
<lb ed="TX" n="0318a11"/>勤苦乃可得成。佛知是心怯弱下劣，以方便力，而於中道爲止息故說二涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0318a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0318a1201">此合昔權。應去應度，謂應離去此惡道，應度過此惡道也。衆生心怯志劣，若
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0319a" n="0319a"/>
<lb ed="TX" n="0319a01"/>但聞長遠勤苦之唯一佛乘，則不欲見佛。卽已見之，亦不親近。故佛假說二乘涅槃
<lb ed="TX" n="0319a02"/>之果境，以遂其中道止息之願。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0319a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0319a0301">『若衆生住於二地，如來爾時卽便爲說：汝等所作未辦，汝所住地近於佛慧，當
<lb ed="TX" n="0319a04"/>觀察籌量所得涅槃非眞實也，但是如來方便之力，於一佛乘分別說三。如彼導師，爲
<lb ed="TX" n="0319a05"/>止息故化作大城，旣知息已而吿之言：寶處在近，此城非實，我化作耳』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0319a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0319a0601">此合今實。住於二地，謂已證聲聞、辟支佛果。斯時、佛卽實吿以汝所應作，
<lb ed="TX" n="0319a07"/>爲佛之智慧，猶未成辦，勿以方便說之小乘涅槃爲眞實而滯著於是也。寶處在近，
<lb ed="TX" n="0319a08"/>喩二乘無學去佛已近，非凡夫衆生所能及。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0319a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0319a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　頌說宿因令念退大就小</cb:mulu><head>庚一　頌說宿因令念退大就小</head>
<lb ed="TX" n="0319a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌知自身事</cb:mulu><head>辛一　頌知自身事</head>
<lb ed="TX" n="0319a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌佛壽成道</cb:mulu><head>壬一　頌佛壽成道</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0320a" n="0320a"/>
<lb ed="TX" n="0320a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0320a0101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『大通智勝佛，十劫坐道場，佛法不現前，不
<lb ed="TX" n="0320a02"/>得成佛道。諸天、神、龍王、阿修羅衆等，常雨於天華，以供養彼佛。諸天擊天鼓，
<lb ed="TX" n="0320a03"/>幷作衆伎樂，香風吹萎華，更雨新好者。過十小劫已，乃得成佛道，諸天及世人，心
<lb ed="TX" n="0320a04"/>皆懷踊躍。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0320a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0320a0501">佛法不現前，不得成佛道，言正覺未成，不現佛之勝相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0320a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌轉正法輪</cb:mulu><head>壬二　頌轉正法輪</head>
<lb ed="TX" n="0320a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌供養請轉</cb:mulu><head>癸一　頌供養請轉</head>
<lb ed="TX" n="0320a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0320a0801">『彼佛十六子，皆與其眷屬，千萬億圍繞，俱行至佛所，頭面禮佛足，而請轉法
<lb ed="TX" n="0320a09"/>輪，聖師子法雨，充我及一切。世尊甚難値，久遠時一現，爲覺悟群生，震動於一切
<lb ed="TX" n="0320a10"/>。東方諸世界，五百萬億國，梵宮殿光曜，昔所未曾有。諸梵見此相，尋來至佛所，
<lb ed="TX" n="0320a11"/>散華以供養，幷奉上宮殿，請佛轉法輪，以偈而讚歎。佛知時未至，受請默然坐。三
<lb ed="TX" n="0320a12"/>方及四維、上下亦復爾，散華奉宮殿，請佛轉法輪。世尊甚難値，願以本慈悲，廣開
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0321a" n="0321a"/>
<lb ed="TX" n="0321a01"/>甘露門，轉無上法輪！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0321a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0321a0201">四維，指東南、西南、東北、西北之四方。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0321a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌許可爲轉</cb:mulu><head>癸二　頌許可爲轉</head>
<lb ed="TX" n="0321a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0321a0401">『無量慧世尊，受彼衆人請，爲宣種種法，四諦、十二緣：無明至老死皆從生緣
<lb ed="TX" n="0321a05"/>有，如是衆過患，汝等應當知。宣暢是法時，六百萬億姟，得盡諸苦際，皆成阿羅漢
<lb ed="TX" n="0321a06"/>。第二說法時，千萬恆沙衆，於諸法不受，亦得阿羅漢。從是後得道，其數無有量，
<lb ed="TX" n="0321a07"/>萬億劫算數，不能得其邊。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0321a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0321a0801">無明至老死皆從生緣有者，謂生緣卽爲十二種之因緣也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0321a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　頌子繼傳燈</cb:mulu><head>壬三　頌子繼傳燈</head>
<lb ed="TX" n="0321a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0321a1001">『時十六王子，出家作沙彌，皆共請彼佛，演說大乘法。我等及營從，皆當成佛
<lb ed="TX" n="0321a11"/>道；願得如世尊，慧眼第一淨。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0321a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0321a1201">此二頌頌出家啓請。菩薩亦有慧眼，但不如佛之慧眼，能照根本性至於究竟。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0322a" n="0322a"/>
<lb ed="TX" n="0322a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0322a0101">『佛知童子心，宿世之所行，以無量因緣、種種諸譬喩，說六波羅密，及諸神通
<lb ed="TX" n="0322a02"/>事，分別眞實法，菩薩所行道：說是法華經，如恆河沙偈。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0322a0301">此二頌半、頌佛許正說。此所說、皆佛之不共法，故爲正說大乘。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0322a0401">『彼佛說經已，靜室入禪定，一心一處坐，八萬四千劫。是諸沙彌等，知佛禪未
<lb ed="TX" n="0322a05"/>出，爲無量億衆，說佛無上慧。各各坐法座，說是大乘經，於佛宴寂後，宣揚助法化
<lb ed="TX" n="0322a06"/>。一一沙彌等，所度諸衆生，有六百萬億恆河沙等衆。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0322a0701">此四頌、頌諸子傳燈。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0322a0801">『彼佛滅度後，是諸聞法者，在在諸佛土，常與師俱生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0322a0901">此一頌、頌所化常益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　頌會成今佛</cb:mulu><head>壬四　頌會成今佛</head>
<lb ed="TX" n="0322a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0322a1101">『是十六沙彌，具足行佛道，今現在十方，各得成正覺。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0322a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　頌會弟子事</cb:mulu><head>辛二　頌會弟子事</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0323a" n="0323a"/>
<lb ed="TX" n="0323a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0323a0101">『爾時聞法者，各在諸佛所，其有住聲聞，漸敎以佛道。我在十六數，曾亦爲汝
<lb ed="TX" n="0323a02"/>說，是故以方便，引汝趣佛慧。以是本因緣，今說法華經，令汝入佛道，愼勿懷驚懼
<lb ed="TX" n="0323a03"/>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0323a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0323a0401">十六數、謂在王子中居第十六之數。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0323a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　頌顯今果令知捨權取實</cb:mulu><head>庚二　頌顯今果令知捨權取實</head>
<lb ed="TX" n="0323a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　頌喩說</cb:mulu><head>辛一　頌喩說</head>
<lb ed="TX" n="0323a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0323a0701">『譬如險惡道，迴絕多毒獸，又復無水草，人所怖畏處。無數千萬衆，欲過此險
<lb ed="TX" n="0323a08"/>道，其路甚曠遠，經五百由旬。時有一導師，強識有智慧，明了心決定，在險濟衆難
<lb ed="TX" n="0323a09"/>。衆人皆疲倦，而白導師言：「我等今頓乏，於此欲退還」。導師作是念：此輩甚可
<lb ed="TX" n="0323a10"/>愍，如何欲退還而失大珍寶？尋時思方便，當設神通力，化作大城郭，莊嚴諸舍宅，
<lb ed="TX" n="0323a11"/>周匝有園林，渠流及浴池，重門高樓閣，男女皆充滿。卽作是化已，慰衆言勿懼：「
<lb ed="TX" n="0323a12"/>汝等入此城，各可隨所樂」。諸人旣入城，心皆大歡喜，皆生安隱想，自謂已得度。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0324a" n="0324a"/>
<lb ed="TX" n="0324a01"/>導師知息已，集衆而吿言：「汝等當前進，此是化城耳！我見汝疲極，中路欲退還，
<lb ed="TX" n="0324a02"/>故以方便力，權化作此城。汝今勤精進，當共至寶所」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0324a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0324a0301">化作大城郭等喩，茲以<name role="" type="person">無垢稱</name>經釋之：<name role="" type="person">無垢稱</name>經云：『思空勝義舍，覺品華莊
<lb ed="TX" n="0324a04"/>嚴，總持爲園苑，大法爲林樹，九定爲渠流，八解爲浴池』。八解、卽八解脫也。
<lb ed="TX" n="0324a05"/>又三解脫門爲重門。高樓閣、喩高逾外道生死之外。智慧爲男，慈悲爲女。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0324a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　頌合說</cb:mulu><head>辛二　頌合說</head>
<lb ed="TX" n="0324a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0324a0701">『我亦復如是，爲一切導師，見諸求道者，中路而懈廢，不能度生死，煩惱諸險
<lb ed="TX" n="0324a08"/>道。故以方便力，爲息說涅槃，言汝等苦滅，所作皆已辦。旣知到涅槃，皆得阿羅漢
<lb ed="TX" n="0324a09"/>。爾乃集大衆，爲說眞實法：諸佛方便力，分別說三乘，唯有一佛乘，息處故說二。
<lb ed="TX" n="0324a10"/>今爲汝說實，汝所得非滅，爲佛一切智，當發大精進！汝證一切智、十力等佛法，具
<lb ed="TX" n="0324a11"/>三十二相，乃是眞實滅。諸佛之導師，爲息說涅槃，旣知是息已，引入於佛慧』。</p>
<lb ed="TX" n="0324a12"/><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0324a1201">五百弟子受記品第八</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0325a" n="0325a"/>
<lb ed="TX" n="0325a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0325a0101">每周之中，均具四事：首說法，次領解，次述成，次卽授記。第三周佛說因緣
<lb ed="TX" n="0325a02"/>已竟，下根卽須領記，故有此品。此品受記非止一人，滿慈及千二百人皆同得記。
<lb ed="TX" n="0325a03"/>若以總數言，應名千二百阿羅漢受記品。若以受記之班首言，應名富樓那彌多羅尼
<lb ed="TX" n="0325a04"/>子受記品。而獨名爲五百弟子受記品者，以佛授記時，千二百人或不在會；五百弟
<lb ed="TX" n="0325a05"/>子均現在會，且說領解之衣珠喩，故此品卽以之命名。又、滿慈一人少數，亦不取
<lb ed="TX" n="0325a06"/>爲此品之名。</p>
<lb ed="TX" n="0325a07"/><p xml:id="pTX10p0325a0701">弟子、爲四衆對佛之通稱，非僅爲比丘對佛自稱之號。但比丘從佛出家，形同
<lb ed="TX" n="0325a08"/>於佛，故此專以稱諸比丘。佛與衆生本同一覺，佛覺在先，衆生覺悟在後，在先爲
<lb ed="TX" n="0325a09"/>兄，故在後稱弟；諸比丘從佛乞法，遂生慧命，從佛口生，故爲佛子：是卽弟子之
<lb ed="TX" n="0325a10"/>義。又、佛之左右，常住之衆其數五百，故恆稱五百弟子。又不云授記而云受者，
<lb ed="TX" n="0325a11"/>自弟子方面聞法領解後言之也。</p>
<lb ed="TX" n="0325a12"/><p xml:id="pTX10p0325a1201">依法華論：謂前品化城喩，爲對治有禪定之增上慢；此品則對治無禪定之增上
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0326a" n="0326a"/>
<lb ed="TX" n="0326a01"/>慢，以散亂下劣之心，生虛妄憍慢之解，自謂得一切智，故後以醉夫失於了解喩之
<lb ed="TX" n="0326a02"/>。爲對治此慢，故說此品。本品於十無上中，爲解無上，以五百阿羅漢喩於寶珠了
<lb ed="TX" n="0326a03"/>解甚深故。又本品不爲別記而爲同記，以諸人同時受記，且同一佛名，同一國名故
<lb ed="TX" n="0326a04"/>也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0326a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　頌記</cb:mulu><head>戊二　頌記</head>
<lb ed="TX" n="0326a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　滿慈領解得記</cb:mulu><head>己一　滿慈領解得記</head>
<lb ed="TX" n="0326a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　滿慈心念領解</cb:mulu><head>庚一　滿慈心念領解</head>
<lb ed="TX" n="0326a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0326a0801">爾時、富樓那彌多羅尼子，從佛聞是智慧方便隨宜說法，又聞授諸大弟子阿耨多
<lb ed="TX" n="0326a09"/>羅三藐三菩提記，復聞宿世因緣之事，復聞諸佛有大自在神通之力，得未曾有，心淨
<lb ed="TX" n="0326a10"/>踊躍，卽從座起，到於佛前，頭面禮足，卻住一面，瞻仰尊顏，目不暫捨。而作是念
<lb ed="TX" n="0326a11"/>：世尊甚奇特！所爲希有！隨順世間若干種性，以方便知見而爲說法，拔出衆生處處
<lb ed="TX" n="0326a12"/>貪著。我等於佛功德言不能宣，唯佛世尊能知我等深心本願。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0327a" n="0327a"/>
<lb ed="TX" n="0327a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0327a0101">富樓那、義言滿；彌多羅尼、義言慈，母名也，蓋以母名爲名，故言<name role="" type="person">滿慈子</name>。
<lb ed="TX" n="0327a02"/>亦簡稱滿慈。智慧方便隨宜說法，指所聞方便、譬喩等品。授諸大弟子佛記，指授
<lb ed="TX" n="0327a03"/>舍利弗及<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>等記。宿世因緣，遠指日月燈明佛，近指大通智勝如來十六菩薩
<lb ed="TX" n="0327a04"/>沙彌等長劫修行之事。大自在神通力，指日月燈明佛等放光照境，及大通智勝如來
<lb ed="TX" n="0327a05"/>光照十方梵天等事。滿慈受記雖遲，實於初二三周種種說法，無不親聞領解，前後
<lb ed="TX" n="0327a06"/>貫徹，是以獨深念讚奇特希有，卽非三乘聖衆所能共之義。以方便知見說法，拔衆
<lb ed="TX" n="0327a07"/>生處處貪著，謂如著於三界火宅，則以小乘方便而拔度之。如著於有餘涅槃，則以
<lb ed="TX" n="0327a08"/>如來知見而拔度之。蓋滿慈本爲菩薩化現之聲聞，功德不在舍利弗之下。以一切下
<lb ed="TX" n="0327a09"/>根衆生不易迴小向大，故必有示現下根之菩薩出於其中以爲領袖，幷受記作佛，而
<lb ed="TX" n="0327a10"/>後始可起群衆克自振拔之意。滿慈所心念，實已深達佛智，故其所受記，卽爲報身
<lb ed="TX" n="0327a11"/>佛之記，與他人所受之記不同。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0327a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　如來印述授記</cb:mulu><head>庚二　如來印述授記</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0328a" n="0328a"/>
<lb ed="TX" n="0328a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0328a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　如來發言印述</cb:mulu><head>壬一　如來發言印述</head>
<lb ed="TX" n="0328a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0328a0301">爾時、佛吿諸比丘：『汝等見是富樓那彌多羅尼子不？我常稱其於說法人中最爲
<lb ed="TX" n="0328a04"/>第一，亦常歎其種種功德：精勤護持助宣我法，能於四衆示敎利喜，具足解釋佛之正
<lb ed="TX" n="0328a05"/>法，而大饒益同梵行者，自捨如來無能盡其言論之辯。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0328a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0328a0601">此釋如來印可述成也。約分爲二：此歎滿慈之今德。總歎德則許爲說法第一。
<lb ed="TX" n="0328a07"/>別歎德則稱爲有護持佛法，宏敎利他，能釋正法，饒益同行，辯同如來之五種。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0328a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0328a0801">『汝等勿謂富樓那但能護持助宣我法，亦於過去九十億諸佛所護持助宣佛之正法
<lb ed="TX" n="0328a09"/>，於彼說法人中亦最第一。又於諸佛所說空法明了通達；得四無礙智；常能審諦淸淨
<lb ed="TX" n="0328a10"/>說法，無有疑惑；具足菩薩神通之力；隨其壽命常修梵行；彼佛世人咸皆謂之實是聲
<lb ed="TX" n="0328a11"/>聞，而富樓那以斯方便，饒益無量百千衆生；又化無量阿僧祇人令立阿耨多羅三藐三
<lb ed="TX" n="0328a12"/>菩提；爲淨佛土故，常作佛事敎化衆生。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0329a" n="0329a"/>
<lb ed="TX" n="0329a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0329a0101">此歎滿慈之往德。一、於過去佛所說法人中第一。二、圓證二空。三、辯才無
<lb ed="TX" n="0329a02"/>礙。四、淸淨說法。無有疑惑，謂能以善巧名言顯露法性，而不滯著於所說之法；
<lb ed="TX" n="0329a03"/>不惟能說，且能證知，故無疑惑。五、具足神通。六、常修梵行。七、隱於聲聞，
<lb ed="TX" n="0329a04"/>卽以小乘方便利益衆生。八、化他令立無上菩提，爲利他行。九、爲淨佛土常作佛
<lb ed="TX" n="0329a05"/>事，卽由利他成自利行。以上種種，顯滿慈往劫以來久有佛功德，實爲菩薩示現之
<lb ed="TX" n="0329a06"/>聲聞也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0329a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　正爲滿慈授記</cb:mulu><head>壬二　正爲滿慈授記</head>
<lb ed="TX" n="0329a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　授因記</cb:mulu><head>癸一　授因記</head>
<lb ed="TX" n="0329a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0329a0901">『諸比丘！富樓那亦於七佛說法人中而得第一，今於我所說法人中亦爲第一，於
<lb ed="TX" n="0329a10"/>賢劫中當來諸佛說法人中亦復第一。而皆護持助宣佛法，亦於未來護持助宣無量無邊
<lb ed="TX" n="0329a11"/>諸佛之法；敎化饒益無量衆生，令立阿耨多羅三藐三菩提；爲淨佛土故，常勤精進敎
<lb ed="TX" n="0329a12"/>化衆生，漸漸具足菩薩之道。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0330a" n="0330a"/>
<lb ed="TX" n="0330a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0330a0101">七佛者、卽前劫三佛，爲毗缽尸佛，<name role="" type="person">尸棄佛</name>，毗溼縛浮佛。賢劫四佛，爲迦路
<lb ed="TX" n="0330a02"/>迦村陀佛，迦路迦牟尼佛，<name role="" type="person">迦葉波</name>佛，釋迦牟尼佛。共爲過去七佛。滿慈於三世諸
<lb ed="TX" n="0330a03"/>佛劫中，說法人中均爲第一。又皆護持正法，敎化衆生，饒益無量，能以利他爲自
<lb ed="TX" n="0330a04"/>利之功德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0330a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　授果記</cb:mulu><head>癸二　授果記</head>
<lb ed="TX" n="0330a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0330a0601">『過無量阿僧祇劫，當於此土得阿耨多羅三藐三菩提，號曰法明如來，應供、正
<lb ed="TX" n="0330a07"/>遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0330a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0330a0801">明解法義，故名法明，爲佛之別號。餘均通號。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0330a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0330a0901">『其佛以恆河沙等三千大千世界爲一佛土，七寶爲地，地平如掌，無有山陵、谿
<lb ed="TX" n="0330a10"/>澗、溝壑，七寶臺觀充滿其中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0330a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0330a1101">此明佛土之寬狹及其相狀。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0330a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0330a1201">『諸天宮殿近處虛空，人天交接，兩得相見。無諸惡道，亦無女人，一切衆生皆
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0331a" n="0331a"/>
<lb ed="TX" n="0331a01"/>以化生，無有淫欲。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0331a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0331a0201">此明佛土之天人兩道相通。衆皆化生，無惡道，無女人。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0331a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0331a0301">『得大神通，身出光明，飛行自在。志念堅固，精進智慧，普皆金色，三十二相
<lb ed="TX" n="0331a04"/>而自莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0331a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0331a0501">此明人天之相好光明、及其福德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0331a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0331a0601">『其國衆生，常以二食：一者、法喜食，二者、禪悅食。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0331a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0331a0701">此明衆生之食相。三界衆生皆依食住，所謂段食、觸食、思食、識食四者。段
<lb ed="TX" n="0331a08"/>食、卽此土衆生飮食之類。觸食、卽五根之境界受樂受等。思食、卽思念希望等是
<lb ed="TX" n="0331a09"/>。識食、卽由各業熏習阿賴耶識，起相續不斷之果報，使妄心安住是。此四食亦名
<lb ed="TX" n="0331a10"/>爲身食、受食、法食、心食。能長氣力，能長喜樂，能長希望，能攝諸根、造色幷
<lb ed="TX" n="0331a11"/>壽與煖相續不壞，均名有漏之世間食。至無漏之出世間食，有五種：一、禪食，二
<lb ed="TX" n="0331a12"/>、願食，三、念食，四、八解脫食，五、喜食。修行之始，恆以此五種之無漏食，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0332a" n="0332a"/>
<lb ed="TX" n="0332a01"/>破裂前四種之有漏食。本節所云法喜食、卽喜食，禪悅食、卽禪食，此二食最能長
<lb ed="TX" n="0332a02"/>養法身。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0332a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0332a0301">『有無量阿僧祇千萬億那由他諸菩薩衆，得大神通，四無礙智善能敎化衆生之類
<lb ed="TX" n="0332a04"/>。其聲聞衆，算數校計所不能知，皆得具足六通、三明及八解脫。其佛國土，有如是
<lb ed="TX" n="0332a05"/>等無量功德莊嚴成就。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0332a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0332a0601">此明三乘眷屬之德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0332a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0332a0701">『劫名寶明，國名善淨，其佛壽命無量阿僧祇劫，法住甚久。佛滅度後，起七寶
<lb ed="TX" n="0332a08"/>塔，遍滿其國』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0332a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0332a0901">此記劫名國名、及佛法壽命、與佛滅後之塔。以善說一切法，法寶顯明，故曰
<lb ed="TX" n="0332a10"/>寶明。善化衆生使心淸淨，則國土淸淨，故曰善淨。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0332a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0332a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌如來印述</cb:mulu><head>壬一　頌如來印述</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0333a" n="0333a"/>
<lb ed="TX" n="0333a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0333a0101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『諸比丘諦聽！佛子所行道，善學方便故，不
<lb ed="TX" n="0333a02"/>可得思議。知衆樂小法，而畏於大智，是故諸菩薩作聲聞、緣覺，以無數方便，化諸
<lb ed="TX" n="0333a03"/>衆生類。自說是聲聞，去佛道甚遠，度脫無量衆，皆悉得成就，雖小欲懈怠，漸當令
<lb ed="TX" n="0333a04"/>作佛。內祕菩薩行，外現是聲聞，少欲厭生死，實自淨佛土，示衆有三毒，又現邪見
<lb ed="TX" n="0333a05"/>相。我弟子如是方便度衆生，若我具足說，種種現化事，衆生聞是者，心則懷疑惑。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0333a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0333a0601">此七頌、頌歎今德。佛子、隱指滿慈而言。滿慈以菩薩而示現聲聞，卽是善學
<lb ed="TX" n="0333a07"/>佛之方便。作聲聞、緣覺幷自說去佛道甚遠者，卽是示現於聲聞、緣覺。然始而發
<lb ed="TX" n="0333a08"/>大行，繼而受佛記，由是能使同類之衆亦盡發心趨上。雖小志之人恆欲懈退，然漸
<lb ed="TX" n="0333a09"/>敎之終令作佛，此卽爲以菩薩行祕之於內而不令外露者也。令衆生少欲，令衆生厭
<lb ed="TX" n="0333a10"/>生死，以淨衆生之心，實卽爲自淨其心之佛國土。自心本無貪、瞋、癡三毒，茲示
<lb ed="TX" n="0333a11"/>現爲有而斷除之；自心本無邪見等相，茲示現爲有而降伏之，皆屬佛子方便度生之
<lb ed="TX" n="0333a12"/>事。若詳述之，恐衆生聞之而不敢盡信也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0334a" n="0334a"/>
<lb ed="TX" n="0334a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0334a0101">『今此富樓那，於昔千億佛，勤修所行道，宣護諸佛法。爲求無上慧，而於諸佛
<lb ed="TX" n="0334a02"/>所，現居弟子上，多聞有智慧，所說無所畏，能令衆歡喜，未曾有疲倦，而以助佛事
<lb ed="TX" n="0334a03"/>。已度大神通，具四無礙智，知諸根利鈍，常說淸淨法。演暢如是義，敎諸千億衆，
<lb ed="TX" n="0334a04"/>令住大乘法，而自淨佛土。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0334a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0334a0501">此五頌、頌歎往德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0334a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌滿慈授記</cb:mulu><head>壬二　頌滿慈授記</head>
<lb ed="TX" n="0334a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0334a0701">『未來亦供養無量無數佛，護助宣正法，亦自淨佛土。常以諸方便，說法無所畏
<lb ed="TX" n="0334a08"/>，度不可計衆，成就一切智。供養諸如來，護持法寶藏。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0334a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0334a0901">此二頌半、頌因記。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0334a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0334a1001">『其後得成佛，號名曰法明，其國名善淨，七寶所合成。劫名爲寶明，菩薩衆甚
<lb ed="TX" n="0334a11"/>多，其數無量億，皆度大神通，威德力具足，充滿其國土。聲聞亦無數，三明、八解
<lb ed="TX" n="0334a12"/>脫、得四無礙智，以是等爲僧。其國諸衆生，淫欲皆已斷，純一變化生，具相莊嚴身
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0335a" n="0335a"/>
<lb ed="TX" n="0335a01"/>；法喜、禪悅食，更無餘食想；無有諸女人，亦無諸惡道。富樓那比丘，功德悉成滿
<lb ed="TX" n="0335a02"/>，當得斯淨土，賢聖衆甚多。如是無量事，我今但略說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0335a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0335a0301">此七頌、頌果記。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0335a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　五百悕領得記</cb:mulu><head>己二　五百悕領得記</head>
<lb ed="TX" n="0335a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　心悕</cb:mulu><head>庚一　心悕</head>
<lb ed="TX" n="0335a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0335a0601">爾時、千二百阿羅漢心自在者，作是念：我等歡喜得未曾有，若世尊各見授記如
<lb ed="TX" n="0335a07"/>餘大弟子者，不亦快乎！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0335a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　許可</cb:mulu><head>庚二　許可</head>
<lb ed="TX" n="0335a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0335a0901">佛知此等心之所念，吿<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>：『是千二百阿羅漢，我今當現前次第與授阿耨
<lb ed="TX" n="0335a10"/>多羅三藐三菩提記。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0335a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　正記</cb:mulu><head>庚三　正記</head>
<lb ed="TX" n="0335a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　現前授記</cb:mulu><head>辛一　現前授記</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0336a" n="0336a"/>
<lb ed="TX" n="0336a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　長行</cb:mulu><head>壬一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0336a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0336a0201">『於此衆中，我大弟子憍陳如比丘，當供養六萬二千億佛，然後得成爲佛，號曰
<lb ed="TX" n="0336a03"/>普明如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、
<lb ed="TX" n="0336a04"/>世尊。其五百阿羅漢：<name role="" type="person">優樓頻螺迦葉</name>、<name role="" type="person">伽耶迦葉</name>、<name role="" type="person">那提迦葉</name>、<name role="" type="person">迦留陀夷</name>、<name role="" type="person">優陀夷</name>、阿
<lb ed="TX" n="0336a05"/><g ref="#CB00144">㝹</g>樓馱、離婆多、<name role="" type="person">劫賓那</name>、<name role="" type="person">薄拘羅</name>、周陀、莎伽陀等，皆當得阿耨多羅三藐三菩提，
<lb ed="TX" n="0336a06"/>盡同一號，名曰普明』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0336a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0336a0701">供養六萬二千億佛，爲因記。以下，爲果記。<name role="" type="person">迦留陀夷</name>、義言黑光。<name role="" type="person">優陀夷</name>、
<lb ed="TX" n="0336a08"/>義言出現。周陀、義言蛇奴。莎伽陀、亦云娑婆揭多，義言善來。餘見前釋。先授
<lb ed="TX" n="0336a09"/>憍陳如及五百弟子者，以五百弟子現在法會，而憍陳如又爲其上首也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0336a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　重頌</cb:mulu><head>壬二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0336a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0336a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『憍陳如比丘，當見無量佛，過阿僧祇劫，乃
<lb ed="TX" n="0336a12"/>成等正覺。常放大光明，具足諸神通，名聞遍十方，一切之所敬。常說無上道，故號
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0337a" n="0337a"/>
<lb ed="TX" n="0337a01"/>爲普明。其國土淸淨，菩薩皆勇猛，咸升妙樓閣，遊諸十方國，以無上供具，奉獻於
<lb ed="TX" n="0337a02"/>諸佛。作是供養已，心懷大歡喜，須臾還本國，有如是神力。佛壽六萬劫，正法住倍
<lb ed="TX" n="0337a03"/>壽，像法復倍是，法滅天人憂。其五百比丘次第當作佛，同號曰普明，轉次而授記：
<lb ed="TX" n="0337a04"/>「我滅度之後，某甲當作佛，其所化世間，亦如我今日」。國土之嚴淨，及諸神通力
<lb ed="TX" n="0337a05"/>，菩薩、聲聞衆，正法、及像法，壽命劫多少，皆如上所說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0337a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0337a0601">頌內叙佛壽六萬劫，正法十二萬劫，像法二十四萬劫，以補長行文所未及。幷
<lb ed="TX" n="0337a07"/>言五百比丘作佛時，應在憍陳如佛法旣滅之後。且言五百比丘，當一一次第作佛，
<lb ed="TX" n="0337a08"/>幷一一轉次而授記也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0337a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　展轉授記</cb:mulu><head>辛二　展轉授記</head>
<lb ed="TX" n="0337a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0337a1001">『迦葉汝已知，五百自在者，餘諸聲聞衆，亦當復如是。其不在此會，汝當爲宣
<lb ed="TX" n="0337a11"/>說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0337a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0337a1201">此言不惟五百心自在之阿羅漢已受佛化，彼千二百人，亦當如是受記。特屬大
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0338a" n="0338a"/>
<lb ed="TX" n="0338a01"/>迦葉展轉吿知，以彼在弟子中年最長老也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0338a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚四　悔領</cb:mulu><head>庚四　悔領</head>
<lb ed="TX" n="0338a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0338a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　悔責</cb:mulu><head>壬一　悔責</head>
<lb ed="TX" n="0338a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0338a0501">爾時、五百阿羅漢於佛前得授記已，歡喜踊躍，卽從座起，到於佛前，頭面禮足
<lb ed="TX" n="0338a06"/>，悔過自責：『世尊！我等常作是念：自謂已得究竟滅度，今乃知之，如無智者。所
<lb ed="TX" n="0338a07"/>以者何？我等應得如來智慧，而便自以小智爲足。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0338a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0338a0801">悔領、謂悔昔日之住小迷大，幷領今日之開權顯實也。昔自謂已得滅度，而實
<lb ed="TX" n="0338a09"/>不知有如來智慧。殊不知如來智慧，本爲我等所應得，奈何竟不自知，便以小智爲
<lb ed="TX" n="0338a10"/>足，此皆悔過自責之詞。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0338a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　領解</cb:mulu><head>壬二　領解</head>
<lb ed="TX" n="0338a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　喩領</cb:mulu><head>癸一　喩領</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0339a" n="0339a"/>
<lb ed="TX" n="0339a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0339a0101">『世尊！譬如有人至親友家，醉酒而臥。是時親友官事當行，以無價寶珠繫其衣
<lb ed="TX" n="0339a02"/>裏，與之而去。其人醉臥都不覺知，起已遊行，到於他國。爲衣食故，勤力求索，甚
<lb ed="TX" n="0339a03"/>大艱難。若少有所得，便以爲足。於後親友會遇見之，而作是言：『咄哉丈夫！何爲
<lb ed="TX" n="0339a04"/>衣食乃至如是？我昔欲令汝得安樂五欲自恣，於某年日月以無價寶珠繫汝衣裏，今故
<lb ed="TX" n="0339a05"/>現在而汝不知！勤苦憂惱以求自活，甚爲癡也！汝今可以此寶貿易所須，常可如意無
<lb ed="TX" n="0339a06"/>所乏短』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0339a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0339a0701">自譬如有人句下，至便以爲足句止，爲領昔權。自於後親友句下，至無所乏短
<lb ed="TX" n="0339a08"/>句止，爲領今實。親友家、喩前菩薩沙彌應化之國。有人、喩受化之衆生。醉酒而
<lb ed="TX" n="0339a09"/>臥，喩煩惱未斷，無明所纏，雖遇佛法，猶如惛醉。親友官事當行，喩菩薩應化已
<lb ed="TX" n="0339a10"/>畢，當更示現他國也。以寶珠繫其衣裏，喩敎以大乘，使大菩提心、熏習於其識田
<lb ed="TX" n="0339a11"/>之內。醉臥不覺，起而遊行到於他國，喩爲煩惱之酒所迷，不能安住於佛之敎化，
<lb ed="TX" n="0339a12"/>而退墮於生死流轉之他國也。爲衣食故勤力求索，喩怖畏生死，復發心修行力求解
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0340a" n="0340a"/>
<lb ed="TX" n="0340a01"/>脫也。甚大艱難、少得爲足，喩怯畏佛道長遠，一得小乘涅槃便生住著也。於後親
<lb ed="TX" n="0340a02"/>友會遇，喩釋迦牟尼示現娑婆，重復値前所敎化之衆生也。何爲衣食乃至如是，喩
<lb ed="TX" n="0340a03"/>何故求如是小乘涅槃之受用？得安樂及五欲自恣，喩得無上安樂而自娛於五淨法之
<lb ed="TX" n="0340a04"/>欲也。寶珠現在衣裏，喩佛直指其本菩提心之所在，令此衆生勿昧夙因，幷毋戚戚
<lb ed="TX" n="0340a05"/>於小法之不足自給也。貿易所須、如意無乏，喩此大菩提心，能發生無量功德，無
<lb ed="TX" n="0340a06"/>有匱乏也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0340a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　合領</cb:mulu><head>癸二　合領</head>
<lb ed="TX" n="0340a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0340a0801">『佛亦如是，爲菩薩時敎化我等令發一切智心，而尋廢忘不知不覺。旣得阿羅漢
<lb ed="TX" n="0340a09"/>道，自謂滅度，資生艱難，得少爲足，一切智願猶在不失。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0340a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0340a1001">此合昔權。一切智願，卽大乘之本願。猶在不失者，以無上覺心久曾熏習於心
<lb ed="TX" n="0340a11"/>識衣裏，故今未忘失也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0340a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0340a1201">『今者世尊覺悟我等，作如是言：『諸比丘！汝等所得非究竟滅，我久令汝等種
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0341a" n="0341a"/>
<lb ed="TX" n="0341a01"/>佛善根，以方便故示涅槃相，而汝謂爲實得滅度。世尊！我今乃知實是菩薩，得受阿
<lb ed="TX" n="0341a02"/>耨多羅三藐三菩提記。以是因緣，甚大歡喜，得未曾有』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0341a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0341a0301">此合今實。我今乃知實是菩薩，明昔不自知故勤苦憂惱，自開權顯實以後，已
<lb ed="TX" n="0341a04"/>了然於眞爲佛子，因以得受佛記故歡喜無量也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0341a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0341a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌悔責</cb:mulu><head>壬一　頌悔責</head>
<lb ed="TX" n="0341a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0341a0701">爾時、<name role="" type="person">阿若憍陳如</name>等欲重宣此義而說偈言：『我等聞無上安隱授記聲，歡喜未曾
<lb ed="TX" n="0341a08"/>有，禮無量智佛。今於世尊前，自悔諸過咎。於無量佛寶，得少涅槃分，如無智愚人
<lb ed="TX" n="0341a09"/>，便自以爲足。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0341a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0341a1001">無上安隱，指釋迦佛。言我等聞佛之授記聲，而心生歡喜也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0341a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌領解</cb:mulu><head>壬二　頌領解</head>
<lb ed="TX" n="0341a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0341a1201">『譬如貧窮人，往至親友家，其家甚大富，具設諸肴膳，以無價寶珠，繫著內衣
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0342a" n="0342a"/>
<lb ed="TX" n="0342a01"/>裏，默與而捨去，時臥不覺知。是人旣已起，遊行詣他國，求衣食自濟，資生甚艱難
<lb ed="TX" n="0342a02"/>，得少便爲足，更不願好者；不覺內衣裏，有無價寶珠。與珠之親友，後見此貧人，
<lb ed="TX" n="0342a03"/>苦切責之已，示以所繫珠。貧人見此珠，其心大歡喜，富有諸財物，五欲而自恣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0342a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0342a0401">此頌喩領。求衣食自濟，資生甚艱難，喩在生死流轉之他國中，發心修行不易
<lb ed="TX" n="0342a05"/>脫離，困苦已極。是以一證小果涅槃，便思休息也。苦切責之已，謂親友苦言切責
<lb ed="TX" n="0342a06"/>旣畢也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0342a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0342a0701">『我等亦如是，世尊於長夜，常愍見敎化，令種無上願。我等無智故，不覺亦不
<lb ed="TX" n="0342a08"/>知，得少涅槃分，自足不求餘。今佛覺悟我，言非實滅度，得佛無上慧，爾乃爲眞滅
<lb ed="TX" n="0342a09"/>。我今從佛聞，授記莊嚴事，乃轉次受決，身心遍歡喜』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0342a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0342a1001">此頌合領。轉次受決，謂遵佛之命，於千二百人衆展轉宣說，次第受記，而彼
<lb ed="TX" n="0342a11"/>等住於大乘之心益以決定也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0342a12"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0342a1201">授學無學人記品第九</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0343a" n="0343a"/>
<lb ed="TX" n="0343a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0343a0101">下根領記，首爲滿慈，次爲憍陳如及五百弟子，再次卽本品之學無學人，故此
<lb ed="TX" n="0343a02"/>品居下根領記之第三。</p>
<lb ed="TX" n="0343a03"/><p xml:id="pTX10p0343a0301">凡未證三果，或已證三果尙未證阿羅漢者，仍有地位應進趣學，名爲有學。若
<lb ed="TX" n="0343a04"/>已證四果，修習圓滿無須修學者，名爲無學。第三周授記之聲聞衆，如滿慈、憍陳
<lb ed="TX" n="0343a05"/>如及五百弟子，皆爲無學阿羅漢。而此品所授記者，爲未證四果之阿難，及羅睺羅
<lb ed="TX" n="0343a06"/>與二千人等，非盡阿羅漢，非盡無學，故此品通稱爲授學無學人記品。</p>
<lb ed="TX" n="0343a07"/><p xml:id="pTX10p0343a0701">滿慈以有名大阿羅漢，示現下根聲聞，故於前授記中居首。此阿難亦以夙世菩
<lb ed="TX" n="0343a08"/>薩示現爲佛之侍者，故於本品中居首。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0343a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　學無學人悕領得記</cb:mulu><head>己三　學無學人悕領得記</head>
<lb ed="TX" n="0343a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　衆自悕望</cb:mulu><head>庚一　衆自悕望</head>
<lb ed="TX" n="0343a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　二人悕請</cb:mulu><head>辛一　二人悕請</head>
<lb ed="TX" n="0343a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0343a1201">爾時、阿難、羅睺羅而作是念：我等每自思惟：設得授記，不亦快乎！卽從座起
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0344a" n="0344a"/>
<lb ed="TX" n="0344a01"/>，到於佛前，頭面禮足，俱白佛言：『世尊！我等於此亦應有分，唯有如來我等所歸
<lb ed="TX" n="0344a02"/>，又我等爲一切世間天、人、阿修羅所見知識，阿難常爲侍者護持法藏，羅睺羅是佛
<lb ed="TX" n="0344a03"/>之子，若佛見授阿耨多羅三藐三菩提記者，我願旣滿，衆望亦足』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0344a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0344a0401">快、卽慶喜之意。於此有分，釋有二義：謂以佛法言，我等亦當趣證無上菩提
<lb ed="TX" n="0344a05"/>。以授記言，我等同是聲聞，亦應受記作佛也。唯有如來我等所歸，謂一心歸向於
<lb ed="TX" n="0344a06"/>如來知見，明小乘果位非彼之所歸趣也。護持法藏，謂阿難追隨法會，多聞善悟，
<lb ed="TX" n="0344a07"/>能受持正法使不遺失也。若佛見授阿耨多羅三藐三菩提記，謂如來以佛記見授也。
<lb ed="TX" n="0344a08"/>與見愛於人、見惡於人之見，同義。又見、與現同，謂佛現在卽授以佛記也。言阿
<lb ed="TX" n="0344a09"/>難常爲侍者護持法藏，羅睺羅爲佛之子，以是故爲天、人、阿修羅所共知識。若蒙
<lb ed="TX" n="0344a10"/>佛授記，則衆望斯足，不但滿我等之願而已。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0344a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　二千人悕請</cb:mulu><head>辛二　二千人悕請</head>
<lb ed="TX" n="0344a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0344a1201">爾時、學無學聲聞弟子二千人，皆從座起，偏袒右肩，到於佛前，一心合掌，瞻
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0345a" n="0345a"/>
<lb ed="TX" n="0345a01"/>仰世尊。如阿難、羅睺羅所願，住立一面。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0345a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0345a0201">阿難等請記，先作念而後陳詞。此二千人，幷無請記之詞，但抱阿難等之願，
<lb ed="TX" n="0345a03"/>一心合掌，瞻仰佛顏。蓋不待伸說請記之詞，而佛早知其心之所念矣。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0345a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　佛爲記別</cb:mulu><head>庚二　佛爲記別</head>
<lb ed="TX" n="0345a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　授阿難記</cb:mulu><head>辛一　授阿難記</head>
<lb ed="TX" n="0345a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　正爲授記</cb:mulu><head>壬一　正爲授記</head>
<lb ed="TX" n="0345a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　長行</cb:mulu><head>癸一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0345a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0345a0801">爾時、佛吿阿難：『汝於來世當得作佛，號山海慧自在通王如來，應供、正遍知
<lb ed="TX" n="0345a09"/>、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。當供養六十二億諸
<lb ed="TX" n="0345a10"/>佛，護持法藏，然後得阿耨多羅三藐三菩提。敎化二十千萬億恆河沙諸菩薩等，令成
<lb ed="TX" n="0345a11"/>阿耨多羅三藐三菩提。國名常立勝旛。其土淸淨，琉璃爲地。劫名妙音遍滿。其佛壽
<lb ed="TX" n="0345a12"/>命無量千萬億阿僧祇劫，若人於千萬億無量阿僧祇劫中，算數校計不能得知。正法住
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0346a" n="0346a"/>
<lb ed="TX" n="0346a01"/>世倍於壽命，像法住世復倍正法。阿難！是山海慧自在通王佛，爲十方無量千萬億恆
<lb ed="TX" n="0346a02"/>河沙等諸佛如來所共讚歎，稱其功德』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0346a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0346a0301">中分爲八：一、佛名，二、因行，三、敎化，四、國名，五、土相，六、劫名
<lb ed="TX" n="0346a04"/>，七、住壽，八、讚歎。山海慧自在通王，言阿難智慧，其高如山，其深如海。於
<lb ed="TX" n="0346a05"/>遠劫以來，發願護持法藏，由有此願力、智力，故能證能說，皆得自在，深入經藏
<lb ed="TX" n="0346a06"/>，通達無礙。以此爲因，故其果德之別號如是也。常立勝旛，亦以如來勝義導引衆
<lb ed="TX" n="0346a07"/>生之義。妙音遍滿，謂以多聞之因，成山海慧自在通王之果，故其劫有妙音遍滿之
<lb ed="TX" n="0346a08"/>相。阿難佛壽，至無量千萬億阿僧祇劫，而於此巨數之劫中，若人計算校量，均不
<lb ed="TX" n="0346a09"/>能知其數之究竟。此壽數之長遠，已爲不可測度，而其正法住世之數仍倍之，像法
<lb ed="TX" n="0346a10"/>住世之數更較正法住世之數復又倍之。是其佛法住世之久遠，較餘佛爲殊勝，苟非
<lb ed="TX" n="0346a11"/>具有護持法藏宏願之因行，其果德曷克臻此！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0346a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　重頌</cb:mulu><head>癸二　重頌</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0347a" n="0347a"/>
<lb ed="TX" n="0347a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0347a0101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『我今僧中說，阿難持法者，當供養諸佛，然
<lb ed="TX" n="0347a02"/>後成正覺。號曰山海慧自在通王佛，其國土淸淨，名常立勝旛。敎化諸菩薩，其數如
<lb ed="TX" n="0347a03"/>恆沙。佛有大威德，名聞滿十方，壽命無有量，以愍衆生故。正法倍壽命，像法復倍
<lb ed="TX" n="0347a04"/>是。如恆河沙等無數諸衆生，於此佛法中，種佛道因緣』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0347a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0347a0501">前一頌頌因記，後四頌頌果記。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0347a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　衆起疑念</cb:mulu><head>壬二　衆起疑念</head>
<lb ed="TX" n="0347a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0347a0701">爾時、會中新發意菩薩八千人，咸作是念：我等尙不聞諸大菩薩得如是記，有何
<lb ed="TX" n="0347a08"/>因緣而諸聲聞得如是決！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0347a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0347a0901">新發意、謂新發大乘心。此諸菩薩，意謂如上根舍利弗等諸大弟子，倘受如是
<lb ed="TX" n="0347a10"/>決定之佛記，我等猶可無疑。乃今於未證無學之阿難，亦受如是決記，果以何因緣
<lb ed="TX" n="0347a11"/>而獲有此？此意但默存於念，幷未明言，蓋彼等亦非心存不信，特欲啓如來之答，
<lb ed="TX" n="0347a12"/>以顯現阿難尊者之夙世因行與本地功德，幷以明阿難現劫實爲菩薩化現之聲聞也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0348a" n="0348a"/>
<lb ed="TX" n="0348a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　佛爲解說</cb:mulu><head>壬三　佛爲解說</head>
<lb ed="TX" n="0348a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0348a0201">爾時、世尊知諸菩薩心之所念而吿之曰：『諸善男子！我與阿難等於空王佛所，
<lb ed="TX" n="0348a03"/>同時發阿耨多羅三藐三菩提心。阿難常樂多聞，我常勤精進，是故我已得成阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0348a04"/>三藐三菩提；而阿難護持我法，亦護將來諸佛法藏，敎化成就諸菩薩衆，其本願如是
<lb ed="TX" n="0348a05"/>，故獲斯記』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0348a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0348a0601">空王、謂第一義諦本來空寂，於諸空法能得自在也。此言佛之今世，與阿難在
<lb ed="TX" n="0348a07"/>世俗親誼上雖爲弟兄，而在過去世，佛與阿難本於空王佛所同發大心。佛以常勤精
<lb ed="TX" n="0348a08"/>進已登正覺，而阿難以常樂多聞且具有護持法藏敎化菩薩之大願，是以不卽入涅槃
<lb ed="TX" n="0348a09"/>。此正菩薩大悲功行，正應得如是決定成佛之記也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0348a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　阿難證說</cb:mulu><head>壬四　阿難證說</head>
<lb ed="TX" n="0348a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0348a1101">阿難面於佛前，自聞授記國土莊嚴，所願具足，心大歡喜，得未曾有。卽時憶念
<lb ed="TX" n="0348a12"/>過去無量千萬億諸佛法藏，通達無礙，如今所聞；亦識本願。爾時阿難而說偈言：『
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0349a" n="0349a"/>
<lb ed="TX" n="0349a01"/>世尊甚希有！令我念過去，無量諸佛法，如今日所聞。我今無復疑，安住於佛道，方
<lb ed="TX" n="0349a02"/>便爲侍者，護持諸佛法』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0349a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0349a0301">阿難聞佛說示夙因，卽時亦能憶念往劫所曾護持之諸佛法藏，與其護法之本願
<lb ed="TX" n="0349a04"/>。幷證知今日爲佛侍者，正爲護法之方便，遂益安住於如是之佛道而無復有疑也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0349a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　授羅睺羅記</cb:mulu><head>辛二　授羅睺羅記</head>
<lb ed="TX" n="0349a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　長行</cb:mulu><head>壬一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0349a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0349a0701">爾時、佛吿羅睺羅：『汝於來世當得作佛，號蹈七寶華如來，應供、正遍知、明
<lb ed="TX" n="0349a08"/>行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。當供養十世界微塵等數
<lb ed="TX" n="0349a09"/>諸佛如來，常爲諸佛而作長子，猶如今也。是蹈七寶華佛，國土莊嚴，壽命劫數，所
<lb ed="TX" n="0349a10"/>化弟子，正法、像法，亦如山海慧自在通王如來無異；亦爲此佛而作長子，過是已後
<lb ed="TX" n="0349a11"/>，當得阿耨多羅三藐三菩提』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0349a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0349a1201">蹈七寶華，以有七覺因行，故果上有寶華之莊嚴也。常爲諸佛之長子，且將爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0350a" n="0350a"/>
<lb ed="TX" n="0350a01"/>山海慧自在通王之長子，永爲佛子，此羅睺羅果記中之殊勝者。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0350a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　重頌</cb:mulu><head>壬二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0350a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0350a0301">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『我爲太子時，羅睺羅爲長子；我今成佛道，受
<lb ed="TX" n="0350a04"/>法爲法子。於未來世中，見無量億佛，皆爲其長子，一心求佛道。羅睺羅密行，唯我
<lb ed="TX" n="0350a05"/>能知之。現爲我長子，以示諸衆生，無量億千萬，功德不可數，安住於佛法，以求無
<lb ed="TX" n="0350a06"/>上道』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0350a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0350a0701">羅睺羅於諸弟子中密行第一。以彼示現種種違佛律儀，發起如來之訓誡，以是
<lb ed="TX" n="0350a08"/>因緣敎化無量衆生，是卽羅睺羅之密行。又羅睺羅發願不入滅度，願常在<name role="" type="person">閻浮提</name>示
<lb ed="TX" n="0350a09"/>現敎化衆生，皆爲密行。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0350a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　授二千人記</cb:mulu><head>辛三　授二千人記</head>
<lb ed="TX" n="0350a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　授記</cb:mulu><head>壬一　授記</head>
<lb ed="TX" n="0350a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　長行</cb:mulu><head>癸一　長行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0351a" n="0351a"/>
<lb ed="TX" n="0351a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0351a0101">爾時、世尊見學無學二千人，其意柔軟，寂然淸淨，一心觀佛。佛吿阿難：『汝
<lb ed="TX" n="0351a02"/>見是學無學二千人不』？『唯然，已見』。『阿難！是諸人等，當供養五十世界微塵
<lb ed="TX" n="0351a03"/>數諸佛如來，恭敬尊重護持法藏，末後同時於十方國各得成佛，皆同一號，名曰寶相
<lb ed="TX" n="0351a04"/>如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊
<lb ed="TX" n="0351a05"/>。壽命一劫，國土莊嚴，聲聞、菩薩，正法、像法，皆悉同等』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0351a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0351a0601">柔軟、謂心意柔和，明無執著於二乘之相。寂則能空，淨則無垢，一心則意無
<lb ed="TX" n="0351a07"/>二三，觀佛功德卽爲能向佛智，由是故堪承受大乘之法。故佛不俟其發言動念，卽
<lb ed="TX" n="0351a08"/>爲授記。此二千人在三根領記中爲最後得記，故爲後記。而末後於十方國復同時成
<lb ed="TX" n="0351a09"/>佛，同號寶相如來，故亦爲同記。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0351a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　重頌</cb:mulu><head>癸二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0351a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0351a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『是二千聲聞，今於我前住，悉皆與授記，未
<lb ed="TX" n="0351a12"/>來當成佛。所供養諸佛，如上說塵數，護持其法藏，後當成正覺。各於十方國，悉同
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0352a" n="0352a"/>
<lb ed="TX" n="0352a01"/>一名號，俱時坐道場，以證無上慧。皆名爲寶相，國土及弟子、正法與像法、悉等無
<lb ed="TX" n="0352a02"/>有異。咸以諸神通，度十方衆生，名聞普周遍，漸入於涅槃』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0352a0301">叙寶相如來，咸以神通化度衆生，補長行文所未及。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　領記</cb:mulu><head>壬二　領記</head>
<lb ed="TX" n="0352a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0352a0501">爾時、學無學二千人，聞佛授記，歡喜踊躍而說偈言：『世尊慧燈明，我聞授記
<lb ed="TX" n="0352a06"/>音，心歡喜充滿，如甘露見灌』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0352a0701">二千人喜領佛記，謂佛授我記，如以甘露見灌於我頂也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0352a0801">法師品第十</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0352a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0352a0901">本經序分⸺序品第一，爲通叙一經之大意。自方便品以下八品，爲正明權實
<lb ed="TX" n="0352a10"/>，三根得記，茲已講竟。本經顯一乘之境，顯一乘之行，及顯一乘之果者。依玄贊
<lb ed="TX" n="0352a11"/>科判，正宗分爲十九品；實則方便以下八品，可謂爲正宗分之正宗。蓋自此以下法
<lb ed="TX" n="0352a12"/>師品等，已於正宗之中寓流通之意矣。在顯一乘境之中，共分三章：其第一、爲正
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0353a" n="0353a"/>
<lb ed="TX" n="0353a01"/>明權實三根得記，卽方便以下八品。其第二、爲歎人美法勸募持行，謂讚歎信持妙
<lb ed="TX" n="0353a02"/>法之人，嘉善人所信持之法，與勸募信持妙法之人也。在此章中共有三品：其第一
<lb ed="TX" n="0353a03"/>、卽爲法師品。但在本經各品之中，則位居第十耳。</p>
<lb ed="TX" n="0353a04"/><p xml:id="pTX10p0353a0401">法師之義有二：一、能信解受持幷爲人解說此妙法者，卽爲修行者之軌範；是
<lb ed="TX" n="0353a05"/>人卽爲奉佛法者之師，此名人法師。二、妙法卽諸佛菩薩及未來學者之師，以一切
<lb ed="TX" n="0353a06"/>功德皆由此妙法而生；此妙法卽爲奉佛法者之師，此名法法師。</p>
<lb ed="TX" n="0353a07"/><p xml:id="pTX10p0353a0701">依法華論十無上中，第十爲示現勝妙力無上。力者何？一、法力，二、修行力
<lb ed="TX" n="0353a08"/>。法力有五：一、證，二、信，三、供養，四、聞法，五、讀誦持說。修行力有七
<lb ed="TX" n="0353a09"/>：一、持力，二、說力，三、行苦行力，四、敎化衆生行苦行力，五、護衆生諸難
<lb ed="TX" n="0353a10"/>力，六、功德勝力，七、護法力。持力攝三品，本品卽三品中之第一持力也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0353a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　歎人美法勸募持行</cb:mulu><head>丙二　歎人美法勸募持行</head>
<lb ed="TX" n="0353a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　人法可師</cb:mulu><head>丁一　人法可師</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0354a" n="0354a"/>
<lb ed="TX" n="0354a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　明人法師</cb:mulu><head>戊一　明人法師</head>
<lb ed="TX" n="0354a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0354a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　對佛現前法師</cb:mulu><head>庚一　對佛現前法師</head>
<lb ed="TX" n="0354a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0354a0401">爾時、世尊因藥王菩薩吿八萬大士：『藥王！汝見是大衆中無量諸天、龍王、夜
<lb ed="TX" n="0354a05"/>叉、乾闥婆、阿修羅、迦樓羅、緊那羅、摩睺羅伽、人與非人、及比丘、比丘尼、優
<lb ed="TX" n="0354a06"/>婆塞、優婆夷，求聲聞者、求辟支佛者、求佛道者，如是等類咸於佛前聞妙法華經一
<lb ed="TX" n="0354a07"/>偈、一句、乃至一念隨喜者，我皆與授記，當得阿耨多羅三藐三菩提』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0354a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0354a0801">此謂現前値佛受持妙法之人，卽是法師也。藥王久持是經，燃身供養，能醫法
<lb ed="TX" n="0354a09"/>身之五住煩惱病，以其當機，故呼而與言，因以正吿現當受記之人也。八萬、卽下
<lb ed="TX" n="0354a10"/>天龍八部之衆。言萬者、擧其大數也。大士、菩薩之稱，就法華會言之，所有發心
<lb ed="TX" n="0354a11"/>求道者，不拘所求之果大小，均爲菩薩，均堪稱爲大士。以聞此經一偈、一句者，
<lb ed="TX" n="0354a12"/>皆當究竟成佛。經云：『若人散亂心，入於塔廟中，一稱南無佛，皆已成佛道』。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0355a" n="0355a"/>
<lb ed="TX" n="0355a01"/>又云：『乃至童子戲，若草木及葦，或以指爪甲，而畫作佛像，如是諸人等，漸漸
<lb ed="TX" n="0355a02"/>積功德，具足大悲心，皆已成佛道』。何況現在値佛信受此經，而有不由信生解，
<lb ed="TX" n="0355a03"/>由解起行，卒能因行證果乎？蓋此經專顯如來種種說法，無論爲小、爲大，爲頓、
<lb ed="TX" n="0355a04"/>爲漸，無不爲大乘，卽無不爲使衆生逐漸成佛。法法雖各差別，一經融會佛之方便
<lb ed="TX" n="0355a05"/>妙用，卽知無有一法爲二乘說者；故於佛前聞是妙法華經者，佛悉許爲受記也。隨
<lb ed="TX" n="0355a06"/>喜、卽隨順歡喜，謂只隨順衆人而生歡喜，並未信受奉行。隨喜乃至一念，亦獲受
<lb ed="TX" n="0355a07"/>將來作佛之記，以喜則不拒，喜則能信，信爲功德母；此一信喜之念，卽爲領解此
<lb ed="TX" n="0355a08"/>妙法之金剛種子也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0355a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　不對佛前法師</cb:mulu><head>庚二　不對佛前法師</head>
<lb ed="TX" n="0355a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　聞己隨喜法師</cb:mulu><head>辛一　聞己隨喜法師</head>
<lb ed="TX" n="0355a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0355a1101">佛吿藥王：『又如來滅度之後，若有人聞妙法華經，乃至一偈、一句，一念隨喜
<lb ed="TX" n="0355a12"/>者，我亦與授阿耨多羅三藐三菩提記。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0356a" n="0356a"/>
<lb ed="TX" n="0356a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0356a0101">此謂佛滅度後受持妙法之人，卽是法師。約分爲二，此釋聞法隨喜法師。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0356a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　正行六種法師</cb:mulu><head>辛二　正行六種法師</head>
<lb ed="TX" n="0356a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　明悲願</cb:mulu><head>壬一　明悲願</head>
<lb ed="TX" n="0356a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0356a0401">『若復有人，受持、讀、誦、解說、書寫妙法華經乃至一偈；於此經卷敬視如佛
<lb ed="TX" n="0356a05"/>，種種供養⸺華、香、瓔珞、末香、塗香、燒香、繒蓋、幢旛、衣服、伎樂，乃至
<lb ed="TX" n="0356a06"/>合掌恭敬。藥王當知！是諸人等，已曾供養十萬億佛，於諸佛所成就大願，愍衆生故
<lb ed="TX" n="0356a07"/>生此人間。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0356a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0356a0801">六種，指受持、讀、誦、解說、書寫、供養此妙法也。佛滅度後，能正行此六
<lb ed="TX" n="0356a09"/>種之人，卽是法師。此先釋受持供養是經乃至一偈者，由於夙世悲願。受持、謂信
<lb ed="TX" n="0356a10"/>受執持此經義於心，使不忘失。讀、謂朗讀此經。誦、謂背誦。解說、謂解釋演說
<lb ed="TX" n="0356a11"/>。書寫、指寫經、刻經等事。供養、卽以華、香、瓔珞等供養此經。蓋此經爲描寫
<lb ed="TX" n="0356a12"/>法界之影像，一切衆生可由此以證於法性，故供養此一偈之妙法，如供養一切佛之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0357a" n="0357a"/>
<lb ed="TX" n="0357a01"/>法身也。合掌恭敬、亦爲身、心二業之供養。言此正行六種之法師，遠劫以來，實
<lb ed="TX" n="0357a02"/>已承事諸佛，夙植德本。然不生淨土，不住諸天，仍隨逐於人間穢土者，實以愍念
<lb ed="TX" n="0357a03"/>衆生，欲爲化度，故示現於此也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0357a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0357a0401">『藥王！若有人問：何等衆生於未來世當得作佛？應示是諸人等於未來世必得作
<lb ed="TX" n="0357a05"/>佛。何以故？若善男子、善女人，於法華經乃至一句，受持、讀、誦、解說、書寫、
<lb ed="TX" n="0357a06"/>種種供養經卷⸺華、香、瓔珞、末香、塗香、燒香、繒蓋、幢旛、衣服、伎樂、合
<lb ed="TX" n="0357a07"/>掌恭敬，是人一切世間所應瞻奉，應以如來供養而供養之。當知此人是大菩薩，成就
<lb ed="TX" n="0357a08"/>阿耨多羅三藐三菩提，哀愍衆生願生此間，廣演分別妙法華經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0357a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0357a0901">此復釋受持供養是經乃至一句者，來世必當作佛。是諸人等，旣曾多劫奉佛，
<lb ed="TX" n="0357a10"/>今以悲願生此人間，正行六種，能使人聞其言而領解，因其行而觀感，此卽爲廣演
<lb ed="TX" n="0357a11"/>是經。能使人因正行六種之故，知是經較餘經爲勝，此卽爲分別是經。此人來世必
<lb ed="TX" n="0357a12"/>得作佛，今卽當以如來供養而供養之也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0358a" n="0358a"/>
<lb ed="TX" n="0358a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0358a0101">『何況盡能受持種種供養者！藥王！當知是人自捨淸淨業報，於我滅度後，愍衆
<lb ed="TX" n="0358a02"/>生故生於惡世，廣演此經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0358a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0358a0301">此復釋生於惡世受持供養全經者，更顯是人悲願。以上於受持供養或爲全經，
<lb ed="TX" n="0358a04"/>或爲一偈、一句，較量多少，實則經義無多少之可言。說遍十方塵刹，未足云多；
<lb ed="TX" n="0358a05"/>說僅一偈、一句，豈容言少？於此特顯行者之功德愈多耳！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0358a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　明尊重</cb:mulu><head>壬二　明尊重</head>
<lb ed="TX" n="0358a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0358a0701">『若是善男子、善女人，我滅度後，能竊爲一人說法華經乃至一句，當知是人則
<lb ed="TX" n="0358a08"/>如來使，如來所遣，行如來事，何況於大衆中廣爲人說！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0358a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0358a0901">此釋說者爲佛使。竊說此經，卽爲行如來事，卽爲佛之所使；而廣爲衆說，功
<lb ed="TX" n="0358a10"/>德尤多。蓋此妙法華經，爲諸佛如來祕密之大悲方便，所以曲順衆生導令作佛，惟
<lb ed="TX" n="0358a11"/>如來能行之，亦唯如來能說之。故知能說此經之一偈、一句者，皆爲如來同體大悲
<lb ed="TX" n="0358a12"/>願力之所加被也。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0359a" n="0359a"/>
<lb ed="TX" n="0359a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0359a0101">『藥王！若有惡人，以不善心，於一劫中現於佛前常毀罵佛，其罪尙輕；若人以
<lb ed="TX" n="0359a02"/>一惡言，毀訾在家、出家讀誦法華經者，其罪甚重。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0359a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0359a0301">此釋毀者之罪甚於詈佛。蓋雖有惡人，未必常有惡心。今假有惡人，卽以其不
<lb ed="TX" n="0359a04"/>善之心當面詈佛，且久至一劫，此已顯其罪重，而猶不若以片言毀訾四衆讀是經者
<lb ed="TX" n="0359a05"/>之罪甚。良以佛不因毀罵而有所動，毀罵亦無能有傷於佛；若毀訾讀是經者，則自
<lb ed="TX" n="0359a06"/>損卽以損他，容可以一言妨阻無數行者自利利他之功德。且此經爲三世諸佛之法身
<lb ed="TX" n="0359a07"/>，一切佛功德之父母，毀是經與毀讀是經者，是卽毀壞一切佛功德之種子，故其罪
<lb ed="TX" n="0359a08"/>莫重於是而甚於詈佛也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0359a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0359a0901">『藥王！其有讀誦法華經者，當知是人以佛莊嚴而自莊嚴，則爲如來肩所荷擔。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0359a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0359a1001">此釋讀誦是經者之莊嚴同佛，爲如來荷擔，卽蒙佛加被之意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0359a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0359a1101">『其所至方，應隨向禮，一心合掌，恭敬供養，尊重讚歎。華、香、瓔珞、末香
<lb ed="TX" n="0359a12"/>、塗香、燒香、繒蓋、幢旛、衣服、肴饌、作諸伎樂，人中上供而供養之，應持天寶
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0360a" n="0360a"/>
<lb ed="TX" n="0360a01"/>而以散之，天上寶聚應以奉獻。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0360a0201">此釋讀誦是經者，普受讚禮，人天供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0360a0301">『所以者何？是人歡喜說法，須臾聞之，卽得究竟阿耨多羅三藐三菩提故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0360a0401">此釋讀誦是經者說法利生，由能讀誦此妙法華經，故其說法之利益，能使聞之
<lb ed="TX" n="0360a05"/>者獲登上覺以至究竟，此人法師所以爲可尊重也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0360a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　叙尊重之由</cb:mulu><head>庚一　叙尊重之由</head>
<lb ed="TX" n="0360a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0360a0801">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『若欲住佛道，成就自然智，常當勤供養，受
<lb ed="TX" n="0360a09"/>持法華者。其有欲疾得，一切種智慧，當受持是經，幷供養持者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0360a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0360a1001">自然智、卽任運而得之者，如八地以上菩薩念念任運流入般若海是也。欲住佛
<lb ed="TX" n="0360a11"/>道以成自然智，但當勤供養此受持法華之人。蓋能供養此人法師，卽爲能以法供養
<lb ed="TX" n="0360a12"/>於法也。一切智、卽佛之究竟智，卽無上正等正覺。欲疾登無上正等正覺，但當自
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0361a" n="0361a"/>
<lb ed="TX" n="0361a01"/>爲正行六種之人法師，幷供養一切人法師。由上兩義觀之，凡能受持是經及供養受
<lb ed="TX" n="0361a02"/>持是經者，已可決其漸能成就自然智而終得證於一切智也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0361a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　頌法師之德</cb:mulu><head>庚二　頌法師之德</head>
<lb ed="TX" n="0361a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　悲願殊勝</cb:mulu><head>辛一　悲願殊勝</head>
<lb ed="TX" n="0361a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0361a0501">『若有能受持妙法華經者，當知佛所使，愍念諸衆生。諸有能受持，妙法華經者
<lb ed="TX" n="0361a06"/>捨於淸淨土，愍衆故生此。當知如是人，自在所欲生，能於此惡世，廣說無上法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0361a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0361a0701">自在所欲生，明由其悲憫之本願，示現受生，非由業報致生惡世。蓋有一人及
<lb ed="TX" n="0361a08"/>多人能受持是經，是卽能以法寶流通於世，減一切惡，增一切善，幷成就一切出世
<lb ed="TX" n="0361a09"/>善根，使佛種常出興於世而不斷也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0361a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　可尊可重</cb:mulu><head>辛二　可尊可重</head>
<lb ed="TX" n="0361a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0361a1101">『應以天華香、及天寶衣服、天上妙寶聚，供養說法者。吾滅後惡世，能持是經
<lb ed="TX" n="0361a12"/>者，當合掌禮敬，如供養世尊。上饌衆甘美，及種種衣服，供養是佛子，冀得須臾聞
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0362a" n="0362a"/>
<lb ed="TX" n="0362a01"/>。若能於後世受持是經者，我遣在人中，行於如來事。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0362a0201">以眞能受持是經之正行六種法師，爲如來使，行如來事，故爲人天所應供養。
<lb ed="TX" n="0362a03"/>須臾聞、言所得聞之經，祇在須臾之間。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0362a0401">『若於一劫中，常懷不善心，作色而罵佛，獲無量重罪。其有讀、誦、持是法華
<lb ed="TX" n="0362a05"/>經者，須臾加惡言，其罪復過彼。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0362a0601">此頌毀者罪重。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0362a0701">『有人求佛道，而於一劫中，合掌在我前，以無數偈讚，由是讚佛故，得無量功
<lb ed="TX" n="0362a08"/>德。歎美持經者，其福復過彼。於八十億劫，以最妙色、聲、及與香、味、觸，供養
<lb ed="TX" n="0362a09"/>持經者，如是供養已，若得須臾聞，則應自欣慶，我今獲大利。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0362a1001">以此妙法爲一切佛功德母，故一歎美之詞，一須臾之聞，均足發起自利、利他
<lb ed="TX" n="0362a11"/>之無量饒益，其福利非可等同也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0362a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　頌法最第一</cb:mulu><head>庚三　頌法最第一</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0363a" n="0363a"/>
<lb ed="TX" n="0363a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0363a0101">『藥王！今吿汝：我所說諸經，而於此經中，法華最第一』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0363a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0363a0201">此經、謂此諸經。諸經之法，或大、或小、或虛、或實，皆隨順衆生之機而說
<lb ed="TX" n="0363a03"/>爲各各差別法。唯此經之妙法，自開顯以後衆皆領解，於是爲人天八部授記，爲二
<lb ed="TX" n="0363a04"/>乘授記，爲菩薩授記，悉以成就此一乘妙法也。以此經法之妙，故能妙一切諸經之
<lb ed="TX" n="0363a05"/>法。若無此經，則諸經之法，不過各爲相對之妙，非究竟妙。此經旣現，則一切經
<lb ed="TX" n="0363a06"/>法盡各成絕對之妙，斯卽本經法之所以爲妙，故爲最第一也。妙法旣可尊重，則受
<lb ed="TX" n="0363a07"/>持是經之人法師，愈可尊重，其義益顯。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0363a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　明法法師</cb:mulu><head>戊二　明法法師</head>
<lb ed="TX" n="0363a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0363a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　法難信解勿妄宣傳</cb:mulu><head>庚一　法難信解勿妄宣傳</head>
<lb ed="TX" n="0363a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0363a1101">爾時、佛復吿藥王菩薩摩訶薩：『我所說經典無量千萬億，已說、今說、當說，
<lb ed="TX" n="0363a12"/>而於其中此法華經最爲難信難解！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0364a" n="0364a"/>
<lb ed="TX" n="0364a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0364a0101">此釋法難信解。佛爲衆生說種種差別法，能委曲承順使之無疑，而終使入於佛
<lb ed="TX" n="0364a02"/>之知見。如爲說小乘，而已爲大乘之方便；爲說世間法，而實爲出世間法之方便，
<lb ed="TX" n="0364a03"/>此卽爲密說一切佛功德。然於說法時，初未明言顯現，至說是妙法華經時，始盡情
<lb ed="TX" n="0364a04"/>開示，使以前所說諸法悉會歸於一乘佛智之海；幷明信受佛說者無不盡爲菩薩。如
<lb ed="TX" n="0364a05"/>是意義，非至初地以上，豈易了知，故曰難信；以難信，故難解。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0364a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0364a0601">『藥王！此經是諸佛祕要之藏，不可分布妄授與人！諸佛世尊之所守護，從昔已
<lb ed="TX" n="0364a07"/>來未曾顯說。而此經者，如來現在猶多怨嫉，況滅度後？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0364a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0364a0801">此釋勿妄宣傳。一、是法爲祕要之藏，諸佛未曾顯說；二、如來現說是法，猶
<lb ed="TX" n="0364a09"/>多怨嫉；三、佛滅度後，於此難信難解之經，怨嫉之者更多，故佛戒人妄授。祕要
<lb ed="TX" n="0364a10"/>、指如來之利他方便言，非因圓果滿者不能行此祕要。譬如補虛、瀉實，爲因病使
<lb ed="TX" n="0364a11"/>藥之常，若以毒藥治病，非深達醫藥妙用之良工不堪任也。佛亦如是，如於曾發大
<lb ed="TX" n="0364a12"/>乘心者，佛或先以小乘度令成熟，後乃開權顯實，滅其化城仍令歸於一乘，此非佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0365a" n="0365a"/>
<lb ed="TX" n="0365a01"/>具有無上祕要之方便智，安能成此妙用乎！怨嫉、如佛說是經時，五千增上慢等退
<lb ed="TX" n="0365a02"/>席皆是。謂昔說小乘，今忽云非究竟，爲可怨嫉也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0365a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0365a0301">『藥王當知！如來滅後，其能書、持、讀、誦、供養、爲他人說者，如來則爲以
<lb ed="TX" n="0365a04"/>衣覆之；又爲他方現在諸佛之所護念。是人有大信力，及志願力，諸善根力，當知是
<lb ed="TX" n="0365a05"/>人與如來共宿，則爲如來手摩其頭。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0365a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0365a0601">此釋人法師之德，因法師而愈顯。難信難解之法而能信之解之，此人法師卽是
<lb ed="TX" n="0365a07"/>菩薩，卽爲釋迦牟尼佛與十方諸佛之所共攝受也。衣、卽本品所說柔和忍辱之衣，
<lb ed="TX" n="0365a08"/>此明爲釋迦如來之所加被。護念、謂護持憶念，卽憶念受持是經之菩薩衆而加以護
<lb ed="TX" n="0365a09"/>持也。信力、謂因勝解樂欲而生信，因信心淸淨，自信堅固，遂能發起他人之信心
<lb ed="TX" n="0365a10"/>，爲信力。志願力、卽具足受持是經之志願，以志願宏大堅固故，起利他之大功用
<lb ed="TX" n="0365a11"/>，爲志願力。諸善根力，謂信根、念根、定根等。自能信念是經不可搖動，兼能化
<lb ed="TX" n="0365a12"/>人使亦信念是經，如根不動爲善根力。宿者、安住之義，如來以法身、解脫、般若
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0366a" n="0366a"/>
<lb ed="TX" n="0366a01"/>三德爲大般涅槃，是卽佛三祕要之法，爲如來所安住。受持是經者，則爲與佛同安
<lb ed="TX" n="0366a02"/>住於如是祕要之藏，故曰共宿。摩頭、爲尊長對於卑幼安慰護持之表示。如來以智
<lb ed="TX" n="0366a03"/>慧爲手，以方便爲手，凡受持是經者，皆在如來攝受之中，故曰手摩其頭。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0366a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　法身舍利應可供養</cb:mulu><head>庚二　法身舍利應可供養</head>
<lb ed="TX" n="0366a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0366a0501">『藥王！在在處處，若說、若讀、若誦、若書、若經卷所住處，皆應起七寶塔，
<lb ed="TX" n="0366a06"/>極令高廣嚴飾，不須復安舍利。所以者何？此中已有如來全身。此塔應以一切華、香
<lb ed="TX" n="0366a07"/>、瓔珞、繒蓋、幢旛、伎樂、歌頌，供養恭敬，尊重讚歎。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0366a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0366a0801">此釋經爲佛之全身。在在處處，謂或在說經之處，或在讀經之處，及或在書寫
<lb ed="TX" n="0366a09"/>此經等處，不拘何處也。七寶、珍寶之總稱，古之所謂寶者約有七種，故相沿稱爲
<lb ed="TX" n="0366a10"/>七寶。塔、梵語塔婆，義言靈廟，以爲安放舍利之處；無舍利者名爲支提，實皆公
<lb ed="TX" n="0366a11"/>共敬禮所依之處也。舍利、卽佛之堅固身分，經火化而不毀，乃佛禪定、三昧等功
<lb ed="TX" n="0366a12"/>德之所成就。塔內本應安放舍利，而此因經典所曾在之處卽云不須復放者，以此經
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0367a" n="0367a"/>
<lb ed="TX" n="0367a01"/>義悉爲佛自證之法性所流露，佛口所宣揚，此處有經卽已兼佛之法身、報身而盡有
<lb ed="TX" n="0367a02"/>之，等於有佛之全身，較僅有佛之舍利益爲尊重也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0367a0301">『若有人得見此塔，禮拜供養，當知是等皆近阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0367a0401">此釋禮供是塔卽近菩提。僅禮拜供養任何處所見之塔，並不必見此經，佛已許
<lb ed="TX" n="0367a05"/>其得近菩提，是卽間接授記。此旣明本經被機之廣，並使彼回小向大者心更堅固，
<lb ed="TX" n="0367a06"/>知將來決定作佛也。蓋如來以法平等之心，見一切法無非佛法，卽無一衆生非本來
<lb ed="TX" n="0367a07"/>是佛，故於稱佛本懷而說之法華經中，說之如此。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0367a0801">『藥王！多有人在家、出家行菩薩道，若不能得見、聞、讀、誦、書、持、供養
<lb ed="TX" n="0367a09"/>是法華經者，當知是人未善行菩薩道。若有得聞是經典者，乃能善行菩薩之道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0367a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0367a1001">此釋見聞是經善行勝道。善行菩薩道，謂善於行此菩薩之勝道。卽先具足如來
<lb ed="TX" n="0367a11"/>無量敎法，復於自利利他種種所行之法無所執著，斯卽善行菩薩道之義。如心念於
<lb ed="TX" n="0367a12"/>惡，則以人、天乘對治之而不著於人天道；心念於世間，則以二乘法對治之而不著
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0368a" n="0368a"/>
<lb ed="TX" n="0368a01"/>於二乘道：自化、化他悉皆如是，則無一法而不爲波羅密之法矣。斯眞善持是經，
<lb ed="TX" n="0368a02"/>斯眞善行菩薩之道！若執著於所修某乘之法而餘法悉非議之，以爲非佛法，斯謂之
<lb ed="TX" n="0368a03"/>不善行，是皆未得見、聞、讀、誦是法華經者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0368a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0368a0401">『其有衆生求佛道者，若見、若聞是法華經，聞已信解、受持者，當知是人得近
<lb ed="TX" n="0368a05"/>阿耨多羅三藐三菩提。藥王！譬如有人渴乏須水，於彼高原穿鑿求之，猶見乾土，知
<lb ed="TX" n="0368a06"/>水尙遠。施功不已，轉見濕土，遂漸至泥，其心決定知水必近。菩薩亦復如是，若未
<lb ed="TX" n="0368a07"/>聞、未解、未能修習是法華經，當知是人去阿耨多羅三藐三菩提尙遠。若得聞解、思
<lb ed="TX" n="0368a08"/>惟、修習，必知得近阿耨多羅三藐三菩提。所以者何？一切菩薩阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="TX" n="0368a09"/>，皆屬此經。此經開方便門，示眞實相。是法華經藏深固幽遠，無人能到，今佛敎化
<lb ed="TX" n="0368a10"/>成就菩薩而爲開示。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0368a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0368a1101">此釋見聞此經得近正覺。有人、喩發大心者。渴乏須水，喩未得法性功德之水
<lb ed="TX" n="0368a12"/>，卽未得無上菩提。高原、喩佛法中之一乘境。穿鑿猶見乾土，喩仍滯二乘。施功
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0369a" n="0369a"/>
<lb ed="TX" n="0369a01"/>不已漸至見泥，喩自利利他不息，遂露大乘之相，因以漸能通達是經之義，更由是
<lb ed="TX" n="0369a02"/>得近於佛智也。言欲近佛智，必於是經，具足聞、思、修三慧，以是經於祕要方便
<lb ed="TX" n="0369a03"/>之門盡已開闢，於一乘眞實之相盡已顯示，所謂統攝群機導歸究竟，出生一切菩薩
<lb ed="TX" n="0369a04"/>阿耨多羅三藐三菩提，惟此經是賴也。又如來方便，爲佛證果以後利他大悲所起之
<lb ed="TX" n="0369a05"/>無上法用，倘非如來於此經中盡爲開顯，各乘衆生狃於法執，終莫能知佛意。故曰
<lb ed="TX" n="0369a06"/>：此法華經藏深固幽遠，無人能到也。敎化成就菩薩，謂敎化根機已熟、將成就之
<lb ed="TX" n="0369a07"/>菩薩，蓋是經正爲敎菩薩法，故佛爲契機之開示也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0369a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0369a0801">『藥王！若有菩薩聞是法華經驚疑怖畏，當知是爲新發意菩薩。若聲聞人聞是經
<lb ed="TX" n="0369a09"/>驚疑怖畏，當知是爲增上慢者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0369a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0369a1001">此釋聞經驚疑，新學具慢。言已發大心之菩薩，聞是經而驚怖，必爲新學。聲
<lb ed="TX" n="0369a11"/>聞之人，聞是經而驚佈，必具增上慢習也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0369a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　末世爲衆生說法儀則</cb:mulu><head>庚三　末世爲衆生說法儀則</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0370a" n="0370a"/>
<lb ed="TX" n="0370a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0370a0101">『藥王！若有善男子、善女人，如來滅後，欲爲四衆說是法華經者，云何應說？
<lb ed="TX" n="0370a02"/>是善男子、善女人，入如來室，著如來衣，坐如來座，爾乃應爲四衆廣說斯經。如來
<lb ed="TX" n="0370a03"/>室者，一切衆生中大慈悲心是。如來衣者，柔和忍辱心是。如來座者，一切法空是。
<lb ed="TX" n="0370a04"/>安住是中，然後以不懈怠心，爲諸菩薩、及四衆廣說是法華經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0370a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0370a0501">此釋如來滅後說法儀軌。法師不必盡爲比丘，故佛以善男子、善女人統召四衆
<lb ed="TX" n="0370a06"/>。如來自證之第一義空法性，卽爲如來所常安住之室。惟此以利樂衆生言，故以大
<lb ed="TX" n="0370a07"/>慈悲心爲室。慈悲有三：一、生緣慈悲，如見苦痛心懷拔濟，由有我相故有生相。
<lb ed="TX" n="0370a08"/>二、法緣慈悲，以二空觀智空除衆生之相而發慈悲，此仍有功用之觀智，爲有法相
<lb ed="TX" n="0370a09"/>。三、無緣慈悲，照見從本以來生佛同體，無有所起慈悲之境及能起慈悲之心，此
<lb ed="TX" n="0370a10"/>無功用道，爲如來之大慈悲。若人能安住於此心，卽名入如來室。如來衣者，柔和
<lb ed="TX" n="0370a11"/>忍辱心是。衣以外調寒暑、內護身命爲用，能柔和忍辱，則足以外遮暴惡，內持賢
<lb ed="TX" n="0370a12"/>善，故卽名著如來衣。如來座者，一切法空是。蓋如如智之謂如來，如如智常契證
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0371a" n="0371a"/>
<lb ed="TX" n="0371a01"/>於一切法畢竟空寂之如如理體，卽名坐如來座。言說法者能如是存心，復無懈怠，
<lb ed="TX" n="0371a02"/>斯爲末世說是經之儀軌，如是方可爲菩薩說經。學者亦必如是修習，來世方得作佛
<lb ed="TX" n="0371a03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0371a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0371a0401">『藥王！我於餘國，遣化人爲其集聽法衆，亦遣化比丘、比丘尼、優婆塞、優婆
<lb ed="TX" n="0371a05"/>夷聽其說法。是諸化人，聞法信受，隨順不逆。若說法者在空閒處，我時廣遣天、龍
<lb ed="TX" n="0371a06"/>、鬼神、乾闥婆、阿修羅等聽其說法。我雖在異國，時時令說法者得見我身。若於此
<lb ed="TX" n="0371a07"/>經忘失句讀，我還爲說，令得具足』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0371a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0371a0801">此釋說是經者佛常加被。集聽法衆，謂召集聽法之人。異國、謂此土化緣已畢
<lb ed="TX" n="0371a09"/>，示現他國。或釋：佛旣滅度，卽不在此凡聖同居土，而在佛之實報莊嚴土或常寂
<lb ed="TX" n="0371a10"/>光淨土，故曰異國。言遵此儀軌常說是經，必爲佛所護念。由是可知發起講習是經
<lb ed="TX" n="0371a11"/>及聽受淨信者，皆同受我佛世尊之所加被也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0371a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0372a" n="0372a"/>
<lb ed="TX" n="0372a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　頌法難信解勿妄宣傳</cb:mulu><head>庚一　頌法難信解勿妄宣傳</head>
<lb ed="TX" n="0372a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0372a0201">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『欲捨諸懈怠，應當聽此經。是經難得聞，信
<lb ed="TX" n="0372a03"/>受者亦難。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0372a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　頌見聞是經得近正覺</cb:mulu><head>庚二　頌見聞是經得近正覺</head>
<lb ed="TX" n="0372a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0372a0501">『如人渴須水，穿鑿於高原，猶見乾燥土，知去水尙遠。漸見濕土泥，決定知近
<lb ed="TX" n="0372a06"/>水。藥王汝當知！如是諸人等不聞法華經，去佛智甚遠；若聞是深經，決了聲聞法，
<lb ed="TX" n="0372a07"/>是諸經之王，聞已諦思惟，當知此人等近於佛智慧。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0372a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　頌說法儀軌</cb:mulu><head>庚三　頌說法儀軌</head>
<lb ed="TX" n="0372a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0372a0901">『若人說此經，應入如來室，著於如來衣，而坐如來座：處衆無所畏，廣爲分別
<lb ed="TX" n="0372a10"/>說。大慈悲爲室，柔和忍辱衣，諸法空爲座，處此爲說法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0372a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚四　頌讀經說經佛常加被</cb:mulu><head>庚四　頌讀經說經佛常加被</head>
<lb ed="TX" n="0372a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0372a1201">『若說此經時，有人惡口罵，加刀、杖、瓦、石，念佛故應忍。我千萬億土現淨
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0373a" n="0373a"/>
<lb ed="TX" n="0373a01"/>堅固身，於無量億劫爲衆生說法。若我滅度後，能說此經者，我遣化四衆：比丘、比
<lb ed="TX" n="0373a02"/>丘尼、及淸淨士、女，供養於法師，引導諸衆生，集之令聽法。若人欲加惡，刀杖及
<lb ed="TX" n="0373a03"/>瓦石，則遣變化人，爲之作衛護。若說法之人，獨在空閒處，寂寞無人聲，讀誦此經
<lb ed="TX" n="0373a04"/>典，我爾時爲現淸淨光明身。若忘失章句，爲說令通利。若人具是德，或爲四衆說，
<lb ed="TX" n="0373a05"/>空處讀誦經，皆得見我身。若人在空閒，我遣天、龍王、夜叉鬼神等，爲作聽法衆。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0373a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚五　頌說法受法兩俱利益</cb:mulu><head>庚五　頌說法受法兩俱利益</head>
<lb ed="TX" n="0373a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0373a0701">『是人樂說法，分別無罣礙，諸佛護念故，能令大衆喜。若親近法師，速得菩薩
<lb ed="TX" n="0373a08"/>道。隨順是師學，得見恆沙佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0373a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0373a0901">正宗分十九品，分顯一乘之境、一乘之行、與一乘之果。而在顯一乘境之諸品
<lb ed="TX" n="0373a10"/>中，亦自有其境、行、果：自方便品至學無學人受記品，爲一乘境中之境；而法師
<lb ed="TX" n="0373a11"/>一品，卽爲一乘境中之行，如受持、讀誦、書寫、供養等，皆就前此所領受之境踐
<lb ed="TX" n="0373a12"/>之起行，故卽爲顯一乘之行。至見寶塔、提婆達多二品，卽爲由行顯一乘之果。以
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0374a" n="0374a"/>
<lb ed="TX" n="0374a01"/>釋迦牟尼爲今現之佛果，多寶佛爲已現之佛果，龍女爲當現之佛果，三世佛果均於
<lb ed="TX" n="0374a02"/>此二品中顯出。故曰：一乘境中，亦自有其具備之境、行、果也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0374a03"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0374a0301">見寶塔品第十一</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0374a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0374a0401">本品文內詳叙釋迦如來與十方分身佛聚集，及三變淨土等事。不僅見寶塔，而
<lb ed="TX" n="0374a05"/>獨以是爲品題者，一、以衆見寶塔生希有心，遂爲開塔、變土、集佛等事之因緣、
<lb ed="TX" n="0374a06"/>二、於說法華經處，令衆生見<name role="" type="person">多寶佛塔</name>，又爲多寶如來之本願，故以見寶塔名品。</p>
<lb ed="TX" n="0374a07"/><p xml:id="pTX10p0374a0701">依法華論三平等中：一曰、乘平等，已於開權顯實三根領記章內釋竟。二曰、
<lb ed="TX" n="0374a08"/>生死涅槃平等，以多寶如來現身塔中，明佛涅槃如不涅槃，有生死如無生死，本無
<lb ed="TX" n="0374a09"/>生死涅槃之可言而亦不妨有生死涅槃之相。三曰、佛身平等，以多寶如來一體示現
<lb ed="TX" n="0374a10"/>，顯一佛身卽攝諸佛身，兼顯佛之自身他身了無差別。爲明此二平等，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0374a11"/><p xml:id="pTX10p0374a1101">法華論十無上中，第五示現淸淨國土無上。今多寶如來示現涌塔，釋迦如來放
<lb ed="TX" n="0374a12"/>光集佛、三變淨土，不惟變穢土爲淨土，兼於淨土之中化示無量淸淨國土爲一大淸
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0375a" n="0375a"/>
<lb ed="TX" n="0375a01"/>淨國土。爲顯佛國本來淸淨無上，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0375a02"/><p xml:id="pTX10p0375a0201">在歎人美法勸募持行章內，所有三品之意，悉在讚重流通。法師一品，旣顯若
<lb ed="TX" n="0375a03"/>法若人皆可尊重，此品卽叙但說是經之處，多寶如來必來聽經示現，所以標明靈證
<lb ed="TX" n="0375a04"/>，勸發深信，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0375a05"/><p xml:id="pTX10p0375a0501">阿難傳經，以同聞爲證。釋迦說此法華，卽以多寶之現身爲證。多寶如來爲過
<lb ed="TX" n="0375a06"/>去古佛，久入涅槃，爲證法華乃復化身及塔。爲欲使衆生知法華一經以佛爲證，故
<lb ed="TX" n="0375a07"/>有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0375a08"/><p xml:id="pTX10p0375a0801">品之別題，釋之者如法華文句等，其義至富，未能廣述。茲就名義之槪略釋之
<lb ed="TX" n="0375a09"/>：凡塔，皆爲佛所安住之處，而此佛所安住之處則有衆寶莊嚴，故名寶塔。又釋：
<lb ed="TX" n="0375a10"/>以此塔爲多寶如來所居，故名寶塔。見、與現通，以塔從地涌起，出現空中，有顯
<lb ed="TX" n="0375a11"/>現之義。又、見卽見聞之見，謂會衆所目睹。就寶塔涌出言則爲現，就衆生觀察言
<lb ed="TX" n="0375a12"/>則爲見，其義一也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0376a" n="0376a"/>
<lb ed="TX" n="0376a01"/><p xml:id="pTX10p0376a0101">復以慈恩三敎敎相釋之：三敎者，一、有敎，二、空敎，三、非空非有中道敎
<lb ed="TX" n="0376a02"/>。眞如之自體性，雖了不可得，而所發生之一切法，則不能無一一法之相，此爲有
<lb ed="TX" n="0376a03"/>敎之義。眞如之自體性固了不可得，而一切法之相亦畢竟空，此爲空敎之義。法相
<lb ed="TX" n="0376a04"/>雖畢竟空，然無礙其爲森然之萬有而同時同處，又卽爲第一義空之空性，此爲非空
<lb ed="TX" n="0376a05"/>非有中道敎之義。以此三義，釋本性如下：如法華會前，見有寶塔種種莊嚴之相，
<lb ed="TX" n="0376a06"/>會衆復聞塔內音聲之相，衆欲啓塔，因以得觀三變淸淨佛土之相，及十方諸佛集座
<lb ed="TX" n="0376a07"/>之相，以有此種種法相，故爲有敎。旣有能見之大衆，復有所見之諸法相，可謂能
<lb ed="TX" n="0376a08"/>所俱備；然此能見之大衆及所見之諸法，究亦畢竟空寂了不可得，故又爲空敎。而
<lb ed="TX" n="0376a09"/>此空無所見之法，實卽爲佛所究竟安住之處，爲佛顯現萬德莊嚴之處，亦正爲第一
<lb ed="TX" n="0376a10"/>義空之空性示現之處。以是故、一一法皆顯空性，一一空法皆顯莊嚴之相，空不礙
<lb ed="TX" n="0376a11"/>有，有不礙空，空空不相礙，有有不相礙，故爲非有非空中道敎。若人能見諸相無
<lb ed="TX" n="0376a12"/>相，相相無邊，斯爲眞能見寶塔者。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0377a" n="0377a"/>
<lb ed="TX" n="0377a01"/><p xml:id="pTX10p0377a0101">更以觀心義釋之：地、喩衆生心，寶塔、喩如來藏。衆生心爲無始無明煩惱之
<lb ed="TX" n="0377a02"/>所覆障，故如來藏無由顯現。今旣於方便品以下開示一乘之境，復於法師品起六種
<lb ed="TX" n="0377a03"/>之行，由是於覆障之中顯現如來藏性，此卽寶塔從地涌出之義。見寶塔者，謂以始
<lb ed="TX" n="0377a04"/>覺之智見於如來藏性，卽在人人心地中開顯本具之如來藏性是也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0377a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　古今同證</cb:mulu><head>丁二　古今同證</head>
<lb ed="TX" n="0377a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　長行</cb:mulu><head>戊一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0377a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　塔涌聞法證經勝妙</cb:mulu><head>己一　塔涌聞法證經勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0377a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　塔涌印證經之可信</cb:mulu><head>庚一　塔涌印證經之可信</head>
<lb ed="TX" n="0377a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　支提應現</cb:mulu><head>辛一　支提應現</head>
<lb ed="TX" n="0377a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0377a1001">爾時、佛前有七寶塔，高五百由旬，縱廣二百五十由旬，從地涌出住在空中。種
<lb ed="TX" n="0377a11"/>種寶物而莊校之：五千欄楯，龕室千萬，無數幢旛以爲嚴飾，垂寶瓔珞，寶鈴萬億而
<lb ed="TX" n="0377a12"/>懸其上，四面皆出多摩羅跋旃檀之香充遍世界。其諸旛蓋，以金、銀、琉璃、硨磲、
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0378a" n="0378a"/>
<lb ed="TX" n="0378a01"/>瑪瑙、眞珠、玫瑰七寶合成，高至四天王宮。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0378a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0378a0201">寶塔從地涌出，係有過去古佛多寶如來親來聞法，以證是經之勝妙也。支提、
<lb ed="TX" n="0378a03"/>與塔同義，應時機而顯現也。佛前、卽法華會前。七寶塔、喩如來藏心。高五百由
<lb ed="TX" n="0378a04"/>旬、喩如來藏心與衆生染心不相應，高出五趣之上也。縱廣二百五十由旬，謂如來
<lb ed="TX" n="0378a05"/>藏卽爲二十五有之眞實體性也。涌出、喩如來藏心由見思等煩惱障中顯現。住空、
<lb ed="TX" n="0378a06"/>喩依於眞空實相而住也。五千欄楯，喩信、進、念、定、慧五力。龕室千萬，喩禪
<lb ed="TX" n="0378a07"/>定甚多。幢旛、喩智德高顯。瓔珞、喩三念住。寶鈴、喩四辯才。出性無垢旃檀香
<lb ed="TX" n="0378a08"/>，喩以三輪不思議化，使一切衆生轉惡爲善，轉染爲淨，成無垢功德之香。旛蓋七
<lb ed="TX" n="0378a09"/>寶合成，喩具七聖財。高至四天王宮，喩高出四生之上。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0378a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　靈祇敬奉</cb:mulu><head>辛二　靈祇敬奉</head>
<lb ed="TX" n="0378a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0378a1101"><name role="" type="person">三十三天</name>雨天曼陀羅華供養寶塔；餘諸天、龍、夜叉、乾闥婆、阿修羅、迦樓羅
<lb ed="TX" n="0378a12"/>、緊那羅、摩睺羅伽、人非人等千萬億衆，以一切華、香、瓔珞、旛蓋、伎樂供養寶
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0379a" n="0379a"/>
<lb ed="TX" n="0379a01"/>塔，恭敬尊重讚歎。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0379a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0379a0201">此指<name role="" type="person">三十三天</name>之<name role="" type="person">忉利天</name>王言，非列擧欲界、色界、無色界之諸天也。以此天爲
<lb ed="TX" n="0379a03"/>地居天之王，故首擧其雨華供養。其餘八部、四衆，各以其所有者供養此塔；恭敬
<lb ed="TX" n="0379a04"/>尊重讚歎，亦身、口、意三業之供養也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0379a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　歎佛印經</cb:mulu><head>辛三　歎佛印經</head>
<lb ed="TX" n="0379a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0379a0601">爾時、寶塔中出大音聲，歎言：『善哉！善哉！釋迦牟尼世尊，能以平等大慧敎
<lb ed="TX" n="0379a07"/>菩薩法，佛所護念，妙法華經，爲大衆說。如是如是！釋迦牟尼世尊，如所說者，皆
<lb ed="TX" n="0379a08"/>是眞實』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0379a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0379a0901">此讚歎釋迦牟尼佛而印可所說之妙法蓮華經也。音聲、卽塔中出言讚歎之聲。
<lb ed="TX" n="0379a10"/>再讚善哉，一、讚其能施權，一、讚其能顯實也。佛觀衆生本來是佛，卽皆可成佛
<lb ed="TX" n="0379a11"/>，此謂平等大慧。佛以此慧，爲諸衆生說種種惡法、善法，有爲法、無爲法，法相
<lb ed="TX" n="0379a12"/>雖有差別，而實無一非爲敎菩薩法也。如佛說地獄等種種果報之惡法，卽爲使衆生
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0380a" n="0380a"/>
<lb ed="TX" n="0380a01"/>先能轉惡爲善，得受善報。迨善根增長，則可漸爲出世之因緣。至習出世法成就，
<lb ed="TX" n="0380a02"/>能發大心，卽可直趨無上菩提之道。又如隨順衆機所說之種種權法，實無一非假爲
<lb ed="TX" n="0380a03"/>方便以會歸於一乘實法者。故塔內大聲讚歎其如是施權、如是顯實，皆爲眞實，爲
<lb ed="TX" n="0380a04"/>是經作充分之印證也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0380a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　塔開聽證經之可重</cb:mulu><head>庚二　塔開聽證經之可重</head>
<lb ed="TX" n="0380a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　辨因由</cb:mulu><head>辛一　辨因由</head>
<lb ed="TX" n="0380a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0380a0701">爾時、四衆見大寶塔住在空中，又聞塔中所出音聲，皆得法喜，怪未曾有，從座
<lb ed="TX" n="0380a08"/>而起，恭敬合掌，卻住一面。爾時、有菩薩摩訶薩名大樂說，知一切世間天、人、阿
<lb ed="TX" n="0380a09"/>修羅等心之所疑而白佛言：『世尊！以何因緣、有此寶塔從地涌出，又於其中發是音
<lb ed="TX" n="0380a10"/>聲』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0380a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0380a1101">此釋衆人心請及樂說言請。衆人欲辨塔音讚歎之因由，故驚喜而心請；大樂說
<lb ed="TX" n="0380a12"/>菩薩知衆心之所念，故以言請，因以啓佛之答而顯現其因緣也。法喜、謂旣見佛之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0381a" n="0381a"/>
<lb ed="TX" n="0381a01"/>不思議法，心生喜悅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0381a0201">爾時、佛吿大樂說菩薩：『此寶塔中有如來全身，乃往過去東方無量千萬億阿僧
<lb ed="TX" n="0381a03"/>祇世界，國名寶淨，彼中有佛號曰多寶。其佛行菩薩道時，作大誓願：若我成佛滅度
<lb ed="TX" n="0381a04"/>之後，於十方國土有說法華經處，我之塔廟，爲聽是經故涌現其前爲作證明，讚言善
<lb ed="TX" n="0381a05"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0381a0601">此釋塔內佛身及佛之本願。如來全身，指佛法身。以多寶具有此願，故於釋迦
<lb ed="TX" n="0381a07"/>牟尼法華會前，涌塔讚言以爲之證。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0381a0801">『彼佛成道已，臨滅度時，於天人大衆中吿諸比丘：「我滅度後，欲供養我全身
<lb ed="TX" n="0381a09"/>者，應起一大塔」。其佛以神通願力，十方世界在在處處，若有說法華經者，彼之寶
<lb ed="TX" n="0381a10"/>塔皆涌出其前，全身在於塔中，讚言善哉善哉。大樂說！今多寶如來塔，聞說法華經
<lb ed="TX" n="0381a11"/>故從地涌出，讚言善哉善哉』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0381a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0381a1201">此釋多寶如來臨滅度時，誡敕起塔，幷於他處法會聽經現塔也。釋迦牟尼旣叙
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0382a" n="0382a"/>
<lb ed="TX" n="0382a01"/>答多寶如來之往事，復明今日之塔涌虛空如來讚善者，卽此之由，故再呼大樂說而
<lb ed="TX" n="0382a02"/>申吿之也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　明開塔</cb:mulu><head>辛二　明開塔</head>
<lb ed="TX" n="0382a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　請見佛</cb:mulu><head>壬一　請見佛</head>
<lb ed="TX" n="0382a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0382a0501">是時、大樂說菩薩以如來神力故白佛言：『世尊！我等願欲見此佛身』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0382a0601">此釋請見佛身。以如來神力故白佛，謂由如來神力之所加被，故有此請。蓋此
<lb ed="TX" n="0382a07"/>一請之因緣，至爲重大，以下放光、集佛、變土等事，悉由此一問啓之也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0382a0801">佛吿大樂說菩薩摩訶薩：『是多寶佛有深重願，若我寶塔爲聽法華經故出於諸佛
<lb ed="TX" n="0382a09"/>前時，其有欲以我身示四衆者，彼佛分身諸佛在於十方世界說法，盡還集一處，然後
<lb ed="TX" n="0382a10"/>我身乃出現耳。大樂說！我分身諸佛在於十方世界說法者，今應當集』。大樂說白佛
<lb ed="TX" n="0382a11"/>言：『世尊！我等亦願欲見世尊分身諸佛，禮拜供養』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0382a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0382a1201">此釋多寶願重、及樂說重請。多寶如來所謂我身，卽圓明淨妙常遍眞實之如來
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0383a" n="0383a"/>
<lb ed="TX" n="0383a01"/>全體法身，爲十方三世諸佛之所共。釋迦牟尼欲以多寶如來法身顯示於衆，卽與欲
<lb ed="TX" n="0383a02"/>自顯示其法身無異，卽與顯一切佛之法身無異，以一佛卽一切佛，一切佛卽一佛，
<lb ed="TX" n="0383a03"/>故十方世界諸佛，亦稱爲佛之分身。至所集諸分身佛之法身旣顯現，是卽釋迦牟尼
<lb ed="TX" n="0383a04"/>之法身顯現，亦卽爲多寶如來之法身顯現也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0383a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　集分身</cb:mulu><head>壬二　集分身</head>
<lb ed="TX" n="0383a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　放光照土</cb:mulu><head>癸一　放光照土</head>
<lb ed="TX" n="0383a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0383a0701">爾時、佛放白毫一光，卽見東方五百萬億那由他恆河沙等國土諸佛。彼諸國土，
<lb ed="TX" n="0383a08"/>皆以玻璃爲地，寶樹、寶衣以爲莊嚴，無數千萬億菩薩充滿其中，遍張寶幔，寶網羅
<lb ed="TX" n="0383a09"/>上。彼國諸佛以大妙音而說諸法；及見無量千萬億菩薩，遍滿諸國爲衆說法。南、西
<lb ed="TX" n="0383a10"/>、北方、四維、上、下，白毫相光所照之處，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0383a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0383a1101">釋迦牟尼放白毫相光，照見十方諸佛淸淨國土。白毫居眉之中間，喩中道之敎
<lb ed="TX" n="0383a12"/>義。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0384a" n="0384a"/>
<lb ed="TX" n="0384a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　諸佛言來</cb:mulu><head>癸二　諸佛言來</head>
<lb ed="TX" n="0384a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0384a0201">爾時、十方諸佛各吿衆菩薩言：『善男子！我今應往<name role="" type="person">娑婆世界</name>釋迦牟尼佛所，並
<lb ed="TX" n="0384a03"/>供養多寶如來寶塔』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0384a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0384a0401">此釋十方諸佛感應言來。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0384a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸三　變土延賓</cb:mulu><head>癸三　變土延賓</head>
<lb ed="TX" n="0384a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　變大千界</cb:mulu><head>子一　變大千界</head>
<lb ed="TX" n="0384a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0384a0701">時<name role="" type="person">娑婆世界</name>卽變淸淨，琉璃爲地，寶樹莊嚴，黃金爲繩以界八道，無諸聚落、村
<lb ed="TX" n="0384a08"/>營、城邑、大海、江河、山川、林藪。燒大寶香，曼陀羅華遍布其地，以寶網幔羅覆
<lb ed="TX" n="0384a09"/>其上，懸諸寶鈴。唯留此會衆，移諸天人置於他土。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0384a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0384a1001">變土、謂變穢土爲淨土。賓、指十方分身佛。諸分身佛將至，是卽如來大法身
<lb ed="TX" n="0384a11"/>將同時顯現，故穢土立現淨相。在此淨土者，皆其心淸淨已受佛記之衆，不住小乘
<lb ed="TX" n="0384a12"/>，遠離心垢，故亦不見穢土之相。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0385a" n="0385a"/>
<lb ed="TX" n="0385a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　諸佛集坐</cb:mulu><head>子二　諸佛集坐</head>
<lb ed="TX" n="0385a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0385a0201">是時、諸佛各將一大菩薩以爲侍者，至<name role="" type="person">娑婆世界</name>，各到寶樹下。一一寶樹高五百
<lb ed="TX" n="0385a03"/>由旬，枝葉華果次第莊嚴。諸寶樹下皆有師子之座，高五由旬，亦以大寶而校飾之。
<lb ed="TX" n="0385a04"/>爾時、諸佛各於此座結跏趺坐。如是展轉，遍滿三千大千世界，而於釋迦牟尼佛一方
<lb ed="TX" n="0385a05"/>所分之身猶故未盡。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0385a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0385a0601">猶故未盡、謂十方諸佛已坐遍三千大千世界，而釋迦牟尼一方分身佛之坐，猶
<lb ed="TX" n="0385a07"/>未盡足也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0385a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　廣變佛土</cb:mulu><head>子三　廣變佛土</head>
<lb ed="TX" n="0385a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0385a0901">時釋迦牟尼佛，欲容受所分身諸佛故，八方各更變二百萬億那由他國，皆令淸淨
<lb ed="TX" n="0385a10"/>，無有地獄、餓鬼、畜生、及阿修羅，又移諸天人置於他土。所化之國，亦以琉璃爲
<lb ed="TX" n="0385a11"/>地，寶樹莊嚴，樹高五百由旬，枝葉華果次第嚴飾。樹下皆有寶師子座，高五由旬，
<lb ed="TX" n="0385a12"/>種種諸寶以爲莊校。亦無大海、江河、及目眞鄰陀山、摩訶目眞鄰陀山、<name role="" type="person">鐵圍山</name>、大
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0386a" n="0386a"/>
<lb ed="TX" n="0386a01"/><name role="" type="person">鐵圍山</name>、<name role="" type="person">須彌山</name>等諸山王，通爲一佛國土，寶地平正，寶交露幔遍覆其上，懸諸旛蓋
<lb ed="TX" n="0386a02"/>，燒大寶香，諸天寶華遍布其地。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0386a0301">此廣變其他之大千世界。國、指每一大千世界而言，卽一佛敎主所應化之國土
<lb ed="TX" n="0386a04"/>也。目眞鄰陀山、卽土石之山。山王、謂山之大者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0386a0501">釋迦牟尼佛，爲諸佛當來坐故，復於八方各更變二百萬億那由他國，皆令淸淨，
<lb ed="TX" n="0386a06"/>無有地獄、餓鬼、畜生、及阿修羅，又移諸天、人置於他土。所化之國，亦以琉璃爲
<lb ed="TX" n="0386a07"/>地，寶樹莊嚴，樹高五百由旬，枝葉華果次第莊嚴。樹下皆有寶師子座，高五由旬，
<lb ed="TX" n="0386a08"/>亦以大寶而校飾之。亦無大海、江河、及目眞鄰陀山、摩訶目眞鄰陀山、<name role="" type="person">鐵圍山</name>、大
<lb ed="TX" n="0386a09"/><name role="" type="person">鐵圍山</name>、<name role="" type="person">須彌山</name>等諸山王，通爲一佛國土，寶地平正，寶交露幔遍覆其上，懸諸旛蓋
<lb ed="TX" n="0386a10"/>，燒大寶香，諸天寶華遍布其地。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0386a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0386a1101">此三變其他之大千世界。以上明小乘人旣發大心，則所證涅槃立變爲無漏淨土
<lb ed="TX" n="0386a12"/>。又明一切依報入於一依報，一切淸淨國土通爲一佛國土，無有障礙隔別之相。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0387a" n="0387a"/>
<lb ed="TX" n="0387a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子四　佛方安處</cb:mulu><head>子四　佛方安處</head>
<lb ed="TX" n="0387a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0387a0201">爾時、東方釋迦牟尼所分之身，百千萬億那由他恆河沙等國土中諸佛，各各說法
<lb ed="TX" n="0387a03"/>來集於此。如是次第十方諸佛，皆悉來集，坐於八方。爾時、一一方四百萬億那由他
<lb ed="TX" n="0387a04"/>國土諸佛如來，遍滿其中。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸四　持華慰主</cb:mulu><head>癸四　持華慰主</head>
<lb ed="TX" n="0387a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0387a0601">是時、諸佛各在寶樹下，坐師子座，皆遣侍者問訊釋迦牟尼佛，各齎寶華滿掬而
<lb ed="TX" n="0387a07"/>吿之言：『善男子！汝往詣<name role="" type="person">耆闍崛山</name>釋迦牟尼佛所，如我辭曰：「少病、少惱、氣力
<lb ed="TX" n="0387a08"/>安樂、及菩薩聲聞衆悉安隱不」？以此寶華散佛供養而作是言：「彼某甲佛與欲開此
<lb ed="TX" n="0387a09"/>寶塔」。諸佛遣使，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0387a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0387a1001">主、指釋迦牟尼。<name role="" type="person">耆闍崛山</name>卽<name role="" type="person">靈鷲山</name>，爲佛說法安住之處。穢土旣盡變爲淨土
<lb ed="TX" n="0387a11"/>，更何有此山之相？解之者約有二義：一、此靈山卽爲本心之山，二、淨土之相亦
<lb ed="TX" n="0387a12"/>不礙於靈山之相。蓋凡聖同居土，實報莊嚴土，及<name role="" type="person">常寂光土</name>等，並無二土，卽是一
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0388a" n="0388a"/>
<lb ed="TX" n="0388a01"/>土，但隨其心淨則國土淨耳。病惱、非佛身之病惱，衆生心淨易化則佛安樂，難化
<lb ed="TX" n="0388a02"/>卽增佛之病惱，所謂衆生病則佛病也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　正開塔</cb:mulu><head>壬三　正開塔</head>
<lb ed="TX" n="0388a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0388a0401">爾時、釋迦牟尼佛見所分身佛悉已來集，各各坐於師子之座。皆聞諸佛與欲同開
<lb ed="TX" n="0388a05"/>寶塔，卽從座起，住虛空中。一切四衆起立合掌，一心觀佛。於是釋迦牟尼佛以右指
<lb ed="TX" n="0388a06"/>開七寶塔戶，出大音聲，如卻關鑰開大城門。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0388a0701">諸佛齊集，與欲同開，顯十方諸佛無不欲於如來藏心，顯現本有之淸淨法身。
<lb ed="TX" n="0388a08"/>故釋迦牟尼卽先示現住空，以顯中道之義。空則非有，住則非空，卽無住而住之義
<lb ed="TX" n="0388a09"/>也。右指以隨順爲義，喩順於一切衆生根性以爲開示。開權顯實之妙法，爲二乘所
<lb ed="TX" n="0388a10"/>希聞，故曰出大音聲。破除一切執著，故曰如卻關鑰。統攝群機，導歸一乘，故曰
<lb ed="TX" n="0388a11"/>開大城門。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0388a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　明見讚</cb:mulu><head>辛三　明見讚</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0389a" n="0389a"/>
<lb ed="TX" n="0389a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0389a0101">卽時一切衆會皆見多寶如來，於寶塔中坐師子座，全身不散，如入禪定。又聞其
<lb ed="TX" n="0389a02"/>言：『善哉！善哉！釋迦牟尼佛，快說是法華經，我爲聽是經故而來至此』。爾時、
<lb ed="TX" n="0389a03"/>四衆等見過去無量千萬億劫滅度佛說如是言，歎未曾有。以天寶華聚，散多寶佛及釋
<lb ed="TX" n="0389a04"/>迦牟尼佛上。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0389a0501">此釋衆見佛身、散華讚歎。坐師子座下三句，顯如來法身常住、圓滿寂滅之相
<lb ed="TX" n="0389a06"/>。會衆旣見佛身，再聞讚善，故歎未曾有，益證是經之可尊重也。會衆親聞過去古
<lb ed="TX" n="0389a07"/>佛之言，正明生死涅槃平等。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　募衆說經方陳付囑</cb:mulu><head>己二　募衆說經方陳付囑</head>
<lb ed="TX" n="0389a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0389a0901">爾時、多寶佛於寶塔中分半座與釋迦牟尼佛，而作是言：『釋迦牟尼佛！可就此
<lb ed="TX" n="0389a10"/>座』。卽時、釋迦牟尼佛入其塔中，坐其半座，結跏趺坐。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0389a1101">此釋如來塔中同坐。古佛今佛法身不二，正明佛身平等。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0389a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0389a1201">爾時、大衆見二如來在七寶塔中師子座上，結跏趺坐，各作是念：佛坐高遠，惟
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0390a" n="0390a"/>
<lb ed="TX" n="0390a01"/>願如來以神通力，令我等輩俱處虛空。卽時、釋迦牟尼佛以神通力，接諸大衆皆在虛
<lb ed="TX" n="0390a02"/>空。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0390a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0390a0301">此釋如來接衆處空。以神通力、接諸大衆皆在虛空，喩以方便智力，盡引衆生
<lb ed="TX" n="0390a04"/>處處離著，以上趣一乘中道。此卽釋迦牟尼所正說之妙法，與多寶如來所由讚善之
<lb ed="TX" n="0390a05"/>義也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0390a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0390a0601">以大音聲普吿四衆：『誰能於此娑婆國土廣說妙法華經？今正是時，如來不久當
<lb ed="TX" n="0390a07"/>入涅槃，佛欲以此妙法華經付囑有在』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0390a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0390a0801">此釋付囑流通。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0390a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　重頌</cb:mulu><head>戊二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0390a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　頌塔涌聞法證經勝妙</cb:mulu><head>己一　頌塔涌聞法證經勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0390a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0390a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『聖主世尊，雖久滅度，在寶塔中，尙爲法來
<lb ed="TX" n="0390a12"/>；諸人云何不勤爲法？</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0391a" n="0391a"/>
<lb ed="TX" n="0391a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0391a0101">此一頌半，頌多寶如來尙爲經證，幷勸勤求法。聖主世尊、指多寶如來。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0391a0201">『此佛滅度無央數劫，處處聽法，以難遇故。彼佛本願：我滅度後，在在所往常
<lb ed="TX" n="0391a03"/>爲聽法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0391a0401">此二頌、頌多寶如來本願。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0391a0501">『又我分身無量諸佛，如恆沙等來欲聽法，又見滅度多寶如來。各捨妙土及弟子
<lb ed="TX" n="0391a06"/>衆、天、人、龍、神諸供養事，令法久住，故來至此。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0391a0701">此三頌、頌分身佛願來聽法，及願與同開塔親見如來。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0391a0801">『爲坐諸佛，以神通力移無量衆，令國淸淨。諸佛各各詣寶樹下，如淸淨池蓮華
<lb ed="TX" n="0391a09"/>莊嚴，其寶樹下諸師子座，佛坐其上，光明嚴飾，如夜闇中然大炬火。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0391a1001">此三頌半，一頌、變土，二頌、集坐。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0391a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0391a1101">『身出妙香，遍十方國，衆生蒙熏，喜不自勝。譬如大風吹小樹枝，以是方便，
<lb ed="TX" n="0391a12"/>令法久住』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0392a" n="0392a"/>
<lb ed="TX" n="0392a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0392a0101">此二頌、頌佛香熏衆、利生說法。就法身言，則衆所蒙熏者，應爲佛功德之香
<lb ed="TX" n="0392a02"/>。是方便、指變淨土集佛身等事。久住、謂令妙法顯現，流通於世也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　頌募衆說經方陳付囑</cb:mulu><head>己二　頌募衆說經方陳付囑</head>
<lb ed="TX" n="0392a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　陳募說經</cb:mulu><head>庚一　陳募說經</head>
<lb ed="TX" n="0392a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0392a0501">吿諸大衆：『我滅度後，誰能護持、讀說斯經，今於佛前自說誓言？其多寶佛，
<lb ed="TX" n="0392a06"/>雖久滅度，以大誓願而師子吼；多寶如來及與我身所集化佛，當知此意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0392a0701">此三頌半，頌護持讀說是經者、應自說誓，幷頌古佛今佛，悉知其意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0392a0801">『諸佛子等，誰能護法，當發大願，令得久住。其有能護此經法者，則爲供養我
<lb ed="TX" n="0392a09"/>及多寶。此多寶佛處於寶塔，常遊十方，爲是經故；亦復供養諸來化佛，莊嚴光飾諸
<lb ed="TX" n="0392a10"/>世界者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0392a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0392a1101">此四頌、頌護法者當發大願，幷言護法卽是供養我及多寶與諸化佛。護者、如
<lb ed="TX" n="0392a12"/>對於是經受持、讀誦、書寫、刻印、供養、禮拜、一切尊重讚歎恭敬等皆是。蓋自
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0393a" n="0393a"/>
<lb ed="TX" n="0393a01"/>能尊重是經，卽是使人知是經之可尊重，由知尊重故生信，由信故起解，由解起行
<lb ed="TX" n="0393a02"/>，由行起證，卽可直趨無上菩提也。又此經爲諸佛之法身舍利，爲諸佛之所護念，
<lb ed="TX" n="0393a03"/>能護此經卽爲隨順佛之本意，亦卽爲供養諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0393a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0393a0401">『若說此經，則爲見我、多寶如來、及諸化佛。諸善男子，各諦思惟！此爲難事
<lb ed="TX" n="0393a05"/>，宜發大願！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0393a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0393a0601">此二頌、頌說法者卽是見我、與多寶如來與諸化佛。幷言此爲難事，宜發大願
<lb ed="TX" n="0393a07"/>。佛有身、語、意，此經妙義卽爲佛之本意，能說此經故如見佛。又說經爲荷擔佛
<lb ed="TX" n="0393a08"/>法敎化衆生，故曰難事。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0393a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　對比勝劣</cb:mulu><head>庚二　對比勝劣</head>
<lb ed="TX" n="0393a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0393a1001">『諸餘經典數如恆沙，雖說此等，未足爲難。若接須彌擲置他方無數佛土，亦未
<lb ed="TX" n="0393a11"/>爲難。若以足指動大千界，遠擲他國，亦未爲難。若立有頂，爲衆演說無量餘經，亦
<lb ed="TX" n="0393a12"/>未爲難。若佛滅後，於惡世中能說此經，是則爲難。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0394a" n="0394a"/>
<lb ed="TX" n="0394a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0394a0101">此六頌、頌說經之難，非但具神通力、及能演說無量餘經者可及。須彌爲最高
<lb ed="TX" n="0394a02"/>之山，然仍爲大千界之一部分。言大千界，則其體更巨矣。有頂、爲大千界之最高
<lb ed="TX" n="0394a03"/>處，卽色究竟天。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0394a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0394a0401">『假使有人，手把虛空而以遊行，亦未爲難。於我滅後，若自書持，若使人書，
<lb ed="TX" n="0394a05"/>是則爲難。若以大地置足甲上，升於梵天，亦未爲難。佛滅度後，於惡世中暫讀此經
<lb ed="TX" n="0394a06"/>，是則爲難。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0394a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0394a0701">此四頌、頌書持是經及暫讀是經之難，亦非但有神通力者可及。以大地升於梵
<lb ed="TX" n="0394a08"/>天，須通過欲界天，極言其高以先顯上升之難。而此經義爲平等大慧法身之所流露
<lb ed="TX" n="0394a09"/>，彼爲無明煩惱覆障之衆生，雖暫讀此經，因有覆障而不能入，較大地上升之通過
<lb ed="TX" n="0394a10"/>欲界天爲尤難也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0394a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0394a1101">『假使劫燒，擔負乾草入中不燒，亦未爲難。我滅度後，若持此經爲一人說，是
<lb ed="TX" n="0394a12"/>則爲難。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0395a" n="0395a"/>
<lb ed="TX" n="0395a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0395a0101">此二頌、頌爲一人說經之難。三災內之火災，至初禪天爲止，業力旣盡，世界
<lb ed="TX" n="0395a02"/>乃壞，故有劫火燒壞世界之時。乃求乾薪入劫火不燒易，求爲惡世一人說經難，正
<lb ed="TX" n="0395a03"/>顯信解是經者不易得也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0395a0401">『若持八萬四千法藏、十二部經，爲人演說，令諸聽者得六神通，雖能如是，亦
<lb ed="TX" n="0395a05"/>未爲難。於我滅後，聽受此經，問其義趣，是則爲難。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0395a0601">此三頌、頌敎授神通易，聽受經義難。經有八萬四千法門，對治八萬四千煩惱
<lb ed="TX" n="0395a07"/>，故曰法藏。十二部經，卽契經等十二部之敎相。六神通、謂天眼通等。均見前釋
<lb ed="TX" n="0395a08"/>。聲聞羅漢雖得神通，然未聞是經之義，仍屬小乘。若獲聞此義，卽得回小向大以
<lb ed="TX" n="0395a09"/>趨於無上菩提，故聽經而能領受，因問而識義趣，爲難事也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0395a1001">『若人說法，令千萬億無量無數恆沙衆生得阿羅漢，具六神通，雖有是益，亦未
<lb ed="TX" n="0395a11"/>爲難。於我滅後，若能奉持如斯經典，是則爲難。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0395a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0395a1201">此三頌、頌奉持是經之難。奉持、謂敬奉憶持，使不忘失。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0396a" n="0396a"/>
<lb ed="TX" n="0396a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0396a0101">『我爲佛道，於無量土，從始至今廣說諸經，而於其中此經第一，若有能持，則
<lb ed="TX" n="0396a02"/>持佛身。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0396a0301">此二頌、頌經最勝，幷頌持經功德。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　重募持人結成勝行</cb:mulu><head>庚三　重募持人結成勝行</head>
<lb ed="TX" n="0396a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0396a0501">『諸善男子！於我滅後誰能受持、讀誦此經，今於佛前自說誓言？此經難持，若
<lb ed="TX" n="0396a06"/>暫持者，我則歡喜，諸佛亦然；如是之人，諸佛所歎，是則勇猛，是則精進，是名持
<lb ed="TX" n="0396a07"/>戒、行頭陀者，則爲疾得無上佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0396a0801">此四頌半、頌當誓持經，及暫能持經之功德。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0396a0901">『能於來世讀持此經，是眞佛子，住淳善地。佛滅度後，能解其義，是諸天人世
<lb ed="TX" n="0396a10"/>間之眼。於恐畏世，能須臾說，一切天人皆應供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0396a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0396a1101">此三頌、頌當來讀持是經者之功德。富於決信，爲淳善地。世間眼、謂具足如
<lb ed="TX" n="0396a12"/>來智慧光明，堪爲癡闇世人之導引。恐畏世、卽惡世；不信是經，更加謗毀，故此
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0397a" n="0397a"/>
<lb ed="TX" n="0397a01"/>世間令人恐畏。結言：於佛滅後如此讀誦受持是經，則爲荷承如來事業，而堪受人
<lb ed="TX" n="0397a02"/>天之供養也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0397a03"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0397a0301">提婆達多品第十二</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0397a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0397a0401">此爲歎人美法勸募持行章內之第三品。在全經各品中，則居第十二。提婆、天
<lb ed="TX" n="0397a05"/>也，達多、授也；<name role="" type="person">斛飯王</name>之子，佛之堂弟，乞於天而生，故名天授。他經記載佛與
<lb ed="TX" n="0397a06"/>天授往劫之事頗多，大槪天授對於佛之行事多所違害，正俗情之所謂冤敵也。雖亦
<lb ed="TX" n="0397a07"/>曾從佛出家，然意在學佛之神通，冀以炫衆而已。往劫見佛修忍辱行，遂發願生生
<lb ed="TX" n="0397a08"/>世世與佛相値，專害佛生命，乞其頭目、手足、骨髓等，以成就其忍辱之行。就道
<lb ed="TX" n="0397a09"/>言之，此實爲佛之善友，但爲違緣之善友耳。蓋違緣善友，能使人道心愈益堅固，
<lb ed="TX" n="0397a10"/>更勝於順緣善友，故修道者當視違緣之友爲善知識也。<name role="" type="person">文殊師利</name>爲龍女順緣之善友
<lb ed="TX" n="0397a11"/>，順則易見。天授爲釋迦逆緣之善友，逆則難知。爲表逆緣幷示世尊無怨，故有此
<lb ed="TX" n="0397a12"/>品。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0398a" n="0398a"/>
<lb ed="TX" n="0398a01"/><p xml:id="pTX10p0398a0101">又、龍女聞經，現前成佛，爲顯此經殊勝，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0398a02"/><p xml:id="pTX10p0398a0201">又、在顯一乘境之各品中，方便品以下已明一乘之境，法師一品遂明一乘境中
<lb ed="TX" n="0398a03"/>之行。見寶塔品叙多寶如來聽經現身，復明一乘境中之過去佛果；本品叙釋尊因往
<lb ed="TX" n="0398a04"/>劫求經成佛，顯一乘境中之現在佛果；又叙龍女成佛，卽顯一乘境中之當成佛果。
<lb ed="TX" n="0398a05"/>爲表經力能生三世佛果，故有此品。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0398a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁三　順逆爲友</cb:mulu><head>丁三　順逆爲友</head>
<lb ed="TX" n="0398a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　明天授與佛違緣善友之德</cb:mulu><head>戊一　明天授與佛違緣善友之德</head>
<lb ed="TX" n="0398a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　明釋尊昔重法以求經</cb:mulu><head>己一　明釋尊昔重法以求經</head>
<lb ed="TX" n="0398a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　往昔求法</cb:mulu><head>庚一　往昔求法</head>
<lb ed="TX" n="0398a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0398a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0398a1101">爾時、佛吿諸菩薩及天人四衆：『吾於過去無量劫中求法華經無有懈倦，於多劫
<lb ed="TX" n="0398a12"/>中常作國王，發願求於無上菩提心不退轉。爲欲滿足六波羅密，勤行布施，心無吝惜
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0399a" n="0399a"/>
<lb ed="TX" n="0399a01"/>，象馬、七珍、國城、妻子、奴婢僕從、頭目髓腦、身肉手足，不惜軀命。時世人民
<lb ed="TX" n="0399a02"/>壽命無量，爲於法故捐捨國位，委政太子，擊鼓宣令，四方求法：誰能爲我說大乘者
<lb ed="TX" n="0399a03"/>，吾當終身供給走使。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0399a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0399a0401">此釋釋迦往劫捨位求法。求者、不僅求能聞而已，求能信，求能解，求能行，
<lb ed="TX" n="0399a05"/>求能證，求能開示悟入佛之知見皆是。求法華經、卽求無上菩提。心不退轉、謂或
<lb ed="TX" n="0399a06"/>受王位五欲之樂而不以喪其本心，或受怨敵違害之苦而不以懈其初志。象馬等爲外
<lb ed="TX" n="0399a07"/>施，頭目等爲內施，妻子奴婢等爲內外施。所有受用境界、及正報眷屬等，莫非個
<lb ed="TX" n="0399a08"/>人之福報，乃均不復滯著，願捨此報以求能爲說此法華經者，幷願爲之終身服役。
<lb ed="TX" n="0399a09"/>釋迦遠劫以來，卽勤求是經如此。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0399a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0399a1001">『時有仙人來白王言：「我有大乘名妙法華經，若不違我，當爲宣說」。王聞仙
<lb ed="TX" n="0399a11"/>言，歡喜踊躍，卽隨仙人供給所須，采果汲水，拾薪設食，乃至以身而爲床座，身心
<lb ed="TX" n="0399a12"/>無倦。於時奉事經於千歲，爲於法故精勤給侍，令無所乏』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0400a" n="0400a"/>
<lb ed="TX" n="0400a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0400a0101">此釋仙人許說、釋迦敬奉。不違、謂不違其意旨命令。佛度衆生，悉隨順衆心
<lb ed="TX" n="0400a02"/>以施敎化，今仙人欲人之不違其意乃爲說法，此已顯示爲違緣之友矣。釋迦事此仙
<lb ed="TX" n="0400a03"/>人，不易行者行，難久行者久，於供給果薪而外，其間必已經有無量忍辱之行毫不
<lb ed="TX" n="0400a04"/>退轉，故曰乃至以身爲床，蓋充類至盡之詞也。千歲無倦，給侍無乏，求法之願可
<lb ed="TX" n="0400a05"/>謂深重矣！</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0400a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0400a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0400a0701">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『我念過去劫，爲求大法故，雖作世國王，不
<lb ed="TX" n="0400a08"/>貪五欲樂。椎鐘吿四方：誰有大法者，若爲我解說，身當爲奴僕。時有阿私仙，來白
<lb ed="TX" n="0400a09"/>於大王：我有微妙法，世間所希有，若能修行者，吾當爲汝說。時王聞仙言，心生大
<lb ed="TX" n="0400a10"/>喜悅，卽便隨仙人，供給於所須。采薪及果蓏，隨時恭敬與，情存妙法故，身心無懈
<lb ed="TX" n="0400a11"/>倦。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0400a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0400a1201">此五頌半內，二頌頌求法，一頌半頌仙許，二頌頌敬奉。椎鐘、擊鐘也。阿私
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0401a" n="0401a"/>
<lb ed="TX" n="0401a01"/>仙、仙之上首也。蓏、瓜瓞之屬。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0401a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0401a0201">『普爲諸衆生勤求於大法，亦不爲己身及以五欲樂，故爲大國王，勤求獲此法，
<lb ed="TX" n="0401a03"/>遂致得成佛，今故爲汝說』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0401a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0401a0401">此二頌、頌釋迦求法之由幷勸示勤學。不爲己身，言非爲己身專求涅槃，亦不
<lb ed="TX" n="0401a05"/>爲五欲之樂。正明捨大國之王位，悉因爲衆求法，以能利衆故終致成佛也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0401a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　結會今古</cb:mulu><head>庚二　結會今古</head>
<lb ed="TX" n="0401a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0401a0701">佛吿諸比丘：『爾時王者，則我身是。時仙人者，今提婆達多是。由提婆達多善
<lb ed="TX" n="0401a08"/>知識故，今我具足六波羅密、慈悲喜捨、三十二相、八十種好，紫磨金色，十力、四
<lb ed="TX" n="0401a09"/>無所畏、四攝法、十八不共神通道力，成等正覺，廣度衆生，皆因提婆達多善知識故
<lb ed="TX" n="0401a10"/>』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0401a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0401a1101">自發大乘心，幷助人發大乘心者，爲善知識。六波羅密以下十一種功德，均見
<lb ed="TX" n="0401a12"/>前釋。成等正覺，廣度衆生，佛悉歸功於天授宣說是經之力。顯如來於一切衆生及
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0402a" n="0402a"/>
<lb ed="TX" n="0402a01"/>一切法相，悉照以平等大慧，了無執著差別之相也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0402a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　明天授當來成佛</cb:mulu><head>己二　明天授當來成佛</head>
<lb ed="TX" n="0402a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0402a0301">吿諸四衆：『提婆達多卻後過無量劫，當得成佛，號曰天王如來，應供、正遍知
<lb ed="TX" n="0402a04"/>、明行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。世界名天道。時天
<lb ed="TX" n="0402a05"/>王佛住世二十中劫，廣爲衆生說於妙法，恆河沙衆生得阿羅漢果，無量衆生發緣覺心
<lb ed="TX" n="0402a06"/>，恆河沙衆生發無上道心，得無生忍至不退轉。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0402a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0402a0701">此爲授現前記，卽記天王佛成佛時之果相。大千界每一成住壞空爲一大劫，一
<lb ed="TX" n="0402a08"/>住劫爲一中劫。無上道心卽菩薩心。無生忍者，證於無生法性之理，印可於心，不
<lb ed="TX" n="0402a09"/>復可退轉破壞，故名無生忍。菩薩已證於不生不滅之法性，卽可得證無生忍。初地
<lb ed="TX" n="0402a10"/>創證眞如，曁八地之無相行不退，均是得無生忍義。二乘人於平等眞如之法性未能
<lb ed="TX" n="0402a11"/>了知，執著於善法、惡法之差別，因有生佛之異相。今法華會受佛記者，多爲隨順
<lb ed="TX" n="0402a12"/>佛敎之衆，而天授爲違害佛敎之人亦獲受記。此大乘妙法所以爲統攝群生，使一切
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0403a" n="0403a"/>
<lb ed="TX" n="0403a01"/>皆導歸佛智也，是爲授無怨恨之記。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0403a0201">『時天王佛般涅槃後，正法住世二十中劫。全身舍利起七寶塔，高六十由旬，縱
<lb ed="TX" n="0403a03"/>廣四十由旬。諸天人民，悉以雜華、末香、燒香、塗香、衣服、瓔珞、幢旛、寶蓋、
<lb ed="TX" n="0403a04"/>伎樂、歌頌、禮拜、供養七寶妙塔。無量衆生得阿羅漢果，無量衆生悟辟支佛，不可
<lb ed="TX" n="0403a05"/>思議衆生發菩提心，至不退轉』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0403a0601">此明授滅後記，謂記天王佛滅度後之果相。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　結聞經獲益</cb:mulu><head>己三　結聞經獲益</head>
<lb ed="TX" n="0403a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0403a0801">佛吿諸比丘：『未來世中，若有善男子、善女人，聞妙法華經提婆達多品，淨心
<lb ed="TX" n="0403a09"/>信敬不生疑惑者，不墮地獄、餓鬼、畜生，生十方佛前所生之處，常聞此經。若生人
<lb ed="TX" n="0403a10"/>天中，受勝妙樂。若在佛前，蓮華化生』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0403a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0403a1101">此釋淨信是經、獲受利益。淨心信敬，謂淸淨其心信受敬奉也。若不體佛之平
<lb ed="TX" n="0403a12"/>等大慧，不知衆生皆有佛性，但執著於種種差別法相，以爲某當墮獄，某當成佛，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0404a" n="0404a"/>
<lb ed="TX" n="0404a01"/>某爲善人，某爲惡道，此皆違於如來生佛同體之平等大慧，卽爲其心不淨。由不淨
<lb ed="TX" n="0404a02"/>故不信，由不信故疑。以爲此品經文，不過示佛不念惡之德，及佛戒人以不當念惡
<lb ed="TX" n="0404a03"/>而已。甚或疑此品爲本來無有，爲非佛所說，如此皆爲不淨、不信、不敬，斷佛種
<lb ed="TX" n="0404a04"/>子，卽係自絕於佛，更何由永離惡趣，生恆値佛及常聞此經，或升梵天，或生淨土
<lb ed="TX" n="0404a05"/>，受有得近菩提之報也哉？</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0404a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　明文殊與衆順緣善友之力</cb:mulu><head>戊二　明文殊與衆順緣善友之力</head>
<lb ed="TX" n="0404a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　智積請歸釋尊留止</cb:mulu><head>己一　智積請歸釋尊留止</head>
<lb ed="TX" n="0404a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0404a0801">於時下方多寶世尊所從菩薩名曰智積，白多寶佛，當還本土。釋迦牟尼佛吿智積
<lb ed="TX" n="0404a09"/>曰：『善男子！且待須臾。此有菩薩名<name role="" type="person">文殊師利</name>，可與相見論說妙法，可還本土』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0404a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0404a1001">多寶如來本爲東方過去古佛，茲云下方者，從其涌出之方稱之也。智積以說法
<lb ed="TX" n="0404a11"/>旣畢，故請多寶還歸本土。而釋尊吿使暫留，因以引起<name role="" type="person">文殊師利</name>敎化龍女之事。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0404a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　文殊涌出來見智積</cb:mulu><head>己二　文殊涌出來見智積</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0405a" n="0405a"/>
<lb ed="TX" n="0405a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0405a0101">爾時、<name role="" type="person">文殊師利</name>坐千葉蓮華，大如車輪，俱來菩薩亦坐寶蓮華，從於大海娑竭羅
<lb ed="TX" n="0405a02"/>龍宮自然涌出，住虛空中，詣<name role="" type="person">靈鷲山</name>。從蓮華下，至於佛所，頭面敬禮二世尊足。修
<lb ed="TX" n="0405a03"/>敬已畢，往智積所共相慰問，卻坐一面。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0405a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0405a0401"><name role="" type="person">娑竭羅龍</name>王、卽鹽海龍王。二世尊、指多寶如來與釋迦牟尼，因二世尊正同坐
<lb ed="TX" n="0405a05"/>於多寶塔中也。以多寶如來攝一切過去佛，以釋迦牟尼攝一切現在佛，故但云敬禮
<lb ed="TX" n="0405a06"/>二世尊足也。文殊禮佛旣畢，往慰智積，遂啓以下問答之因緣。釋尊先時放光照境
<lb ed="TX" n="0405a07"/>及說方便等品，文殊本在法會，何忽於此時從大海龍宮涌出？蓋說此法華全經，本
<lb ed="TX" n="0405a08"/>非一朝一夕。方便一品開顯旣畢，<name role="" type="person">文殊師利</name>等諸大菩薩，卽已本佛所說，往化十方
<lb ed="TX" n="0405a09"/>諸菩薩衆，去來無定，此次適於敎化龍宮後復來法會耳。就事相言之，其義如是。
<lb ed="TX" n="0405a10"/>若就觀心義言之，海中龍宮，卽衆生心海中自在淸淨之本心。<name role="" type="person">文殊師利</name>，卽如來藏
<lb ed="TX" n="0405a11"/>心中之根本無分別智。智積以修積爲義，卽後得智。根本智於心中忽然開顯，名爲
<lb ed="TX" n="0405a12"/>涌出。坐蓮華者，顯其具足因行領證果位，如花開而蓮見，蓮實而花落也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0406a" n="0406a"/>
<lb ed="TX" n="0406a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　文殊智積共爲論議</cb:mulu><head>己三　文殊智積共爲論議</head>
<lb ed="TX" n="0406a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　論化衆多少</cb:mulu><head>庚一　論化衆多少</head>
<lb ed="TX" n="0406a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　問化多少答數無量</cb:mulu><head>辛一　問化多少答數無量</head>
<lb ed="TX" n="0406a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0406a0401">智積菩薩問<name role="" type="person">文殊師利</name>：『仁往龍宮，所化衆生其數幾何』？<name role="" type="person">文殊師利</name>言：『其數
<lb ed="TX" n="0406a05"/>無量，不可稱計，非口所宣，非心所測。且待須臾，自當證知』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0406a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0406a0601">仁、猶言仁者，卽具足菩薩之德者。以大智故名爲菩提，以大悲故名爲薩埵，
<lb ed="TX" n="0406a07"/>仁者、卽其通稱也。智積問所化衆生幾何，而文殊答以非可口宣心測，蓋佛智境界
<lb ed="TX" n="0406a08"/>離於語言，不墮數量，唯證乃知也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0406a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　龍宮涌出文殊指示</cb:mulu><head>辛二　龍宮涌出文殊指示</head>
<lb ed="TX" n="0406a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0406a1001">所言未竟，無數菩薩坐寶蓮華從海涌出，詣<name role="" type="person">靈鷲山</name>，住在虛空。此諸菩薩，皆是
<lb ed="TX" n="0406a11"/><name role="" type="person">文殊師利</name>之所化度，具菩薩行，皆共論說六波羅密。本聲聞人，在虛空中說聲聞行，
<lb ed="TX" n="0406a12"/>今皆修行大乘空義。<name role="" type="person">文殊師利</name>謂智積曰：『於海敎化，其事如是』。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0407a" n="0407a"/>
<lb ed="TX" n="0407a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0407a0101">此釋化衆涌出、文殊指示。無數菩薩均坐寶蓮華，喩以無分別根本智爲母，皆
<lb ed="TX" n="0407a02"/>能出生一切佛功德寶。又自見寶塔品以來，皆云諸大菩薩住於虛空，蓋顯無住而住
<lb ed="TX" n="0407a03"/>之義。此空非枯寂之空，乃菩薩具德之空。小乘之空，爲灰身泯智之空；大乘之空
<lb ed="TX" n="0407a04"/>，爲淨妙莊嚴之空。非證不知，非言可顯，故<name role="" type="person">文殊師利</name>先以所化菩薩萬德莊嚴之相
<lb ed="TX" n="0407a05"/>示之，而復明言其敎化之事如是也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0407a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　智積讚揚文殊吿化</cb:mulu><head>辛三　智積讚揚文殊吿化</head>
<lb ed="TX" n="0407a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0407a0701">爾時、智積菩薩以偈讚曰：『大智德勇健，化度無量衆，今此諸大會，及我皆已
<lb ed="TX" n="0407a08"/>見。演暢實相義，開闡一乘法，廣導諸衆生，令速成菩提』。<name role="" type="person">文殊師利</name>言：『我於海
<lb ed="TX" n="0407a09"/>中，唯常宣說妙法華經』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0407a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0407a1001">智積謂：文殊導衆之功，全由開閘一乘實相。而文殊亦言：我在龍宮，唯常宣
<lb ed="TX" n="0407a11"/>說是經，則妙法華經之尊重益彰矣。文殊亦名妙智、妙德，故云大智德。勇健、有
<lb ed="TX" n="0407a12"/>力之義。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0408a" n="0408a"/>
<lb ed="TX" n="0408a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　論成佛遲速</cb:mulu><head>庚二　論成佛遲速</head>
<lb ed="TX" n="0408a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　智積問</cb:mulu><head>辛一　智積問</head>
<lb ed="TX" n="0408a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0408a0301">智積問<name role="" type="person">文殊師利</name>言：『此經甚深微妙，諸經中寶，世所希有，頗有衆生勤加精進
<lb ed="TX" n="0408a04"/>修行此經，速得佛不』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0408a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0408a0501">此釋問修是經、得佛遲速。此經所以微妙者，正以其能爲經中之寶。以有此寶
<lb ed="TX" n="0408a06"/>，故能轉一切法皆爲佛法，攝一切經盡爲妙法之經。智積欲顯經力能致現前佛果，
<lb ed="TX" n="0408a07"/>故問以啓之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0408a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　文殊答</cb:mulu><head>辛二　文殊答</head>
<lb ed="TX" n="0408a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0408a0901"><name role="" type="person">文殊師利</name>言：『有<name role="" type="person">娑竭羅龍</name>王女，年始八歲，智慧利根，善知衆生諸根行業，得
<lb ed="TX" n="0408a10"/>陀羅尼。諸佛所說甚深祕藏悉能受持，深入禪定，了達諸法，於刹那頃發菩提心得不
<lb ed="TX" n="0408a11"/>退轉，辯才無礙，慈念衆生猶如赤子，功德具足，心念口演，微妙廣大，慈悲仁讓，
<lb ed="TX" n="0408a12"/>志意和雅，能至菩提。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0409a" n="0409a"/>
<lb ed="TX" n="0409a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0409a0101">此釋龍女受持是經、能至菩提。多慧則根利，根利多慧故於衆生則善知其根業
<lb ed="TX" n="0409a02"/>，於經義則能得其總持。因能受持此甚深祕藏之妙法華經，故深入禪定，證於法性
<lb ed="TX" n="0409a03"/>，通達法相。是以無上覺心任運而生，一發永發得不退轉，心念口演、謂心之所念
<lb ed="TX" n="0409a04"/>，口卽能演，故說法度人恆不失時，亦不失機；所說法義，共見爲微妙廣大。慈讓
<lb ed="TX" n="0409a05"/>和雅、謂煩惱習氣消除淨盡。以上種種，明龍女定慧具足，頓發大心，成就自利利
<lb ed="TX" n="0409a06"/>他諸功德，遂得疾至菩提。而悉由得聞是經之故，初不以惡趣女身爲礙，則是經最
<lb ed="TX" n="0409a07"/>可尊重之義益明矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0409a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛三　智積疑</cb:mulu><head>辛三　智積疑</head>
<lb ed="TX" n="0409a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0409a0901">智積菩薩言：『我見釋迦如來於無量劫難行苦行、積功累德求菩提道，未曾止息
<lb ed="TX" n="0409a10"/>，觀三千大千世界乃至無有如芥子許非是菩薩捨身命處，爲衆生故然後乃得成菩提道
<lb ed="TX" n="0409a11"/>。不信此女於須臾頃便成正覺。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0409a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0409a1201">此釋智積不信龍女速成正覺。難行苦行，謂艱難困苦之行。智積但就成佛艱難
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0410a" n="0410a"/>
<lb ed="TX" n="0410a01"/>之通常事相觀之，故不信當下遂能成佛。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0410a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛四　龍女現</cb:mulu><head>辛四　龍女現</head>
<lb ed="TX" n="0410a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　龍女現讚</cb:mulu><head>壬一　龍女現讚</head>
<lb ed="TX" n="0410a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0410a0401">言論未訖，時龍王女忽現於前，頭面禮敬，卻住一面，以偈讚曰：『深達罪福相
<lb ed="TX" n="0410a05"/>，遍照於十方，微妙淨法身，具相三十二，以八十種好用莊嚴法身；天人所戴仰，龍
<lb ed="TX" n="0410a06"/>神咸恭敬，一切衆生類，無不宗奉者。又聞成菩提，唯佛當證知。我闡大乘敎，度脫
<lb ed="TX" n="0410a07"/>苦衆生』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0410a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0410a0801">罪福相、謂全法界一切因緣果報之相。如三惡道爲罪相，則人天爲福相；世間
<lb ed="TX" n="0410a09"/>爲罪相，則出世間爲福相；菩薩爲罪相，則佛爲福相是也。佛於此差別之相，悉皆
<lb ed="TX" n="0410a10"/>遍照，遍照者了知其等於法界，等於虛空，此爲佛之報身。深達實相之智體，本來
<lb ed="TX" n="0410a11"/>微妙淸淨，此爲佛之法身。相好莊嚴，此爲佛之應化身。龍女旣先讚佛之身，復言
<lb ed="TX" n="0410a12"/>自將成佛，唯佛證知，但我永以大乘敎義度脫衆生而已。此正龍女受持妙法應速得
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0411a" n="0411a"/>
<lb ed="TX" n="0411a01"/>佛之由也。上節智積疑問，正待文殊之答。然而衆生當下可以成佛之證，豈語言所
<lb ed="TX" n="0411a02"/>能顯示？茲不待文殊言答之時，龍女已當下顯現，先示佛身差別之相，後復自承作
<lb ed="TX" n="0411a03"/>佛與其作佛之本懷。如是事相，文殊並未答言，然此正文殊無言之妙答，故智積聞
<lb ed="TX" n="0411a04"/>之而了然無疑也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0411a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　鶖子申疑</cb:mulu><head>壬二　鶖子申疑</head>
<lb ed="TX" n="0411a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0411a0601">時舍利弗語龍女言：『汝謂不久得無上道，是事難信。所以者何？女身垢穢，非
<lb ed="TX" n="0411a07"/>是法器，云何能得無上菩提？佛道懸曠，經無量劫勤苦積行，具修諸度，然後乃成。
<lb ed="TX" n="0411a08"/>又女人身，猶有五障：一者、不得作梵天王，二者、帝釋，三者、魔王，四者、轉輪
<lb ed="TX" n="0411a09"/>聖王，五者、佛身，云何女身速得成佛』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0411a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0411a1001">在人道中之女身，本爲罪業報之相，不堪爲勝法所依，故非法器。諸度、謂忍
<lb ed="TX" n="0411a11"/>辱、布施等度，卽菩薩行之各波羅密也。梵天王、爲色界天之主，帝釋、爲三十三
<lb ed="TX" n="0411a12"/>天之主，魔王、爲欲界天之主，轉輪聖王、爲四天下之主。作此諸天之主，均須具
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0412a" n="0412a"/>
<lb ed="TX" n="0412a01"/>足梵行，而女子成就煩惱諸染汚智，故不得作。又男身爲佛三十二相之一，故女身
<lb ed="TX" n="0412a02"/>亦不得作佛。以上總言女身不能作佛，且非久劫修行亦難作佛。此皆舍利弗尊者所
<lb ed="TX" n="0412a03"/>聞佛說三乘之敎，以塵沙煩惱未盡故，而仍滯於分別法執如此。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0412a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　龍女道成</cb:mulu><head>壬三　龍女道成</head>
<lb ed="TX" n="0412a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0412a0501">爾時、龍女有一寶珠，價値三千大千世界，持以上佛，佛卽受之。龍女謂智積菩
<lb ed="TX" n="0412a06"/>薩、尊者舍利弗言：『我獻寶珠，世尊納受，是事疾不』？答言：『甚疾』。女言：
<lb ed="TX" n="0412a07"/>『以汝神力觀我成佛，復速於此』。當時衆會，皆見龍女忽然之間，變成男子，具菩
<lb ed="TX" n="0412a08"/>薩行，卽往南方無垢世界，坐寶蓮華，成等正覺，三十二相，八十種好，普爲十方一
<lb ed="TX" n="0412a09"/>切衆生演說妙法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0412a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0412a1001">龍女不卽以言答舍利弗，以此當下成佛之境非言可顯，惟證乃知。故卽假獻納
<lb ed="TX" n="0412a11"/>寶珠，以喩成道之速。獻寶珠、喩將本有之淸淨如來藏心，於一刹那間顯示於佛。
<lb ed="TX" n="0412a12"/>卽獻卽受，喩卽悟卽證。夫一獻一受，石火電光不足以比其速，而龍女成道之速乃
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0413a" n="0413a"/>
<lb ed="TX" n="0413a01"/>復過之，皆顯頓悟成佛之義。佛之無相法身，本無男女之相可得，苟於本覺中一念
<lb ed="TX" n="0413a02"/>相應，當下卽是，何有此三十二相等之示現？惟此依正莊嚴，正爲示現成佛之勝相
<lb ed="TX" n="0413a03"/>，亦卽佛之名所由以立。故龍女於忽然之間，有變相說法、依正莊嚴等之示現。此
<lb ed="TX" n="0413a04"/>正以無言之答，破舍利弗等之分別法執，而顯是經力之不可思議也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬四　生聞獲益</cb:mulu><head>壬四　生聞獲益</head>
<lb ed="TX" n="0413a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0413a0601">爾時、<name role="" type="person">娑婆世界</name>菩薩、聲聞、天龍八部、人與非人，皆遙見彼龍女成佛，普爲時
<lb ed="TX" n="0413a07"/>會人天說法，心大歡喜，悉遙敬禮。無量衆生聞法解悟得不退轉，無量衆生得受道記
<lb ed="TX" n="0413a08"/>。無垢世界六反震動，<name role="" type="person">娑婆世界</name>三千衆生住不退地，三千衆生發菩提心而得受記。智
<lb ed="TX" n="0413a09"/>積菩薩及舍利弗、一切衆會，默然信受。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0413a1001">此釋娑婆無垢兩世界、生聞獲益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0413a1101">持品第十三</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0413a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0413a1201">明一乘境之中，共有三章：第一章、正明權實三根得記，第二章、歎人美法勸
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0414a" n="0414a"/>
<lb ed="TX" n="0414a01"/>募持行，均已釋竟。以下第三章，爲稟命捨權持行實法。謂稟佛之敎命，捨棄權說
<lb ed="TX" n="0414a02"/>而奉持實法也。釋之者，卽爲持品。</p>
<lb ed="TX" n="0414a03"/><p xml:id="pTX10p0414a0301">持者、持於是經，使不忘失，不敝壞。如受持、讀誦、書寫、解說、供養、禮
<lb ed="TX" n="0414a04"/>拜、恭敬、讚歎等皆是。品居第十三。以上各品，旣明一乘境中之境、行、果，故
<lb ed="TX" n="0414a05"/>卽以此品爲流通，亦勸募持行之旨也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0414a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙三　稟命捨權持行實法</cb:mulu><head>丙三　稟命捨權持行實法</head>
<lb ed="TX" n="0414a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　二萬菩薩請此方持</cb:mulu><head>丁一　二萬菩薩請此方持</head>
<lb ed="TX" n="0414a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0414a0801">爾時、藥王菩薩摩訶薩、及大樂說菩薩摩訶薩，與二萬菩薩眷屬俱，皆於佛前作
<lb ed="TX" n="0414a09"/>是誓言：『惟願世尊不以爲慮！我等於佛滅後，當奉持讀誦說此經典。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0414a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0414a1001">此方持，謂卽於<name role="" type="person">娑婆世界</name>五濁惡世中奉持是經也。</p>
<lb ed="TX" n="0414a11"/><p xml:id="pTX10p0414a1101">此釋誓請持經。藥王與大樂說爲二萬菩薩之上首，以佛於前品歷述濁世奉持是
<lb ed="TX" n="0414a12"/>經之難，故今與諸菩薩衆作誓持經，請佛勿以爲慮。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0415a" n="0415a"/>
<lb ed="TX" n="0415a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0415a0101">『後惡世衆生，善根轉少，多增上慢，貪利供養，增不善根，遠離解脫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0415a0201">此釋世多惡人。善根轉少謂善根薄弱，以是故無遠大志願，得少爲足，因起諸
<lb ed="TX" n="0415a03"/>慢。又多貪著緣法上之利養，故不惟善根減少，幷增長不善根，去解脫之大道乃愈
<lb ed="TX" n="0415a04"/>益遙遠。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0415a0501">『雖難可敎化，我等當起大忍力，讀誦此經，持說、書寫、種種供養，不惜身命
<lb ed="TX" n="0415a06"/>』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0415a0701">此釋不怖惡人。六惡之人雖難敎化，然我等應以堅忍而益生起持經之力，於應
<lb ed="TX" n="0415a08"/>攝受者而攝受之，於應折伏者而折伏之，不惜棄命持法。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0415a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　四類聲聞請他方持</cb:mulu><head>丁二　四類聲聞請他方持</head>
<lb ed="TX" n="0415a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　前二衆請持</cb:mulu><head>戊一　前二衆請持</head>
<lb ed="TX" n="0415a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0415a1101">爾時、衆中五百阿羅漢得受記者白佛言：『世尊！我等亦自誓願，於異國土廣說
<lb ed="TX" n="0415a12"/>此經』！復有學無學八千人得受記者，從座而起，合掌向佛作是誓言：『世尊！我等
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0416a" n="0416a"/>
<lb ed="TX" n="0416a01"/>亦當於他國土廣說此經。所以者何？是娑婆國中人多弊惡，懷增上慢，功德淺薄，瞋
<lb ed="TX" n="0416a02"/>濁諂曲心不實故』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0416a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0416a0301">異國土、他國土、均指娑婆國外之大千界而言。弊、壞也。惡、指貪、瞋、癡
<lb ed="TX" n="0416a04"/>、慢、邪見濁等。希意導言爲諂曲，口有心無爲不實。五百阿羅漢及八千人等，雖
<lb ed="TX" n="0416a05"/>已受佛記，然仍貪著安樂，怖畏生死，冀託淨邦，遠離穢土，蓋由涅槃之習氣未空
<lb ed="TX" n="0416a06"/>，猶有分別法執。由是可知在本世界五濁惡世中，荷擔如來之慧命，良非小心怯弱
<lb ed="TX" n="0416a07"/>者所堪任此也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0416a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　後二衆請持</cb:mulu><head>戊二　後二衆請持</head>
<lb ed="TX" n="0416a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　授記</cb:mulu><head>己一　授記</head>
<lb ed="TX" n="0416a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　二類得記</cb:mulu><head>庚一　二類得記</head>
<lb ed="TX" n="0416a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0416a1101">爾時、佛姨母<name role="" type="person">摩訶波闍波提</name>比丘尼、與學無學比丘尼六千人俱，從座而起，一心
<lb ed="TX" n="0416a12"/>合掌，瞻仰尊顏，目不暫捨。於時世尊吿憍曇彌：『何故憂色而視如來？汝心將無謂
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0417a" n="0417a"/>
<lb ed="TX" n="0417a01"/>我不說汝名，授阿耨多羅三藐三菩提記耶？憍曇彌！我先總說一切聲聞皆已授記。今
<lb ed="TX" n="0417a02"/>汝欲知記等，將來之世，當於六萬八千億諸佛法中爲大法師，及六千學無學比丘尼俱
<lb ed="TX" n="0417a03"/>爲法師。汝如是漸漸具菩薩道，當得作佛，號一切衆生喜見如來，應供、正遍知、明
<lb ed="TX" n="0417a04"/>行足、善逝、世間解、無上士調御丈夫、天人師、佛、世尊。憍曇彌！是一切衆生喜
<lb ed="TX" n="0417a05"/>見佛及六千菩薩轉次授記，得阿耨多羅三藐三菩提』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0417a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0417a0601">此釋授姨母記。目不暫捨，希受佛記，求而未得之貌。憍曇彌、佛姨母姓也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0417a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0417a0701">爾時、羅睺羅母<name role="" type="person">耶輸陀羅</name>比丘尼，作是念：世尊於授記中獨不說我名。佛吿耶輸
<lb ed="TX" n="0417a08"/>陀羅：『汝於來世百千萬億諸佛法中，修菩薩行，爲大法師，漸具佛道，於善國中當
<lb ed="TX" n="0417a09"/>得作佛，號具足千萬光相如來，應供、正遍知、明行足、善逝、世間解、無上士調御
<lb ed="TX" n="0417a10"/>丈夫、天人師、佛、世尊。佛壽無量阿僧祇劫』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0417a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0417a1101">此釋授妻記。善國、謂淸淨國土。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0417a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　二類喜領</cb:mulu><head>庚二　二類喜領</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0418a" n="0418a"/>
<lb ed="TX" n="0418a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0418a0101">爾時、<name role="" type="person">摩訶波闍波提</name>比丘尼及<name role="" type="person">耶輸陀羅</name>比丘尼，幷其眷屬，皆大歡喜，得未曾有
<lb ed="TX" n="0418a02"/>，卽於佛前而說偈言：『世尊導師，安隱天人，我等聞記，心安具足』。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0418a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　持經</cb:mulu><head>己二　持經</head>
<lb ed="TX" n="0418a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0418a0401">諸比丘尼說是偈已，白佛言：『世尊！我等亦能於他方國廣宣此經』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0418a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0418a0501">以上四類聲聞，均願他國持經，其怖畏娑婆之煩惱至矣。蓋已味淸淨者，必不
<lb ed="TX" n="0418a06"/>習於煩惱，故不易於濁惡世中行菩薩道。若向在煩惱場中卽已能發大心，迨修行稍
<lb ed="TX" n="0418a07"/>久，必可轉煩惱爲菩提，而其所得之功行疾速堅固，殆非性耽淸淨者所可及矣！</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0418a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁三　八十萬億諸菩薩持</cb:mulu><head>丁三　八十萬億諸菩薩持</head>
<lb ed="TX" n="0418a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　長行</cb:mulu><head>戊一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0418a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0418a1001">爾時、世尊視八十萬億那由他諸菩薩摩訶薩。是諸菩薩皆是阿惟越致，轉不退法
<lb ed="TX" n="0418a11"/>輪，得諸陀羅尼。卽從座起，至於佛前，一心合掌而作是念：若世尊吿敕我等持說此
<lb ed="TX" n="0418a12"/>經者，當如佛敎，廣宣斯法。復作是念：佛今默然不見吿敕，我當云何？時諸菩薩敬
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0419a" n="0419a"/>
<lb ed="TX" n="0419a01"/>順佛意，幷欲自滿本願，便於佛前作師子吼而發誓言：『世尊！我等於如來滅後，周
<lb ed="TX" n="0419a02"/>旋往反十方世界，能令衆生書寫此經，受持、讀誦、解說其義、如法修行、正憶念，
<lb ed="TX" n="0419a03"/>皆是佛之威力。惟願世尊在於他方遙見守護』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0419a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0419a0401">作師子吼而誓，謂以決定說及無怖畏之志而作誓言也。周旋往反於十方世界，
<lb ed="TX" n="0419a05"/>顯誓願無窮盡。如法修行，卽如妙法而行。正憶念，謂不雜邪見。他方、謂佛彼時
<lb ed="TX" n="0419a06"/>所應化之他國土也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0419a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　重頌</cb:mulu><head>戊二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0419a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　標當說</cb:mulu><head>己一　標當說</head>
<lb ed="TX" n="0419a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0419a0901">卽時諸菩薩俱同發聲而說偈言：『惟願不爲慮，於佛滅度後，恐怖惡世中，我等
<lb ed="TX" n="0419a10"/>當廣說。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0419a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　廣忍受</cb:mulu><head>己二　廣忍受</head>
<lb ed="TX" n="0419a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　打罵忍</cb:mulu><head>庚一　打罵忍</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0420a" n="0420a"/>
<lb ed="TX" n="0420a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0420a0101">『有諸無智人，惡口罵詈等，及加刀杖者，我等皆當忍。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0420a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　慢謗忍</cb:mulu><head>庚二　慢謗忍</head>
<lb ed="TX" n="0420a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0420a0301">『惡世中比丘，邪智心諂曲，未得謂爲得，我慢心充滿。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0420a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0420a0401">此一頌、頌惡比丘之慢相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0420a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0420a0501">『或有阿練若，納衣在空閒，自謂行眞道，輕賤人間者。貪著利養故，與白衣說
<lb ed="TX" n="0420a06"/>法，爲世所恭敬，如六通羅漢。是人懷惡心，常念世俗事，假名阿練若，好出我等過
<lb ed="TX" n="0420a07"/>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0420a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0420a0801">此三頌、頌惡比丘之假行。阿練若、村落閒寂之處。納衣、行頭陀行者之衲衣
<lb ed="TX" n="0420a09"/>。人間者、指不居阿練若而與世往來之人。貪著利養下四句，義可兩釋：一、卽諸
<lb ed="TX" n="0420a10"/>菩薩謂此惡人貪著利養，妄擬羅漢。一、卽指惡人所輕賤之人，貪著利養，妄擬羅
<lb ed="TX" n="0420a11"/>漢，其義均通。好出我等過，謂搜尋諸持經者之過失。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0420a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0420a1201">『而作如是言：此諸比丘等，爲貪利養故，說外道論義，自作此經典，誑惑世間
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0421a" n="0421a"/>
<lb ed="TX" n="0421a01"/>人，爲求名聞故，分別於是經。常在大衆中，欲毀我等故，向國王、大臣、婆羅門、
<lb ed="TX" n="0421a02"/>居士、及餘比丘衆，誹謗說我惡，謂是邪見人，說外道論義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0421a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0421a0301">此頌惡人誹謗之詞。惡人無智，不解經義，故謂持是經者爲邪見，爲外道論議
<lb ed="TX" n="0421a04"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0421a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0421a0501">『我等敬佛故，悉忍是諸惡，爲斯所輕言：汝等皆是佛。如此輕慢言，皆當忍受
<lb ed="TX" n="0421a06"/>之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0421a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0421a0701">此頌誹謗能忍。汝等皆是佛五字，卽惡人輕侮之詞。謂汝旣通斯妙法，汝等豈
<lb ed="TX" n="0421a08"/>非卽是佛乎？諸菩薩以敬佛重經之故，悉皆忍受。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0421a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　毀辱忍</cb:mulu><head>庚三　毀辱忍</head>
<lb ed="TX" n="0421a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0421a1001">『濁劫惡世中多有諸恐怖，惡鬼入其身，罵詈毀辱我。我等敬信佛，當著忍辱鎧
<lb ed="TX" n="0421a11"/>，爲說是經故，忍此諸難事。我不愛身命，但惜無上道，我等於來世，護持佛所囑。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0421a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0421a1201">惡鬼入身，喩惡人狂詈如中魔鬼也。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0422a" n="0422a"/>
<lb ed="TX" n="0422a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚四　默擯忍</cb:mulu><head>庚四　默擯忍</head>
<lb ed="TX" n="0422a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0422a0201">『世尊自當知，濁世惡比丘，不知佛方便，隨宜所說法，惡口而顰蹙，數數見擯
<lb ed="TX" n="0422a03"/>出，遠離於塔寺。如是等衆惡，念佛吿敕故，皆當忍是事。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0422a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0422a0401">惡人不知佛所說法，爲隨順衆生機宜而說，而反以爲外道，故惡口顰蹙而橫加
<lb ed="TX" n="0422a05"/>擯斥也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0422a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　結持經</cb:mulu><head>己三　結持經</head>
<lb ed="TX" n="0422a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0422a0701">『諸聚落、城邑，其有求法者，我皆到其所，說佛所囑法。我是世尊使，處衆無
<lb ed="TX" n="0422a08"/>所畏，我當善說法，願佛安隱住。我於世尊前，諸來十方佛，發如是誓言，佛自知我
<lb ed="TX" n="0422a09"/>心』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0422a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0422a1001">此二頌頌勸持，一頌結成。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0422a11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0422a1101">安樂行品第十四</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0422a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙二　明一乘行</cb:mulu><head>乙二　明一乘行</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0423a" n="0423a"/>
<lb ed="TX" n="0423a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　所行之行</cb:mulu><head>丙一　所行之行</head>
<lb ed="TX" n="0423a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0423a0201">唐窺基法師玄贊科判中，計分三編：上編自方便品至持品，共十三品，明一乘
<lb ed="TX" n="0423a03"/>之境；前已釋竟。以下爲中編，專明一乘之行。在此編中、共有二品：首爲安樂行
<lb ed="TX" n="0423a04"/>品，釋所行之行；次爲從地涌出品，專釋能行之人。欲明能行之人，必先明所行之
<lb ed="TX" n="0423a05"/>行，故明一乘行編中先有安樂行品。</p>
<lb ed="TX" n="0423a06"/><p xml:id="pTX10p0423a0601">法華論謂求三乘果者，說於大乘而取非大乘，爲第六增上慢人。其所已集之功
<lb ed="TX" n="0423a07"/>德尙非無上，不堪聞受此經。如建功者未至殊勳，豈足當髻內明珠之上賞！此品正
<lb ed="TX" n="0423a08"/>明已堪得此會歸一乘之無上功德者，獲佛說是經之賜，正與有大功者被賜明珠無異
<lb ed="TX" n="0423a09"/>。爲對治此增上慢，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0423a10"/><p xml:id="pTX10p0423a1001">十無上中有力無上，而力無上之三力中有持力，其通釋所持之法與能持之人者
<lb ed="TX" n="0423a11"/>，爲法師品。但釋能持之人者爲持品。至專釋所持之行者，則爲此安樂行品。前在
<lb ed="TX" n="0423a12"/>法師品中，如講末世法師說法儀軌等，亦明一乘之行。然此但於一乘境中帶明之行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0424a" n="0424a"/>
<lb ed="TX" n="0424a01"/>，未爲正明持是經者所行之行，爲欲正明行者之行相，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0424a02"/><p xml:id="pTX10p0424a0201">離危險怖畏曰安，適身悅心爲樂，威儀可軌、語言有則曰行。凡能安住於法，
<lb ed="TX" n="0424a03"/>則在濁惡末世中，卽可遠離怖畏，身心安樂。以行爲因，以安樂爲果，此爲安樂行
<lb ed="TX" n="0424a04"/>之依主釋。若安住於遠離險怖之法，卽行卽安樂，安樂卽爲行之自身，並以表示行
<lb ed="TX" n="0424a05"/>之性質，此爲安樂行之持業釋。又因能安住於法，而身口意三業以住於法故悉皆悅
<lb ed="TX" n="0424a06"/>樂，由是能自行法並能敎人行法，使此妙法得流通於世，此爲有觀安樂行。若知一
<lb ed="TX" n="0424a07"/>切法相當體空寂，畢竟無所安、無所樂、無所住、無可行，是爲眞安樂，是爲眞安
<lb ed="TX" n="0424a08"/>住於安樂法而行，是爲眞能於末法宣揚是經，此爲空觀安樂行。若知一切法雖體性
<lb ed="TX" n="0424a09"/>空寂，而業用之相不壞不雜，業用雖不壞不雜而亦無定相可取，此爲中道安樂行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0424a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　啓請</cb:mulu><head>丁一　啓請</head>
<lb ed="TX" n="0424a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0424a1101">爾時、<name role="" type="person">文殊師利</name>法王子菩薩摩訶薩白佛言：『世尊！是諸菩薩甚爲難有！敬順佛
<lb ed="TX" n="0424a12"/>故，發大誓願，於後惡世護持讀說是法華經。世尊！菩薩摩訶薩於後惡世，云何能說
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0425a" n="0425a"/>
<lb ed="TX" n="0425a01"/>是經』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0425a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0425a0201"><name role="" type="person">文殊師利</name>爲菩薩之上首，前品諸菩薩旣已發誓持經，故問如來行何方法，始能
<lb ed="TX" n="0425a03"/>於濁惡末世中流傳解說此經。蓋已將前所信受領解者，力爲荷擔，而期與諸菩薩衆
<lb ed="TX" n="0425a04"/>實力奉行矣。能說是經者，必先能行、能證而後始可爲人解說，故以能說賅括一切
<lb ed="TX" n="0425a05"/>觀行等。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0425a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　開示</cb:mulu><head>丁二　開示</head>
<lb ed="TX" n="0425a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　詳答因安樂行行</cb:mulu><head>戊一　詳答因安樂行行</head>
<lb ed="TX" n="0425a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　標答</cb:mulu><head>己一　標答</head>
<lb ed="TX" n="0425a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0425a0901">佛吿<name role="" type="person">文殊師利</name>：『若菩薩摩訶薩，於後末世欲說是經，當安住四法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0425a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0425a1001">四法者、卽下文之四行是：一、正身行，二、正語行，三、意離諸惡自利行，
<lb ed="TX" n="0425a11"/>四、心修諸善利他行。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0425a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　顯答</cb:mulu><head>己二　顯答</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0426a" n="0426a"/>
<lb ed="TX" n="0426a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　正身行</cb:mulu><head>庚一　正身行</head>
<lb ed="TX" n="0426a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0426a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　標處</cb:mulu><head>壬一　標處</head>
<lb ed="TX" n="0426a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0426a0401">『一者、安住菩薩行處、親近處，能爲衆生演說是經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0426a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0426a0501">安住著，心契是理，身習是事，行之純熟了無不適之謂。行處、謂心所遊息依
<lb ed="TX" n="0426a06"/>止之處。親近處、謂親習接近之處。凡心之所緣，身之所接，苟非契於正法理性者
<lb ed="TX" n="0426a07"/>，皆非菩薩之行處、親近處也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0426a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　別釋</cb:mulu><head>壬二　別釋</head>
<lb ed="TX" n="0426a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　明行處</cb:mulu><head>癸一　明行處</head>
<lb ed="TX" n="0426a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0426a1001">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！云何名菩薩摩訶薩行處？若菩薩摩訶薩住忍辱地，柔和善順而不卒
<lb ed="TX" n="0426a11"/>暴，心亦不驚；又復於法無所行而觀諸法如實相，亦不行不分別，是名菩薩摩訶薩行
<lb ed="TX" n="0426a12"/>處。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0427a" n="0427a"/>
<lb ed="TX" n="0427a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0427a0101">行、卽觀行。自住忍辱地句至心亦不驚，爲有觀安樂行，蓋以如實觀智爲先導
<lb ed="TX" n="0427a02"/>而起於行也。凡小乘法以離欲爲本，而菩薩法則以無瞋爲本，若不能無瞋卽不能利
<lb ed="TX" n="0427a03"/>人，處此濁惡世中，將無往而不爲煩惱之所動搖矣。菩薩以忍辱爲住，住於忍辱，
<lb ed="TX" n="0427a04"/>如住於地，喩如大地能容攝一切山海、草木、衆生，而一切有情、無情亦不能離地
<lb ed="TX" n="0427a05"/>而別有所住，盡當安住於是也。住忍辱地一句爲下三句之總綱。菩薩入世度生，所
<lb ed="TX" n="0427a06"/>作之事非能順於世間之心欲，所有貪著五欲生死之法，菩薩悉願使之捨離，故往往
<lb ed="TX" n="0427a07"/>爲惡衆生之所怨害。菩薩以忍辱故，所有對此怨害之語言、行動，盡離粗獷之習。
<lb ed="TX" n="0427a08"/>又以忍辱故，不但於衆生之怨害不加違拒，且能順於二空之智以爲修習，使不見有
<lb ed="TX" n="0427a09"/>我法，不見有衆生法，不見有損害之法，不見有瞋恨之法，故曰柔和善順，此名怨
<lb ed="TX" n="0427a10"/>害忍。怨害之相不一，或爲饑寒逼迫，乃至打擊苦痛等事，受之者恆易輕卒暴動。
<lb ed="TX" n="0427a11"/>菩薩以忍辱故，內無所動而無有卒暴，是名苦逼忍。菩薩觀於無生法性，心常與實
<lb ed="TX" n="0427a12"/>相之眞理相應，對於一切外境外緣之動擾，恆覺其心淸淨有如虛空，故能不驚，此
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0428a" n="0428a"/>
<lb ed="TX" n="0428a01"/>名諦察法忍。以上、均名有觀安樂行。</p>
<lb ed="TX" n="0428a02"/><p xml:id="pTX10p0428a0201">菩薩復以如實之智，觀於衆生及法，究竟都非眞實。故雖行於一切法，而不分
<lb ed="TX" n="0428a03"/>別執著於所行之相，因能照了於一切法之眞實自體性相。譬如菩薩行忍辱法，以照
<lb ed="TX" n="0428a04"/>見我、及衆生、及辱者、忍者皆假相故，雖行忍辱，自不執著於我忍及我所忍之辱
<lb ed="TX" n="0428a05"/>之相，是謂於法無所行及能觀法之實相也。此爲空觀安樂行。</p>
<lb ed="TX" n="0428a06"/><p xml:id="pTX10p0428a0601">然但觀空而不修有行，將滯著於小乘而無所利，故菩薩不專以空爲觀行。又但
<lb ed="TX" n="0428a07"/>觀有而不修空行，將滯著於生死而無所證，故菩薩不專於有起分別。故曰：亦不行
<lb ed="TX" n="0428a08"/>不分別。菩薩於空有兩俱無住，若心有住卽爲非住也，此名中道觀安樂行。</p>
<lb ed="TX" n="0428a09"/><p xml:id="pTX10p0428a0901">以上總名菩薩摩訶薩行處，爲身、語、意、心四行之通因。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0428a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　明親近處</cb:mulu><head>癸二　明親近處</head>
<lb ed="TX" n="0428a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　初親近處</cb:mulu><head>子一　初親近處</head>
<lb ed="TX" n="0428a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0428a1201">『云何名菩薩摩訶薩親近處？菩薩摩訶薩不親近國王、王子、大臣、官長；不親
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0429a" n="0429a"/>
<lb ed="TX" n="0429a01"/>近諸外道、梵志、尼犍子等，及造世俗文筆、讚詠外書、及路伽耶陀、逆路伽耶陀者
<lb ed="TX" n="0429a02"/>；亦不親近諸有兇戲、相扠相撲，及那羅等種種變現之戲；又不親近旃陀羅、及畜豬
<lb ed="TX" n="0429a03"/>羊雞狗、畋獵漁捕諸惡律儀。如是人等或時來者，則爲說法，無所希望。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0429a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0429a0401">先應離四惡緣。國王、王子、大臣、官長，爲一時有權力之人，以世緣深重，
<lb ed="TX" n="0429a05"/>故其行動未必盡合佛道。若與親近，不隨順則受種種煩惱糾纏之逆境損害，若隨順
<lb ed="TX" n="0429a06"/>之則受非分名利供養之順境損害，均爲害道之增上緣，此應離損害緣者一也。外道
<lb ed="TX" n="0429a07"/>、梵志，已見前釋。尼犍子、亦名離繫子，謂離於人世羈縛，卽現由印度流入英美
<lb ed="TX" n="0429a08"/>之瑜伽外道。其生活務簡單，亦修禪定，求神通，自謂永得解脫，與婆羅門敎已稍
<lb ed="TX" n="0429a09"/>有異。世俗文筆讚詠，指詩文詞言。外書，指敎外文字。攻世俗文字者，易令道心
<lb ed="TX" n="0429a10"/>散亂。路伽耶陀、卽順世外道：其說謂萬有悉由四大而成，四大不外質力二者，物
<lb ed="TX" n="0429a11"/>質不滅卽四大不滅，無輪迴之法，無出世之法，悉順世人之心欲而行。反其說者，
<lb ed="TX" n="0429a12"/>卽爲逆路伽耶陀，以其學說務與相反，故名爲逆，亦稱左順世外道，言與順世外道
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0430a" n="0430a"/>
<lb ed="TX" n="0430a01"/>之見相左也。以上諸外道，皆爲互相諍論鬥議之法。由其具有種種惡知見，自執以
<lb ed="TX" n="0430a02"/>爲是，故於平等眞如常住普遍之眞理永不相應，親近則有妨於正見，此應離惡見緣
<lb ed="TX" n="0430a03"/>者又一也。兇戲及相扠相撲爲戲，皆兇惡游戲之事。那羅能塗面扮演，變現幻狀，
<lb ed="TX" n="0430a04"/>蓋優伶之類。言此種種游戲，能敗壞善業，擾亂心性，故菩薩不應親近，此應離壞
<lb ed="TX" n="0430a05"/>亂緣者又一也。旃陀羅、爲婆羅門四巨姓外之一，號稱劣種人，執諸賤業。畜豬羊
<lb ed="TX" n="0430a06"/>等及畋獵漁捕者，爲造惡業以資生活之人。近之則增長惡緣，故不當親近，此應離
<lb ed="TX" n="0430a07"/>惡業緣者又一也。以上四種，菩薩但不應與之親近而已，並非拒不與言。若有來者
<lb ed="TX" n="0430a08"/>，亦應隨宜說法，而不希望其有所利養與受其讚歎也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0430a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0430a0901">『又不親近求聲聞比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷，亦不問訊。若於房中，若經
<lb ed="TX" n="0430a10"/>行處，若在講堂中，不共住止。或時來者，隨宜說法，無所希求。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0430a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0430a1101">此應離劣友緣。求聲聞果者志在小乘，若菩薩具有佛智，遇此小乘人，亦可隨
<lb ed="TX" n="0430a12"/>緣攝受。但此係初發心菩薩，始獲聞一乘境之行者。一與親近，則彼聲聞人亦自各
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0431a" n="0431a"/>
<lb ed="TX" n="0431a01"/>有其修證獨得之處，菩薩或爲所移以致退墮，或因所見互異致起爭論，反礙進修，
<lb ed="TX" n="0431a02"/>故不與親近爲最合宜。若來問法，則亦當隨宜爲說。然亦卽說⸺此大乘之妙法—
<lb ed="TX" n="0431a03"/>—之卽已，幷不希求其必能領受也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0431a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0431a0401">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！又菩薩摩訶薩，不應於女人身取能生欲想相而爲說法，亦不樂見；
<lb ed="TX" n="0431a05"/>若入他家，不與小女、處女、寡女等共語，亦復不近五種不男之人以爲親厚。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0431a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0431a0601">此應離長染緣。能生欲想，謂能令彼起愛欲之想。言菩薩不應存此心而爲女人
<lb ed="TX" n="0431a07"/>說法，非謂不應爲女人說法也。小女、卽幼女，處女、守貞不字者，寡女、已無夫
<lb ed="TX" n="0431a08"/>者。五種不男之人，謂生來便不具男根者，以刀除去者⸺如閹宦是，遇男變男遇
<lb ed="TX" n="0431a09"/>女變女嫉妒不能淫者，半月變男半月變女者，或男或女隨時變移無定者。以上各種
<lb ed="TX" n="0431a10"/>，菩薩應不樂見、不與語、不與親厚者，爲此非法器，徒致增長不淸淨法，於宏法
<lb ed="TX" n="0431a11"/>無益耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0431a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0431a1201">『不獨入他家；若有因緣須獨入時，但一心念佛。若爲女人說法，不露齒笑，不
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0432a" n="0432a"/>
<lb ed="TX" n="0432a01"/>現胸臆；乃至爲法猶不親厚，況復餘事！不樂畜年少弟子，沙彌小兒亦不樂與同師。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0432a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0432a0201">此應離譏訶緣、非軌緣、及散亂緣。獨入女子家，非卽便有過失，特易漸生過
<lb ed="TX" n="0432a03"/>失，且召譏嫌，故不獨入。至不得已獨入時，則如入險途，應卽一心念佛。旣以攝
<lb ed="TX" n="0432a04"/>心淸淨，兼望佛力加被護持淨戒也。露齒笑爲輕笑，現胸臆爲無儀，均屬非軌，幷
<lb ed="TX" n="0432a05"/>應遠離。畜年少弟子、沙彌小兒及與同師，則均不免任敎育保護之責，事至紛擾，
<lb ed="TX" n="0432a06"/>亦非菩薩志存宏道之時所宜也。</p>
<lb ed="TX" n="0432a07"/><p xml:id="pTX10p0432a0701">以上種種，皆敎菩薩之律儀。離此十惡緣，卽爲菩薩之修戒行也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0432a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0432a0801">『常好坐禪，在於閒處修攝其心。<name role="" type="person">文殊師利</name>！是名初親近處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0432a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0432a0901">此釋修定行幷總結也。一切惡律儀之法旣無不遠離，由是守護六根不令放逸，
<lb ed="TX" n="0432a10"/>故能與禪定相應，此爲由戒生定。惡緣之處旣不應親近，益顯善緣之處當親近耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0432a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　第二親近處</cb:mulu><head>子二　第二親近處</head>
<lb ed="TX" n="0432a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0432a1201">『復次、菩薩摩訶薩觀一切法空，如實相不顚倒，不動、不退、不轉。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0433a" n="0433a"/>
<lb ed="TX" n="0433a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0433a0101">此下釋修慧行，爲由定生慧也。約分爲二：初、空觀，後、有觀。自觀一切法
<lb ed="TX" n="0433a02"/>空句至無礙無障，共十八句，爲空觀，茲逐次釋之：一切法皆由遍計所執而有，先
<lb ed="TX" n="0433a03"/>有種種我，如世間有士夫等我，出世間有預流等我。世法中有五行、五常等法，佛
<lb ed="TX" n="0433a04"/>法中有六根、六塵等法。皆因妄心分別，遂見有我法可得。而究其體性，畢竟空寂
<lb ed="TX" n="0433a05"/>，故曰一切法空。以人我、法我二俱空故，一切法之實體於以顯現，故曰如實相。
<lb ed="TX" n="0433a06"/>以隨順於遍計所執，遂依之起顚倒所生染法，若隨順眞如實法，卽爲淸淨依他起性
<lb ed="TX" n="0433a07"/>故不顚倒，以上爲三性空觀。由觀一切法空，顯於平等實相，遠離顚倒，故法體常
<lb ed="TX" n="0433a08"/>住不動。凡可進退移轉者爲動，以能動故或隨上品進轉，或隨下品退失。有爲法若
<lb ed="TX" n="0433a09"/>是，無爲法不爾。此於空觀之中，一一顯法體之實相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0433a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0433a1001">『如虛空無所有性，一切語言道斷，不生、不出、不起。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0433a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0433a1101">虛空無所有，亦無能有，故無能得無所得，二得俱無是卽眞如性，故爲言語理
<lb ed="TX" n="0433a12"/>路之所不能達。生、出、起三相，皆有爲相，卽有變異有毀滅。若實相平等常住，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0434a" n="0434a"/>
<lb ed="TX" n="0434a01"/>無毀滅相故無生相，無變異相故無出相、起相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0434a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0434a0201">『無名無相實無所有，無量、無邊、無礙、無障。以</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0434a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0434a0301">分別故有相，以分別相故有名，法體離於能遣所遣，故非名相所能到，故曰
<lb ed="TX" n="0434a04"/>無名無相。以言語道斷名相不及故，一切妄法遂於實相上均無所有。以下四句，更
<lb ed="TX" n="0434a05"/>顯法體之超妙。無有三世之相可得、爲無量，無有十方之際可得、爲無邊，離一切
<lb ed="TX" n="0434a06"/>煩惱障、爲無礙，離一切所知障、爲無障。以上十八句，爲三觀中之空觀。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0434a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0434a0701">『但以因緣有，從顚倒生，故說。常樂觀如是法相，是名菩薩摩訶薩第二親近處
<lb ed="TX" n="0434a08"/>。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0434a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0434a0901">此爲有觀。一切法空旣爲眞空，一切法有卽爲妄有。虛空、國土、三界、五趣
<lb ed="TX" n="0434a10"/>、四生一切法境，莫不由迷妄想成，由無明生起，故曰以因緣有，從顚倒生。此特
<lb ed="TX" n="0434a11"/>略說其義耳，能常作有、空兩觀，卽能破人、法二我執，離煩惱、所知之二障，是
<lb ed="TX" n="0434a12"/>卽菩薩摩訶薩第二親近處也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0435a" n="0435a"/>
<lb ed="TX" n="0435a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0435a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌住安樂行</cb:mulu><head>壬一　頌住安樂行</head>
<lb ed="TX" n="0435a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　勸示</cb:mulu><head>癸一　勸示</head>
<lb ed="TX" n="0435a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0435a0401">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『若有菩薩，於後惡世，無怖畏心，欲說是經
<lb ed="TX" n="0435a05"/>，應入行處及親近處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0435a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0435a0601">此一頌半頌勸示，謂勸行此安樂行而示以應安住之處也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0435a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　別頌</cb:mulu><head>癸二　別頌</head>
<lb ed="TX" n="0435a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　頌外人境有法二處</cb:mulu><head>子一　頌外人境有法二處</head>
<lb ed="TX" n="0435a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0435a0901">『常離國王、及國王子、大臣、官長，兇險戲者，及旃陀羅，外道、梵志；亦不
<lb ed="TX" n="0435a10"/>親近增上慢人，貪著小乘三藏學者，破戒比丘，名字羅漢；及比丘尼好戲笑者，深著
<lb ed="TX" n="0435a11"/>五欲求現滅度諸優婆夷，皆勿親近。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0435a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0435a1201">此前一頌半，頌離損害、壞亂、惡業、惡見四緣。後三頌頌離劣友緣。三藏、
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0436a" n="0436a"/>
<lb ed="TX" n="0436a01"/>指小乘之經、律、論三藏。名字羅漢，謂非眞阿羅漢。現滅度，謂於現法中求究竟
<lb ed="TX" n="0436a02"/>安樂，亦稱現法涅槃。如在家、出家實未能離於五欲，而但求現世一生之安樂淸淨
<lb ed="TX" n="0436a03"/>者，非解脫生死之涅槃也。以上均言應離。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0436a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0436a0401">『若是人等，以好心來，到菩薩所，爲聞佛道，菩薩則以無所畏心，不懷希望而
<lb ed="TX" n="0436a05"/>爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0436a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0436a0601">此二頌、頌不離。聞佛道、謂聞修行成佛之道。不懷希望，謂不希望其名利恭
<lb ed="TX" n="0436a07"/>敬，與必能荷擔佛法也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0436a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0436a0801">『寡女、處女、及諸不男，皆勿親近以爲親厚。亦莫親近屠兒、魁膾、畋獵、漁
<lb ed="TX" n="0436a09"/>捕，爲利殺害，販肉自活，衒賣女色，如是之人皆勿親近。兇險相撲、種種嬉戲，諸
<lb ed="TX" n="0436a10"/>淫女等，盡勿親近。莫獨屛處爲女說法，若說法時無得戲笑。入里乞食，將一比丘，
<lb ed="TX" n="0436a11"/>若無比丘，一心念佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0436a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0436a1201">此六頌、頌離四處。不男、謂非法器之衆生，如前已釋。魁膾、細切肉之人。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0437a" n="0437a"/>
<lb ed="TX" n="0437a01"/>畋獵、射擊禽獸者。爲利殺害，爲謀生之利而以殺害生命爲事。衒賣女色，指業淫
<lb ed="TX" n="0437a02"/>者。屛處、獨處也，屛處爲女說法，則有乖儀軌。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0437a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0437a0301">『是則名爲行處、近處，以此二處，能安樂說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0437a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0437a0401">此總結也。無所畏等名爲行處，離外惡緣等名爲親近處。以上總明外離惡緣，
<lb ed="TX" n="0437a05"/>爲行處、親近處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0437a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　頌有空法行處</cb:mulu><head>子二　頌有空法行處</head>
<lb ed="TX" n="0437a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0437a0701">『又復不行上中下法、有爲無爲、實不實法，亦不分別是男是女，不得諸法，不
<lb ed="TX" n="0437a08"/>知不見，是則名爲菩薩行處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0437a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0437a0901">此頌有空二觀爲菩薩行處。不行、卽於法無所行，爲無法執。上、指佛法，中
<lb ed="TX" n="0437a10"/>、指三乘之出世法，下、指世間法。有爲、謂有生滅法，無爲、無生滅法。實、卽
<lb ed="TX" n="0437a11"/>有實體之實法，不實、謂實體上分位之假法。以上頌法空。亦不分別爲男爲女，此
<lb ed="TX" n="0437a12"/>爲無衆生執。不得諸法、不知、不見，謂我所有法空、及知者見者空也，以上頌生
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0438a" n="0438a"/>
<lb ed="TX" n="0438a01"/>空。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0438a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子三　頌中道境親近處</cb:mulu><head>子三　頌中道境親近處</head>
<lb ed="TX" n="0438a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0438a0301">『一切諸法空無所有，無有常住，亦無起滅，是名智者所親近處。顚倒分別，諸
<lb ed="TX" n="0438a04"/>法有無、是實非實、是生非生。在於閒處修攝其心，安住不動如<name role="" type="person">須彌山</name>。觀一切法皆
<lb ed="TX" n="0438a05"/>無所有，猶如虛空，無有堅固，不生、不出、不動、不退、常住一相，是名近處。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0438a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0438a0601">此頌中道實相觀爲菩薩之親近處。空無所有，謂有爲法空；無有常住，謂無爲
<lb ed="TX" n="0438a07"/>法亦空。一切諸法有無、虛實、生滅之相，悉由因緣顚倒分別而生，而諸法之實體
<lb ed="TX" n="0438a08"/>，唯是平等眞如一眞常住。故若了自心，則一切無有堅固之法，悉皆無有。菩薩惟
<lb ed="TX" n="0438a09"/>修攝其心常住一相，卽住於無所住，亦無住而無不住也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0438a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌得安樂果</cb:mulu><head>壬二　頌得安樂果</head>
<lb ed="TX" n="0438a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0438a1101">『若有比丘，於我滅後，入是行處及親近處，說斯經時，無有怯弱。菩薩有時入
<lb ed="TX" n="0438a12"/>於靜室，以正憶念，隨義觀法。從禪定起，爲諸國王、王子、臣民、婆羅門等，開化
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0439a" n="0439a"/>
<lb ed="TX" n="0439a01"/>演暢說斯經典，其心安隱，無有怯弱。<name role="" type="person">文殊師利</name>！是名菩薩安住初法，能於後世說法
<lb ed="TX" n="0439a02"/>華經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0439a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0439a0301">遠離諸惡，住於佛法，故心無怯弱；無怯故安，因安故樂。後五句結之。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0439a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　正語行</cb:mulu><head>庚二　正語行</head>
<lb ed="TX" n="0439a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　標勸</cb:mulu><head>辛一　標勸</head>
<lb ed="TX" n="0439a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0439a0601">『又<name role="" type="person">文殊師利</name>！如來滅後，於末法中欲說是經，應住安樂行。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0439a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0439a0701">此標擧應住之處、以勸諸菩薩也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0439a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　別示</cb:mulu><head>辛二　別示</head>
<lb ed="TX" n="0439a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　長行</cb:mulu><head>壬一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0439a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0439a1001">『若口宣說，若讀經時，不樂說人及經典過，亦不輕慢諸餘法師，不說他人好惡
<lb ed="TX" n="0439a11"/>、長短，於聲聞人亦不稱名說其過惡，亦不稱名讚歎其美，又亦不生怨嫌之心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0439a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0439a1201">此釋應離七惡。樂說人過，及說經典過，輕慢其餘法師，及說人長短，均爲言
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0440a" n="0440a"/>
<lb ed="TX" n="0440a01"/>語之過，爲說經時所應遠離。智度論云：善人相者，不自讚毀，不讚毀他。又說經
<lb ed="TX" n="0440a02"/>典過，及慢餘法師者，大都爲大乘、小乘互較優劣等事。若稱名說其過惡，則阻其
<lb ed="TX" n="0440a03"/>向大。若讚聲聞小乘人之美，則使信大乘者心志不堅。以上六種，均爲應離之語惡
<lb ed="TX" n="0440a04"/>。無怨嫌聲聞之心，似屬意業，然旣存是心，則易出諸口，故亦應戒。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0440a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0440a0501">『善修如是安樂心故，諸有聽者不逆其意，有所難問不以小乘法答，但以大乘而
<lb ed="TX" n="0440a06"/>爲解說，令得一切種智』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0440a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0440a0701">此釋善修安樂心。蓋所住者安樂行，能住者心也，故應善修此心。不逆聽者之
<lb ed="TX" n="0440a08"/>意、爲契機，答必以大乘法、爲契理。令得一切種智，則爲菩薩之體佛心也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0440a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　重頌</cb:mulu><head>壬二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0440a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌修安樂行</cb:mulu><head>癸一　頌修安樂行</head>
<lb ed="TX" n="0440a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0440a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『菩薩常樂安隱說法，於淸淨地而施床座，以
<lb ed="TX" n="0440a12"/>油塗身，澡浴塵穢，著新淨衣，內外俱淨，安處法座，隨問爲說。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0441a" n="0441a"/>
<lb ed="TX" n="0441a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0441a0101">此頌安坐淨身、隨問說法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0441a0201">『若有比丘及比丘尼、諸優婆塞及優婆夷、國王、王子、群臣、士民，以微妙義
<lb ed="TX" n="0441a03"/>，和顏爲說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0441a0401">此頌和顏演說微妙法義。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0441a0501">『若有難問，隨義而答，因緣、譬喩，敷演分別。以是方便，皆使發心，漸漸增
<lb ed="TX" n="0441a06"/>益，入於佛道。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0441a0701">此頌方便答問、令他饒益。難問、謂疑義未能通達之處，擧此爲問，故曰難問
<lb ed="TX" n="0441a08"/>。方便、謂以善巧之語，使難問之義通達，卒以佛理啓發其向道之心也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0441a0901">『除懶惰意及懈怠想，離諸憂惱，慈心說法。晝夜常說無上道敎，以諸因緣、無
<lb ed="TX" n="0441a10"/>量譬喩，開示衆生，咸令歡喜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0441a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0441a1101">此頌自除惡染、勤宣法義。對於世間染汚之法，不妨懶惰而不爲，而於宏揚佛
<lb ed="TX" n="0441a12"/>法修菩薩道，則須以極大之勇猛行之。若於此起懶惰之意，生懈怠之想，其何能與
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0442a" n="0442a"/>
<lb ed="TX" n="0442a01"/>諸佛三大阿僧祇劫修行之意相應乎？除懶惰與懈怠，爲精進波羅密。憂惱、謂煩憂
<lb ed="TX" n="0442a02"/>惱亂，離諸憂惱，爲禪定波羅密。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0442a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0442a0301">『衣服、臥具、飮食、醫藥，而於其中無所希望，但一心念說法因緣，願成佛道
<lb ed="TX" n="0442a04"/>，令衆亦爾，是則大利，安樂供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0442a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0442a0501">此頌自無希求、願共成佛。衣服、臥具、飮食、醫藥，爲四受用事。菩薩於此
<lb ed="TX" n="0442a06"/>無所希求，惟念諸佛說法之因緣，以求自他共利，此卽爲眞安樂、眞供養也。諸佛
<lb ed="TX" n="0442a07"/>說法因緣，卽內自觀證於實相，安住行處、親近處，遠離諸外惡緣，與隨順衆生之
<lb ed="TX" n="0442a08"/>機說法等是也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0442a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌得安樂果</cb:mulu><head>癸二　頌得安樂果</head>
<lb ed="TX" n="0442a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0442a1001">『我滅度後，若有比丘能演說斯妙法華經，心無嫉恚、諸惱障礙，亦無憂愁及罵
<lb ed="TX" n="0442a11"/>詈者，又無怖畏加刀杖等，亦無擯出，安住忍故。智者如是善修其心，能住安樂，如
<lb ed="TX" n="0442a12"/>我上說。其人功德，千萬億劫，算數譬喩說不能盡。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0443a" n="0443a"/>
<lb ed="TX" n="0443a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0443a0101">心無嫉恚下二頌，頌比丘能離諸惡。謂心旣無嫉恚諸惱障礙，心亦無憂愁，復
<lb ed="TX" n="0443a02"/>不憂愁於人之罵詈，又無怖畏於加以刀杖等事，亦無怖畏於受人擯出也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0443a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚三　意離諸惡自利行</cb:mulu><head>庚三　意離諸惡自利行</head>
<lb ed="TX" n="0443a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0443a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　修安樂行</cb:mulu><head>壬一　修安樂行</head>
<lb ed="TX" n="0443a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　離惡</cb:mulu><head>癸一　離惡</head>
<lb ed="TX" n="0443a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0443a0701">『又、<name role="" type="person">文殊師利</name>！菩薩摩訶薩，於後末世法欲滅時，受持、讀誦斯經典者，無懷
<lb ed="TX" n="0443a08"/>嫉妒、諂、誑之心，亦勿輕罵學佛道者，求其長短。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0443a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0443a0901">以意離諸惡究竟，卽爲常樂我淨，卽爲大般涅槃，故爲自利之行。</p>
<lb ed="TX" n="0443a10"/><p xml:id="pTX10p0443a1001">此釋離惡。一、離嫉妒，二、離諂曲，三、離誑詐，四、離求人長短。蓋嫉妒
<lb ed="TX" n="0443a11"/>、諂曲及誑詐，爲意業煩惱之最猛利者，恆妨礙質直心之發達；而求人長短之意業
<lb ed="TX" n="0443a12"/>，亦爲惡身語業之先導。若隱存是意以對於受持是經者，則必妨害行者之精進與佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0444a" n="0444a"/>
<lb ed="TX" n="0444a01"/>法之流通，不能利他而又害之，安能成自利之功德乎！故菩薩深戒之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0444a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0444a0201">『若比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷⸺求聲聞者，求辟支佛者，求菩薩道者，
<lb ed="TX" n="0444a03"/>無得惱之令其疑悔⸺語其人言：「汝等去道甚遠，終不能得一切種智。所以者何？
<lb ed="TX" n="0444a04"/>汝是放逸之人，於道懈怠故」。又亦不應戲論諸法，有所諍競。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0444a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0444a0501">此復釋離惡。一、不惱他，二、不戲論。比丘等四衆之中，或求聲聞，或求辟
<lb ed="TX" n="0444a06"/>支佛，或求菩薩道。若對於其一種人，不知方便引導以會歸於一乘，但輕率言其去
<lb ed="TX" n="0444a07"/>佛智甚遠終不能得，甚或責之爲放逸懈怠，此於三乘人之進修毫無所益，徒足以惱
<lb ed="TX" n="0444a08"/>亂其心志而已。又對於諸法，作無義理及無饒益之言者，皆爲不應說而說，易啓辯
<lb ed="TX" n="0444a09"/>爭，卽爲戲論。是均非誓持一乘妙法華經之菩薩所應出此。惱亂戲論，均屬語業，
<lb ed="TX" n="0444a10"/>然能謹之於意，則語惡不生。故曰：無得惱亂，不應戲論，蓋望菩薩於意業中深戒
<lb ed="TX" n="0444a11"/>之也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0444a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　修善</cb:mulu><head>癸二　修善</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0445a" n="0445a"/>
<lb ed="TX" n="0445a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0445a0101">『當於一切衆生起大悲想，於諸如來起慈父想，於諸菩薩起大師想，於十方諸大
<lb ed="TX" n="0445a02"/>菩薩常應深心恭敬禮拜，於一切衆生平等說法。以順法故，不多不少，乃至深愛法者
<lb ed="TX" n="0445a03"/>亦不爲多說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0445a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0445a0401">心佛衆生三無差別，生佛本來同體，惟佛能證之，故有大悲心於佛之智海中任
<lb ed="TX" n="0445a05"/>運流出。若菩薩始領一乘之境，尙未證於此境，故令於一切衆生起同體大悲之想。
<lb ed="TX" n="0445a06"/>如來能與衆生以樂，如慈父之於子，故令於如來起慈父想。菩薩以般若行爲主，般
<lb ed="TX" n="0445a07"/>若行爲學佛之師，故令於諸菩薩起大師想。以敬師故，遂於十方菩薩起身業之恭敬
<lb ed="TX" n="0445a08"/>禮拜。以悲衆生、復不戲論諸法故，遂於一切衆生能爲平等說法。是法平等本無高
<lb ed="TX" n="0445a09"/>下，斯乃法性平等而說，故爲順法。若爲愛法者多說，卽爲有愛憎心。旣啓論諍，
<lb ed="TX" n="0445a10"/>亦違法性，故不應爲深愛法者多說。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0445a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　得安樂果</cb:mulu><head>壬一　得安樂果</head>
<lb ed="TX" n="0445a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0445a1201">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！是菩薩摩訶薩，於後末世法欲滅時，有成就是第三安樂行者，說是
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0446a" n="0446a"/>
<lb ed="TX" n="0446a01"/>法時，無能惱亂，得好同學共讀誦是經，亦得大衆而來聽受。聽已能持，持已能誦，
<lb ed="TX" n="0446a02"/>誦已能說，說已能書，若使人書，供養經卷，恭敬尊重讚歎』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0446a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0446a0301">此釋意離諸惡之果。菩薩旣無嫉妒、諂、誑，亦不求人長短，復不惱亂他人，
<lb ed="TX" n="0446a04"/>亦不戲論諸法，如是質直、慈悲，宜乎說是法時，聽法者、同學者、亦不好爲惱亂
<lb ed="TX" n="0446a05"/>，而悉樂於受持也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0446a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0446a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0446a0701">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『若欲說是經，當捨嫉、恚、慢、諂、誑、邪
<lb ed="TX" n="0446a08"/>僞心，常修質直行。不輕懱於人，亦不戲論法，不令他疑悔，云汝不得佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0446a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0446a0901">此二頌、頌離惡。質、謂質樸，直、謂直心。能質直，故遠離諸惡。又不欲以
<lb ed="TX" n="0446a10"/>此質直表示於人，故無輕懱他人之意。疑悔、卽惱他之結果。行者聞言生惱之後，
<lb ed="TX" n="0446a11"/>或疑所習之是非莫定，或竟悔其所習之已非也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0446a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0446a1201">『是佛子說法，常柔和能忍，慈悲於一切，不生懈怠心。十方大菩薩，愍衆故行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0447a" n="0447a"/>
<lb ed="TX" n="0447a01"/>道，應生恭敬心，是則我大師。於諸佛世尊，生無上父想。破於憍慢心，說法無障礙
<lb ed="TX" n="0447a02"/>。第三法如是，智者應守護，一心安樂行，無量衆所敬。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0447a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0447a0301">前三頌、頌修善，末一頌、勸修。於不甚了解法義者，卽不肯爲說，是爲憍慢
<lb ed="TX" n="0447a04"/>，亦屬有愛憎心，乖平等義，故於說法易啓論諍，致生障礙。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0447a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚四　心修諸善利他行</cb:mulu><head>庚四　心修諸善利他行</head>
<lb ed="TX" n="0447a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　長行</cb:mulu><head>辛一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0447a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　修安樂行</cb:mulu><head>壬一　修安樂行</head>
<lb ed="TX" n="0447a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　敎慈悲</cb:mulu><head>癸一　敎慈悲</head>
<lb ed="TX" n="0447a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0447a0901">『又、<name role="" type="person">文殊師利</name>！菩薩摩訶薩，於後末世法欲滅時，有持是法華經者，於在家、
<lb ed="TX" n="0447a10"/>出家人中生大慈心，於非菩薩人中生大悲心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0447a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0447a1101">無論爲在家、出家之人，旣持是經修大乘之行，必以能得大乘之果爲樂；菩薩
<lb ed="TX" n="0447a12"/>欲與以樂，故生大慈心。不修大乘行之衆生，卽爲非菩薩人，不修大行以爲因，卽
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0448a" n="0448a"/>
<lb ed="TX" n="0448a01"/>不能得大果以爲樂，不能得樂卽有一切苦；菩薩欲令離苦，故生大悲心。此慈悲心
<lb ed="TX" n="0448a02"/>，全對衆生而起，故曰利他行。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0448a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　敎作念</cb:mulu><head>癸二　敎作念</head>
<lb ed="TX" n="0448a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0448a0401">『應作是念：如是之人則爲大失！如來方便隨宜說法，不聞、不知、不覺。不問
<lb ed="TX" n="0448a05"/>、不信、不解。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0448a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0448a0601">此敎念惛迷。如來方便之敎，原以隨順衆生之機，乃衆生以下劣之心，起限量
<lb ed="TX" n="0448a07"/>之見，不悟方便，反生執著。故本爲一乘之理，而聞如未聞，不能了知，不能覺證
<lb ed="TX" n="0448a08"/>。旣有所疑，復不能問，故疑未斷而不信，以不信故不起修習，故不眞了解，致永
<lb ed="TX" n="0448a09"/>失於佛法，故所失甚大。以上均屬惛迷之相。而此聞、知、覺、問、信、解之六事
<lb ed="TX" n="0448a10"/>中，尤以眞正信解爲最難得。如縱論經典，高談禪理，往往辯辭甚富，則不能謂爲
<lb ed="TX" n="0448a11"/>一無所解。然於行持，則於佛法或多未合。推其不能起行，仍由未能眞信，是之謂
<lb ed="TX" n="0448a12"/>解而不信。又若聞三寶之名，卽發生讚歎、恭敬、禮拜等事，似不能謂爲不信佛。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0449a" n="0449a"/>
<lb ed="TX" n="0449a01"/>然考其信佛之眞際，或視同仙、鬼、神祇之類，則又尙未明了佛之義諦，是之謂信
<lb ed="TX" n="0449a02"/>而不解。故信而能解，斯爲正解；解而又信，斯爲正信也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0449a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0449a0301">『其人雖不問、不信、不解是經，我得阿耨多羅三藐三菩提時，隨在何地，以神
<lb ed="TX" n="0449a04"/>通力、智慧力，引之令得住是法中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0449a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0449a0501">此敎念化導。菩薩於此惛迷之人，仍本其大悲誓願及神通智慧之力，終得引之
<lb ed="TX" n="0449a06"/>令住是一乘之大法。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0449a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　得安樂果</cb:mulu><head>壬二　得安樂果</head>
<lb ed="TX" n="0449a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0449a0801">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！是菩薩摩訶薩，於如來滅後，有成就此第四法者，說是法時無有過
<lb ed="TX" n="0449a09"/>失，常爲比丘、比丘尼、優婆塞、優婆夷、國王、王子、大臣、人民、婆羅門、居士
<lb ed="TX" n="0449a10"/>等供養恭敬，尊重讚歎。虛空諸天，爲聽法故亦常隨侍。若在聚落、城邑、空閒林中
<lb ed="TX" n="0449a11"/>，有人來欲難問者，諸天晝夜常爲法故而衛護之，能令聽者皆得歡喜。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0449a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0449a1201">無有過失，謂菩薩慈悲，於一切衆生護念化導，令得究竟住於佛法。如是功行
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0450a" n="0450a"/>
<lb ed="TX" n="0450a01"/>，所有天、人、魔怨，無能得其過失，故爲一切天人等衆所共供養而護持也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0450a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0450a0201">『所以者何？此經是一切過去、未來、現在諸佛神力所護故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0450a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0450a0301">此釋所由。三世諸佛皆共說是一乘妙法，故共呵護。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0450a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬三　歎經勝妙</cb:mulu><head>壬三　歎經勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0450a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　標勝妙</cb:mulu><head>癸一　標勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0450a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0450a0601">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！是法華經，於無量國中，乃至名字不可得聞，何況得見、受持、讀
<lb ed="TX" n="0450a07"/>誦？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0450a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0450a0801">無量大千界中，多有不得聞是經名字者，顯經不妄傳，與非至其時不獲聽聞者
<lb ed="TX" n="0450a09"/>爲數至衆。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0450a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　喩勝妙</cb:mulu><head>癸二　喩勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0450a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　明佛昔施權</cb:mulu><head>子一　明佛昔施權</head>
<lb ed="TX" n="0450a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0450a1201">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！譬如強力轉輪聖王，欲以威勢降伏諸國，而諸小王不順其命。時轉
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0451a" n="0451a"/>
<lb ed="TX" n="0451a01"/>輪王起種種兵而往討伐，王見兵衆戰有功者，卽大歡喜隨功賞賜：或與田宅、聚落、
<lb ed="TX" n="0451a02"/>城邑，或與衣服、嚴身之具，或與種種珍寶、金、銀、琉璃、硨磲、瑪瑙、珊瑚、琥
<lb ed="TX" n="0451a03"/>珀、象、馬、車乘、奴婢、人民，唯髻中明珠不以與之。所以者何？獨王頂上有此一
<lb ed="TX" n="0451a04"/>珠，若以與之，王諸眷屬必大驚怪。<name role="" type="person">文殊師利</name>！如來亦復如是，以禪定、智慧力得法
<lb ed="TX" n="0451a05"/>國土，王於三界。而諸魔王不肯順伏，如來賢聖諸將與之共戰，其有功者心亦歡喜。
<lb ed="TX" n="0451a06"/>於四衆中爲說諸經，令其心悅，賜以禪定、解脫、無漏根、力諸法之財，又復賜與涅
<lb ed="TX" n="0451a07"/>槃之城，言得滅度，引導其心令皆歡喜，而不爲說是法華經。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0451a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0451a0801">強力轉輪聖王，喩具大威德之如來。威勢降伏諸國，卽以禪定、智慧力之威勢
<lb ed="TX" n="0451a09"/>，降伏其心，而淨本心之佛土。不順命之諸小王，喩果上之欲、色二界天魔。因中
<lb ed="TX" n="0451a10"/>之無明、煩惱等魔，如識陰爲五陰之魔王是也。起兵討伐，喩修習佛法，對治魔惱
<lb ed="TX" n="0451a11"/>。有功賞賜田宅等，喩佛爲四衆分別權說三乘，令各獲功德之樂，及先證涅槃之果
<lb ed="TX" n="0451a12"/>。髻中明珠不卽與此有尋常之功者，喩此法華經爲第一妙寶，三乘人根性未熟時，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0452a" n="0452a"/>
<lb ed="TX" n="0452a01"/>尙不能爲之宣說也。珠在頂上，喩妙法無上。眷屬驚怪，喩一乘妙法未經開顯，若
<lb ed="TX" n="0452a02"/>驟說之，一切世間諸天及人皆當驚疑也。田宅、聚落、象馬等，俱見前解。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0452a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　明佛今顯實</cb:mulu><head>子二　明佛今顯實</head>
<lb ed="TX" n="0452a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0452a0401">『<name role="" type="person">文殊師利</name>！如轉輪王，見諸兵衆有大功者，心甚歡喜，以此難信之珠⸺久在
<lb ed="TX" n="0452a05"/>髻中，不妄與人而今與之。如來亦復如是，於三界中爲大法王，以法敎化一切衆生，
<lb ed="TX" n="0452a06"/>見賢聖軍與五陰魔、煩惱魔、死魔共戰，有大功勳，滅三毒，出三界，破魔網。爾時
<lb ed="TX" n="0452a07"/>、如來亦大歡喜，此法華經能令衆生至一切智，一切世間多怨難信，先所未說而今說
<lb ed="TX" n="0452a08"/>之。<name role="" type="person">文殊師利</name>！此法華經，是諸如來第一之說，於諸說中最爲甚深，末後賜與。如彼
<lb ed="TX" n="0452a09"/>強力之王，久護明珠，今乃與之。<name role="" type="person">文殊師利</name>！此法華經，諸佛如來祕密之藏，於諸經
<lb ed="TX" n="0452a10"/>中最在其上，長夜守護，不妄宣說。始於今日，乃與汝等而敷演之』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0452a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0452a1101">兵衆有大功，卽賢聖軍已伏諸魔，已滅三毒，出三界等是。難信之珠，卽多怨
<lb ed="TX" n="0452a12"/>難信之法華經。髻珠久祕今與，喩祕密法藏之法華經，向未宣說今乃敷演也。五陰
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0453a" n="0453a"/>
<lb ed="TX" n="0453a01"/>魔、謂色、受、想、行、識之魔，能覆障如來知見。煩惱魔、謂煩熱惱害心性，使
<lb ed="TX" n="0453a02"/>起種種變幻生死之法。如見煩惱、思煩惱、無明等煩惱是也。以此煩惱覆障，故一
<lb ed="TX" n="0453a03"/>眞法界悉變爲五陰之相。實則無明一破，煩惱一空，則五陰原爲法性也。由此五陰
<lb ed="TX" n="0453a04"/>，發生諸有漏業，如善業、惡業、不動業等，因業招報，在六凡則有分段生死，在
<lb ed="TX" n="0453a05"/>三乘則有變易生死，是爲死魔。三毒、指貪、瞋、癡，亦指見、思、無明三者。因
<lb ed="TX" n="0453a06"/>能滅毒，故出三界。故破上述諸魔之網，是謂有大功勳，以由此卽能迴小向大也。
<lb ed="TX" n="0453a07"/>一切智、卽佛智，非僅指根本智。多怨難信，以一切世間均墮魔網，故於是經不能
<lb ed="TX" n="0453a08"/>起信，不信則疑，故多怨謗也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0453a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　重頌</cb:mulu><head>辛二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0453a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　頌安樂行</cb:mulu><head>壬一　頌安樂行</head>
<lb ed="TX" n="0453a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0453a1101">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『常行忍辱，哀愍一切，乃能演說佛所讚經。
<lb ed="TX" n="0453a12"/>後末世時，持此經者，於家、出家及非菩薩，應生慈悲。斯等不聞、不信是經，則爲
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0454a" n="0454a"/>
<lb ed="TX" n="0454a01"/>大失；我得佛道，以諸方便，爲說此法，令住其中。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0454a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0454a0201">斯等不聞、言如斯等人，不聞是經也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0454a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　頌經勝妙</cb:mulu><head>壬二　頌經勝妙</head>
<lb ed="TX" n="0454a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　頌喩說</cb:mulu><head>癸一　頌喩說</head>
<lb ed="TX" n="0454a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0454a0501">『譬如強力轉輪之王，兵戰有功，賞賜諸物：象馬、車乘、嚴身之具，及諸田宅
<lb ed="TX" n="0454a06"/>、聚落、城邑，或與衣服、種種珍寶、奴婢、財物，歡喜賜與。如有勇健能爲難事，
<lb ed="TX" n="0454a07"/>王解髻中明珠賜之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0454a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0454a0801">此前三頌、頌喩昔權，後一頌、頌喩今實。能爲難事，謂能爲趨向大乘之難事
<lb ed="TX" n="0454a09"/>也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0454a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　頌法合</cb:mulu><head>癸二　頌法合</head>
<lb ed="TX" n="0454a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0454a1101">『如來亦爾，爲諸法王，忍辱大力、智慧寶藏、以大慈悲，如法化世。見一切人
<lb ed="TX" n="0454a12"/>受諸苦惱，欲求解脫，與諸魔戰，爲是衆生說種種法，以大方便說此諸經。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0455a" n="0455a"/>
<lb ed="TX" n="0455a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0455a0101">此三頌半、頌合昔權。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0455a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0455a0201">『旣知衆生得其力已，末後乃爲說是法華，如王解髻明珠與之。此經爲尊，衆經
<lb ed="TX" n="0455a03"/>中上，我常守護，不妄開示，今正是時，爲汝等說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0455a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0455a0401">此三頌、頌合今實。得力、謂衆生聞法得證，根性已熟。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0455a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　結答</cb:mulu><head>己三　結答</head>
<lb ed="TX" n="0455a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0455a0601">『我滅度後，求佛道者，欲得安隱演說是經，應當親近如是四法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0455a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0455a0701">此頌結成。欲得安隱，謂欲安隱於濁世之中爲人說法。四法：卽上身、語、意
<lb ed="TX" n="0455a08"/>心等四行。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0455a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　總明果安樂行相</cb:mulu><head>戊二　總明果安樂行相</head>
<lb ed="TX" n="0455a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　寤時果</cb:mulu><head>己一　寤時果</head>
<lb ed="TX" n="0455a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0455a1101">『讀是經者，常無憂惱，又無病痛，顏色鮮白。不生貧窮、卑賤、醜陋，衆生樂
<lb ed="TX" n="0455a12"/>見，如慕賢聖。天諸童子以爲給使，刀杖不加，毒不能害。若人惡罵，口則閉塞。遊
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0456a" n="0456a"/>
<lb ed="TX" n="0456a01"/>行無畏，如師子王；智慧光明，如日之照。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0456a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0456a0201">一頌半、頌自體無惡，一頌、頌天人愛敬，一頌、頌外惡不侵，一頌、頌聰慧
<lb ed="TX" n="0456a03"/>無畏。惡罵之口閉塞，顯罵人者省悟退阻之狀。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0456a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　夢時果</cb:mulu><head>己二　夢時果</head>
<lb ed="TX" n="0456a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0456a0501">『若於夢中，但見妙事：見諸如來坐師子座，諸比丘衆圍繞說法。又見龍、神、
<lb ed="TX" n="0456a06"/>阿修羅等，數如恆沙，恭敬合掌，自見其身而爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0456a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0456a0701">此初一頌半、頌見佛，後一頌半、頌見自說法。妙事、謂勝妙之事。唐仰山禪
<lb ed="TX" n="0456a08"/>師夢升<name role="" type="person">兜率天</name>，升彌勒第二座說法，此卽夢中說法果相。蓋至觀行相應時，始有之
<lb ed="TX" n="0456a09"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0456a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0456a1001">『又見諸佛身相金色，放無量光，照於一切，以梵音聲演說諸法；佛爲四衆，說
<lb ed="TX" n="0456a11"/>無上法。見身處中，合掌讚佛，聞法歡喜而爲供養；得陀羅尼，證不退智。佛知其心
<lb ed="TX" n="0456a12"/>，深入佛道，卽爲授記，成最正覺：「汝善男子，當於來世得無量智，佛之大道；國
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0457a" n="0457a"/>
<lb ed="TX" n="0457a01"/>土嚴淨，廣大無比；亦有四衆合掌聽法」。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0457a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0457a0201">此六頌半、頌見佛授記。得無量智佛之大道，謂得超過限量數量之佛智，以入
<lb ed="TX" n="0457a03"/>無上菩提之道也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0457a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0457a0401">『又見自身在山林中，修習善法，證諸實相。深入禪定，見十方佛，諸佛身金色
<lb ed="TX" n="0457a05"/>，百福相莊嚴，聞法爲人說，常有是好夢。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0457a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0457a0601">此二頌半、頌見身寂靜，修行見佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0457a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0457a0701">『又夢作國王，捨宮殿、眷屬，及上妙五欲，行詣於道場。在菩提樹下，而處
<lb ed="TX" n="0457a08"/>師子座，求道過七日，得諸佛之智。成無上道已，起而轉法輪，爲四衆說法，經千萬
<lb ed="TX" n="0457a09"/>億劫，說無漏妙法，度無量衆生。後當入涅槃，如煙盡燈滅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0457a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0457a1001">此四頌、頌夢中八相成道之相。煙盡燈滅、喩衆生應度者度盡，而佛入於涅槃
<lb ed="TX" n="0457a11"/>也。菩薩修行精進至相應時，一切果相均於夢中先時顯現。是將來一切之果，已在
<lb ed="TX" n="0457a12"/>今日之夢中；然則今日之果，亦曾在昔日之夢中；前日之果，更曾在昔日之昔日之
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0458a" n="0458a"/>
<lb ed="TX" n="0458a01"/>夢中。是所有諸法果相，固無一不在衆生之夢中也。更進言之，夢固爲夢，而非夢
<lb ed="TX" n="0458a02"/>者亦豈果爲眞實？未來之果固在夢中，過去之果又如煙盡燈滅，卽亦與夢何異？而
<lb ed="TX" n="0458a03"/>現在之刹那、刹那，復不可以一瞬住，然則所謂三世、十方諸法，又安往而非夢中
<lb ed="TX" n="0458a04"/>也耶？</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0458a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　結前果</cb:mulu><head>己三　結前果</head>
<lb ed="TX" n="0458a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0458a0601">『若後惡世中，說是第一法，是人得大利，如上諸功德』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0458a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0458a0701">此頌結成。第一法、卽妙法華經。大利、指寤時安樂、夢中安樂兩種。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0458a08"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0458a0801">從地涌出品第十五</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0458a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0458a0901">正宗分明一乘之行，其第一章、明所行行已竟，茲明能行人，卽明由修安樂行
<lb ed="TX" n="0458a10"/>所成就之人也。釋之者、爲從地涌出品。在經品次第，則居十五。</p>
<lb ed="TX" n="0458a11"/><p xml:id="pTX10p0458a1101">佛自久遠劫來，所化成之菩薩，數量無上，功德無上，卽佛化導巧妙之智慧無
<lb ed="TX" n="0458a12"/>上。爲示現敎化無上，故有此品。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0459a" n="0459a"/>
<lb ed="TX" n="0459a01"/><p xml:id="pTX10p0459a0101">以諸菩薩從地中而升至虛空，故曰從地涌出。然此爲事相，茲更就敎義詳釋之
<lb ed="TX" n="0459a02"/>如下。先釋地爲何義：或云超出於生死之地，或云開顯菩提心於衆生心地，解之者
<lb ed="TX" n="0459a03"/>良非一說。但就本經言，地者、卽一乘實相之境地，以爲佛果妙覺智所究竟證故，
<lb ed="TX" n="0459a04"/>亦名爲佛之果地、覺地。次、釋從地涌出者爲何等菩薩：六萬恆河沙菩薩，亦各各
<lb ed="TX" n="0459a05"/>有六萬恆河沙眷屬，中有四大上首爲導師。六萬者、卽六識心。四導師者：卽十住
<lb ed="TX" n="0459a06"/>、十行、十迴向、十地，共四十也。言此一一皆具六法之根、塵、識心，若能契合
<lb ed="TX" n="0459a07"/>於一乘實相之境，卽皆應念化爲圓明妙智，顯現於妙覺果地之中，以證住、行、向
<lb ed="TX" n="0459a08"/>、地之果也。次、復釋以何因緣而此諸菩薩從地涌出：卽已修習此四安樂行故，及
<lb ed="TX" n="0459a09"/>行此四行之人已成就故。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0459a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙二　能行之人</cb:mulu><head>丙二　能行之人</head>
<lb ed="TX" n="0459a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　他土請持</cb:mulu><head>丁一　他土請持</head>
<lb ed="TX" n="0459a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0459a1201">爾時、他方國土諸來菩薩摩訶薩，過八恆河沙數，於大衆中起，合掌作禮而白佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0460a" n="0460a"/>
<lb ed="TX" n="0460a01"/>言：『世尊！若聽我等於佛滅後，在此<name role="" type="person">娑婆世界</name>，勤加精進，護持讀、誦、書寫、供
<lb ed="TX" n="0460a02"/>養是經典者，當於此土而廣說之』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0460a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0460a0301">此謂從他國土來之諸菩薩，請在<name role="" type="person">娑婆世界</name>護持是經也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0460a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　如來不許</cb:mulu><head>丁二　如來不許</head>
<lb ed="TX" n="0460a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0460a0501">爾時、佛吿諸菩薩摩訶薩衆：『止！善男子！不須汝等護持此經。所以者何？我
<lb ed="TX" n="0460a06"/><name role="" type="person">娑婆世界</name>，自有六萬恆河沙等菩薩摩訶薩，一一菩薩各有六萬恆河沙眷屬，是諸人等
<lb ed="TX" n="0460a07"/>能於我滅後護持讀誦、廣說此經』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0460a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0460a0801">此謂不須由他方菩薩住於本土護持是經也。以他土菩薩於他土有緣，而此土自
<lb ed="TX" n="0460a09"/>有菩薩與本土有緣，故未之許。更就深密相言之，一切佛法皆從自性而得，六識心
<lb ed="TX" n="0460a10"/>雖具足煩惱，若悟本心盡爲妙智，故須自修自證，不待他求，不假他助。若向外馳
<lb ed="TX" n="0460a11"/>求，及希他敎化，皆如來之所不許也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0460a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁三　此方涌出</cb:mulu><head>丁三　此方涌出</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0461a" n="0461a"/>
<lb ed="TX" n="0461a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　從地涌出</cb:mulu><head>戊一　從地涌出</head>
<lb ed="TX" n="0461a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0461a0201">佛說是時，<name role="" type="person">娑婆世界</name>三千大千國土，地皆振裂，而於其中有無量千萬億菩薩摩訶
<lb ed="TX" n="0461a03"/>薩同時涌出。是諸菩薩身皆金色，三十二相，無量光明，先盡在此<name role="" type="person">娑婆世界</name>之下此界
<lb ed="TX" n="0461a04"/>虛空中住。是諸菩薩，聞釋迦牟尼佛所說音聲，從下發來。一一菩薩，皆是大衆唱導
<lb ed="TX" n="0461a05"/>之首，各將六萬恆河沙眷屬，況將五萬、四萬、三萬、二萬、一萬恆河沙等眷屬者，
<lb ed="TX" n="0461a06"/>況復乃至一恆河沙、半恆河沙、四分之一，乃至千萬億那由他分之一，況復千萬億那
<lb ed="TX" n="0461a07"/>由他眷屬，況復億萬眷屬，況復千萬、百萬乃至一萬，況復一千、一百乃至一十，況
<lb ed="TX" n="0461a08"/>復將五、四、三、二、一弟子者，況復單己樂遠離行。如是等比，無量無邊，算數譬
<lb ed="TX" n="0461a09"/>喩所不能知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0461a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0461a1001">大千界地皆振裂，以將有諸大菩薩從地涌出，故現是相。佛身三十二相，而諸
<lb ed="TX" n="0461a11"/>菩薩亦皆如是相好者，以初地以上菩薩，已由相似位而進於分證位，皆於十方世界
<lb ed="TX" n="0461a12"/>分現應化，相好等同於佛也。虛空輪、周遍十方，本無上下可言；惟此就所依之地
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0462a" n="0462a"/>
<lb ed="TX" n="0462a01"/>涌出以升住於空，故顯爲來從地下。又、諸法實相之地，本離一切分別相，故此地
<lb ed="TX" n="0462a02"/>卽爲第一義空，亦卽前說所安住無量、無邊、無障、無礙之空。惟因當下開發顯現
<lb ed="TX" n="0462a03"/>之故，斯分別名其事相爲涌出、爲住空耳。眷屬、卽弟子衆多之稱。由六萬恆河沙
<lb ed="TX" n="0462a04"/>眷屬，至千萬億那由他分恆河沙眷屬之一，此爲以恆河沙爲單位而遞減之諸數。那
<lb ed="TX" n="0462a05"/>由他、卽此土數量之姟。千萬億那由他眷屬、至五四三二一弟子，此亦眷屬遞減之
<lb ed="TX" n="0462a06"/>數，但不帶分數耳。單己樂遠離行，謂樂自獨行幷無弟子者，然亦不可以數計，總
<lb ed="TX" n="0462a07"/>言涌出菩薩之多。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0462a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　昇空讚禮</cb:mulu><head>戊二　昇空讚禮</head>
<lb ed="TX" n="0462a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0462a0901">是諸菩薩從地出已，各詣虛空七寶妙塔，多寶如來、釋迦牟尼佛所。到已，向二
<lb ed="TX" n="0462a10"/>世尊頭面禮足，及至諸寶樹下師子座上佛所，亦皆作禮。右繞三匝，合掌恭敬，以諸
<lb ed="TX" n="0462a11"/>菩薩種種讚法而以讚歎，住在一面，欣樂瞻仰於二世尊。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0462a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0462a1201">旣禮多寶、釋迦，復向各分身佛繞行禮讚，顯佛衆禮繁，以啓下文時分之久。</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0463a" n="0463a"/>
<lb ed="TX" n="0463a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊三　神力促時</cb:mulu><head>戊三　神力促時</head>
<lb ed="TX" n="0463a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0463a0201">是諸菩薩摩訶薩從初涌出，以諸菩薩種種讚法而讚於佛，如是時間經五十小劫。
<lb ed="TX" n="0463a03"/>是時、釋迦牟尼佛默然而坐，及諸四衆亦皆默然。五十小劫，佛神力故令諸大衆謂如
<lb ed="TX" n="0463a04"/>半日。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0463a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0463a0501">五十小劫之久，佛以神力促之，令大衆謂如半日也。蓋衆生感覺此時分，如衆
<lb ed="TX" n="0463a06"/>生心量中之半日，實則佛心量中之五十小劫如故，此所謂由佛神力也。蓋一類有一
<lb ed="TX" n="0463a07"/>類之時劫，而每類時劫中卽各自有其心量中之單位，與其極短極長之槪量。如人類
<lb ed="TX" n="0463a08"/>心量中之壽量，爲時、日、月、年、世紀等；四王天之壽量，以人間五十年爲一天
<lb ed="TX" n="0463a09"/>等；至佛之壽量，則短劫攝長劫，長劫攝短劫，劫至無量佛亦與爲無量，劫只半日
<lb ed="TX" n="0463a10"/>佛亦與爲半日，此卽不可思議佛境界之時劫數量矣。非若衆生心量中之壽量，有智
<lb ed="TX" n="0463a11"/>慧、根器等爲之囿限也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0463a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊四　衆人共見</cb:mulu><head>戊四　衆人共見</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0464a" n="0464a"/>
<lb ed="TX" n="0464a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0464a0101">爾時、四衆亦以佛神力故，見諸菩薩遍滿無量百千萬億國土虛空。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0464a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊五　導師省問</cb:mulu><head>戊五　導師省問</head>
<lb ed="TX" n="0464a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0464a0301">是菩薩衆中有四導師：一名上行，二名無邊行，三名淨行，四名安立行。是四菩
<lb ed="TX" n="0464a04"/>薩於其衆中，最爲上首唱導之師。在大衆前，各共合掌，觀釋迦牟尼佛而問訊言：『
<lb ed="TX" n="0464a05"/>世尊！少病、少惱，安樂行不？所應度者受敎易不？不令世尊生疲勞耶』？爾時、四
<lb ed="TX" n="0464a06"/>大菩薩而說偈言：『世尊安樂、少病、少惱！敎化衆生得無疲倦？又諸衆生受化易不
<lb ed="TX" n="0464a07"/>？不令世尊生疲勞耶』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0464a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0464a0801">上行者，十住位中初發心住最難，故稱爲上。無邊行，謂修廣大菩薩之行。淨
<lb ed="TX" n="0464a09"/>行，謂修一切迴向行而不生住著。安立行，謂隨順一切功德而能安住。衆生煩惱病
<lb ed="TX" n="0464a10"/>輕，則易化度，不生疲勞。省問如來，卽省問其度生之事業也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0464a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊六　世尊答慰</cb:mulu><head>戊六　世尊答慰</head>
<lb ed="TX" n="0464a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0464a1201">爾時、世尊於菩薩大衆中而作是言：『如是，如是！諸善男子！如來安樂，少病
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0465a" n="0465a"/>
<lb ed="TX" n="0465a01"/>、少惱，諸衆生等易可化度，無有疲勞。所以者何？是諸衆生世世已來常受我化，亦
<lb ed="TX" n="0465a02"/>於過去諸佛恭敬尊重種諸善根，此諸衆生始見我身，聞我所說，卽皆信受入如來慧；
<lb ed="TX" n="0465a03"/>除先修習學小乘者，如是之人，我今亦令得聞是經入於佛慧』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0465a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0465a0401">是諸衆生世世已來常受我化，就已開顯後言之，則爲下文如來壽量品中所述；
<lb ed="TX" n="0465a05"/>此處應指受世尊前劫十六沙彌之敎化而言。亦曾敬事過去諸佛，明已宿植德本。衆
<lb ed="TX" n="0465a06"/>生始見、始聞卽能信受入於佛慧，此爲頓悟菩薩，本具佛智，開顯卽悟，不獨華嚴
<lb ed="TX" n="0465a07"/>，而阿含、方等、般若等會均有之。習小乘者爲漸悟菩薩，久受佛敎，特尙未聞會
<lb ed="TX" n="0465a08"/>三歸一之義。一聞是經，卽入佛慧，顯是經最爲勝妙而有力也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0465a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊七　諸人隨喜</cb:mulu><head>戊七　諸人隨喜</head>
<lb ed="TX" n="0465a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0465a1001">爾時、諸大菩薩而說偈言：『善哉！善哉！大雄世尊！諸衆生等易可化度，能問
<lb ed="TX" n="0465a11"/>諸佛甚深智慧，聞已信行，我等隨喜』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0465a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0465a1201">能問於佛之甚深智慧，故能有聞；聞復信行，均顯衆生易度。隨喜、謂隨順歡
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0466a" n="0466a"/>
<lb ed="TX" n="0466a01"/>喜也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0466a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊八　如來讚許</cb:mulu><head>戊八　如來讚許</head>
<lb ed="TX" n="0466a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0466a0301">於時、世尊讚歎上首諸大菩薩：『善哉！善哉！善男子！汝等能於如來，發隨喜
<lb ed="TX" n="0466a04"/>心』。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0466a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁四　菩薩疑生</cb:mulu><head>丁四　菩薩疑生</head>
<lb ed="TX" n="0466a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　疑問</cb:mulu><head>戊一　疑問</head>
<lb ed="TX" n="0466a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　總由疑請</cb:mulu><head>己一　總由疑請</head>
<lb ed="TX" n="0466a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0466a0801">爾時、彌勒菩薩及八千恆河沙諸菩薩衆，皆作是念：我等從昔已來，不見、不聞
<lb ed="TX" n="0466a09"/>如是大菩薩摩訶薩衆，從地涌出，住世尊前，合掌供養，問訊如來。時彌勒菩薩摩訶
<lb ed="TX" n="0466a10"/>薩，知八千恆河沙諸菩薩等心之所念，幷欲自決所疑，合掌向佛以偈問曰：『無量千
<lb ed="TX" n="0466a11"/>萬億大衆諸菩薩，昔所未曾見，願兩足尊說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0466a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0466a1201">此疑問諸菩薩涌地住空，從未見聞是事，今果從何而至也。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0467a" n="0467a"/>
<lb ed="TX" n="0467a01"/><p xml:id="pTX10p0467a0101">彌勒爲等覺地菩薩，爲十地以上果地菩薩之上首，法華開會之始，釋尊放光照
<lb ed="TX" n="0467a02"/>境，卽由彌勒領衆興疑；而今者佛涌虛空，亦由彌勒動念申問。顯一乘妙法，爲佛
<lb ed="TX" n="0467a03"/>自證究竟利他之智，悉由佛之果地覺海中流出，彼等覺菩薩猶有一間之隔也。如來
<lb ed="TX" n="0467a04"/>自證利他之大乘法門有三，釋之如下：一、以衆生心爲本，開相顯性，使轉爲佛智
<lb ed="TX" n="0467a05"/>慧，此爲唯心法門，恆假彌勒開示之。一、以發生一切佛法之智，爲萬行之先導，
<lb ed="TX" n="0467a06"/>因以成就佛果之功德，此爲般若法門，恆假<name role="" type="person">文殊師利</name>開示之。一、直從佛之圓滿妙
<lb ed="TX" n="0467a07"/>覺果海發心爲因，使最初一念卽直入於佛之果海，從佛權實二智之法以發心起行，
<lb ed="TX" n="0467a08"/>卽密宗之大日如來法，亦卽毗盧遮那法，此爲佛果法門，惟佛能證之說之。以上、
<lb ed="TX" n="0467a09"/>爲三種大乘敎門，而此經之妙法，正合佛果敎門，是以召彌勒等之疑也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0467a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　衆所疑事</cb:mulu><head>己二　衆所疑事</head>
<lb ed="TX" n="0467a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0467a1101">『是從何所來？以何因緣集？巨身，大神通，智慧叵思議，其志念堅固，有大忍
<lb ed="TX" n="0467a12"/>辱力，衆生所樂見，爲從何所來？</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0468a" n="0468a"/>
<lb ed="TX" n="0468a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0468a0101">此頌菩薩來處。謂從何處來及以何因緣來也。巨身、神通、智慧、志堅固、忍
<lb ed="TX" n="0468a02"/>辱力，以此五德故爲衆所樂見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0468a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0468a0301">『一一諸菩薩，所將諸眷屬，其數無有量，如恆河沙等。或有大菩薩，將六萬恆
<lb ed="TX" n="0468a04"/>沙，如是諸大衆，一心求佛道。是諸大師等，六萬恆河沙，俱來供養佛，及護持是經
<lb ed="TX" n="0468a05"/>。將五萬恆沙，其數過於是。四萬及三萬，二萬至一萬，一千、一百等，乃至一恆沙
<lb ed="TX" n="0468a06"/>半及三四分，億萬分之一；千萬那由他，萬億諸弟子，乃至於半億，其數復過上。百
<lb ed="TX" n="0468a07"/>萬至一萬，一千及一百，五十與一十，乃至三、二、一，單己無眷屬，樂於獨處者，
<lb ed="TX" n="0468a08"/>俱來至佛所，其數轉過上。如是諸大衆，若人行籌數，過於恆沙劫，猶不能盡知。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0468a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0468a0901">此頌菩薩來數。茲以經頌互證。釋其數量之義如下。初一頌、總歎其數無量。
<lb ed="TX" n="0468a10"/>以下各頌、乃次第擧其數目。六萬恆河沙菩薩摩訶薩，一一各將六萬恆河沙眷屬，
<lb ed="TX" n="0468a11"/>如是三十六萬恆河沙之大師，旣皆一心求道，俱來供佛，俱來持經。然仍有將五萬
<lb ed="TX" n="0468a12"/>恆河沙眷屬之諸菩薩，此諸菩薩之數，更多於將六萬恆河沙眷屬之菩薩摩訶薩之數
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0469a" n="0469a"/>
<lb ed="TX" n="0469a01"/>，卽不止爲六萬恆河沙之數是也。然更有將四萬恆河沙眷屬之諸菩薩，此諸菩薩之
<lb ed="TX" n="0469a02"/>數，又多於將五萬恆河沙眷屬之菩薩之數，卽更不止爲六萬恆河沙之數是也。況猶
<lb ed="TX" n="0469a03"/>有將三萬、將二萬、乃至一恆河沙、二分恆河沙之一、三分恆河沙之一，乃至千萬
<lb ed="TX" n="0469a04"/>億那由他分恆河沙之一，此諸眷屬之數之大，姑不具論。而此一一大衆導首菩薩之
<lb ed="TX" n="0469a05"/>數，實已不可思議，況仍當加入將千萬億那由他眷屬者，將億萬眷屬者，將千萬、
<lb ed="TX" n="0469a06"/>百萬眷屬者，乃至將一千、一百、一十眷屬者，乃至將五、四、三、二、一弟子者
<lb ed="TX" n="0469a07"/>，乃至一無所將者。如是等諸菩薩衆之數，故爲籌人計算，歷恆沙劫所不能盡。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0469a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0469a0801">『是諸大威德精進菩薩衆，誰爲其說法？敎化而成就？從誰初發心？稱揚何佛法
<lb ed="TX" n="0469a09"/>？受持行誰經？修習何佛道？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0469a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0469a1001">此頌如何敎化。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0469a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0469a1101">『如是諸菩薩，神通大智力，四方地振裂，皆從中涌出。世尊！我昔來未曾見是
<lb ed="TX" n="0469a12"/>事，願說其所從國土之名號。我常遊諸國，未曾見是衆，我於此衆中，乃不識一人。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0470a" n="0470a"/>
<lb ed="TX" n="0470a01"/>忽然從地出，願說其因緣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0470a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0470a0201">此頌向未聞見。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0470a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　申衆疑意</cb:mulu><head>己三　申衆疑意</head>
<lb ed="TX" n="0470a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0470a0401">『今此之大會，無量百千億，是諸菩薩等，皆欲知此事。是諸菩薩衆本末之因緣
<lb ed="TX" n="0470a05"/>，無量德世尊，惟願決衆疑』！</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0470a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　分身諸佛答慰群疑</cb:mulu><head>戊二　分身諸佛答慰群疑</head>
<lb ed="TX" n="0470a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0470a0701">爾時、釋迦牟尼分身諸佛，從無量千萬億他方國土來者，在於八方諸寶樹下師子
<lb ed="TX" n="0470a08"/>座上結跏趺坐。其佛侍者，各各見是菩薩大衆，於三千大千世界四方從地涌出，住於
<lb ed="TX" n="0470a09"/>虛空，各白其佛言：『世尊！此諸無量無邊阿僧祇菩薩大衆，從何所來』？爾時、諸
<lb ed="TX" n="0470a10"/>佛各吿侍者：『諸善男子！且待須臾。有菩薩摩訶薩名曰彌勒，釋迦牟尼佛之所授記
<lb ed="TX" n="0470a11"/>，次後作佛，已問斯事，佛今答之，汝等自當因是得聞。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0470a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊三　如來讚許</cb:mulu><head>戊三　如來讚許</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0471a" n="0471a"/>
<lb ed="TX" n="0471a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0471a0101">爾時、釋迦牟尼佛吿彌勒菩薩：『善哉！善哉！<name role="" type="person">阿逸多</name>！乃能問佛如是大事。汝
<lb ed="TX" n="0471a02"/>等當共一心，被精進鎧，發堅固意；如來今欲顯發宣示諸佛智慧，諸佛自在神通之力
<lb ed="TX" n="0471a03"/>，諸佛師子奮迅之力，諸佛威猛大勢之力』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0471a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0471a0401">此讚其能問，許以宣說也。<name role="" type="person">阿逸多</name>、彌勒菩薩之名，義言無能勝。彌勒此問，
<lb ed="TX" n="0471a05"/>並非問菩薩之因行，乃問佛果覺地之德，故曰佛之大事。下文如來壽量品，卽伏於
<lb ed="TX" n="0471a06"/>此。精進、堅固，此爲吿誡會衆，令起深信。以心不精進，意不堅固，則易滋惑亂
<lb ed="TX" n="0471a07"/>，將不能信於佛道。佛之法身卽智慧性，佛之報身卽智慧相，佛之化身卽神通力。
<lb ed="TX" n="0471a08"/>順衆生之機，說決定了義之敎，爲師子奮迅力。正行所作，制服摧破，爲威猛力。
<lb ed="TX" n="0471a09"/>言今因彌勒之問，將以如來之祕密一一顯示也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0471a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0471a1001">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『當精進一心，我欲說此事，勿得有疑悔，佛
<lb ed="TX" n="0471a11"/>智叵思議。汝今出信力，住於忍善中，昔所未聞法，今皆當得聞。我今安慰汝，勿得
<lb ed="TX" n="0471a12"/>懷疑懼！佛無不實語，智慧不可量，所得第一法，甚深叵分別。如是今當說，汝等一
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0472a" n="0472a"/>
<lb ed="TX" n="0472a01"/>心聽』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0472a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0472a0201">信而有力，斯爲深信，仍須住於忍善之中，則此信力更爲不可搖動。能以此信
<lb ed="TX" n="0472a03"/>聞受昔所未聞之如來智慧，方免疑悔與懼耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0472a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊四　正答所疑</cb:mulu><head>戊四　正答所疑</head>
<lb ed="TX" n="0472a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0472a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0472a0601">爾時、世尊說此偈已，吿彌勒菩薩：『我今於此大衆宣吿汝等：<name role="" type="person">阿逸多</name>！是諸大
<lb ed="TX" n="0472a07"/>菩薩摩訶薩無量無數阿僧祇從地涌出，汝等昔所未見者，我於是<name role="" type="person">娑婆世界</name>得阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0472a08"/>三藐三菩提已，敎化示導是諸菩薩，調伏其心，令發道意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0472a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0472a0901">此釋正吿我化。謂是諸菩薩，爲我於此世界成道以後所自敎化之菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0472a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0472a1001">『此諸菩薩，皆於是<name role="" type="person">娑婆世界</name>之下，此界虛空中住。於諸經典讀誦通利，思惟分
<lb ed="TX" n="0472a11"/>別正憶念。<name role="" type="person">阿逸多</name>！是諸善男子等，不樂在衆多有所說，常樂靜處，勤行精進，未曾
<lb ed="TX" n="0472a12"/>休息，亦不依止人天而住。常樂深智，無有障礙，亦常樂於諸佛之法，一心精進求無
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0473a" n="0473a"/>
<lb ed="TX" n="0473a01"/>上慧』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0473a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0473a0201">此釋菩薩住行。虛空中住、爲住，於諸經典讀誦通利句以下、爲行。大千世界
<lb ed="TX" n="0473a03"/>，固爲三界、二十五有衆生有漏十業之所幻現，亦卽釋尊大悲願力之所攝持，究其
<lb ed="TX" n="0473a04"/>體性，本來空寂。菩薩心已調伏，依於佛智究竟果地，發菩提心，修安樂行，其心
<lb ed="TX" n="0473a05"/>淸淨，所居穢土無復垢相，卽爲已安住於本師<name role="" type="person">常寂光土</name>之中，卽爲住最上品之淨土
<lb ed="TX" n="0473a06"/>，亦卽爲住於第一義空，此爲虛空中住之義。經典、指大乘經典。不依止人天而住
<lb ed="TX" n="0473a07"/>，謂不依人天乘而住，依佛乘而住也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0473a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0473a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0473a0901">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『阿逸汝當知！是諸大菩薩，從無數劫來，修
<lb ed="TX" n="0473a10"/>習佛智慧，悉是我所化，令發大道心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0473a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0473a1101">此一頌半、頌佛所敎化。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0473a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0473a1201">『此等是我子，依止是世界，常行頭陀事，志樂於靜處，捨大衆憒鬧，不樂多所
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0474a" n="0474a"/>
<lb ed="TX" n="0474a01"/>說。如是諸子等，學習我道法，晝夜常精進，爲求佛道故。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0474a0201">此二頌半、頌樂靜精進。發精進行者，名爲頭陀。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0474a0301">『在<name role="" type="person">娑婆世界</name>下方空中住，志念力堅固，常勤求智慧，說種種妙法，其心無所畏
<lb ed="TX" n="0474a04"/>。我於<name role="" type="person">伽耶城</name>、菩提樹下坐，得成最正覺，轉無上法輪，爾乃敎化之，令初發道心。
<lb ed="TX" n="0474a05"/>今皆住不退，悉當得成佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0474a0601">此三頌半、頌住及行。<name role="" type="person">伽耶城</name>、與佛菩提場相近之城。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0474a0701">『我今說實語，汝等一心信，我從久遠來，敎化是等衆』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0474a0801">此頌結勸生信。佛前言諸菩薩衆爲成道後所化，而於此忽言久遠敎化。雖欲以
<lb ed="TX" n="0474a09"/>佛之果德微示其機，正恐非衆生思議所及，故佛先再三勸信其爲實語也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0474a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊五　衆生疑念</cb:mulu><head>戊五　衆生疑念</head>
<lb ed="TX" n="0474a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0474a1101">爾時、彌勒菩薩摩訶薩及無數諸菩薩等，心生疑惑，怪未曾有，而作是念：云何
<lb ed="TX" n="0474a12"/>世尊於少時間，敎化如是無量無邊阿僧祇諸大菩薩，令住阿耨多羅三藐三菩提？</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0475a" n="0475a"/>
<lb ed="TX" n="0475a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0475a0101">蓋化行之時短，化衆之人多，化成之德大，故爲難信。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0475a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊六　陳疑疑說</cb:mulu><head>戊六　陳疑疑說</head>
<lb ed="TX" n="0475a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0475a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0475a0401">卽白佛言：『世尊！如來爲太子時，出於釋宮，去<name role="" type="person">伽耶城</name>不遠，坐於道場，得成
<lb ed="TX" n="0475a05"/>阿耨多羅三藐三菩提。從是已來，始過四十餘年，世尊云何於此少時大作佛事？以佛
<lb ed="TX" n="0475a06"/>勢力，以佛功德，敎化如是無量大菩薩衆，當成阿耨多羅三藐三菩提？世尊！此大菩
<lb ed="TX" n="0475a07"/>薩衆，假使有人於千萬億劫數不能盡，不得其邊。斯等久遠已來，於無量無邊諸佛所
<lb ed="TX" n="0475a08"/>植諸善根，成就菩薩道，常修梵行。世尊！如此之事，世所難信。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0475a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0475a0901">此釋事相難信。如來說法，本不限於時相。惟就顯相言之，法華一會，在般若
<lb ed="TX" n="0475a10"/>會以後，去佛成道後止四十年耳。佛之勢力功德，化生成道，原爲不可測度。但時
<lb ed="TX" n="0475a11"/>少、人衆，而所化成者均爲久遠以來夙植德本之人，故於事實爲難信耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0475a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0475a1201">『譬如有人，色美髮黑，年二十五，指百歲人言是我子，其百歲人亦指年少言是
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0476a" n="0476a"/>
<lb ed="TX" n="0476a01"/>我父，生育我等，是事難信。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0476a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0476a0201">此釋喩理難信。幼爲老者之父，形之於喩，亦無是理也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0476a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0476a0301">『佛亦如是，得道以來其實未久，而此大衆諸菩薩等，已於無量千萬億劫，爲佛
<lb ed="TX" n="0476a04"/>道故勤行精進，善入、出、住無量百千萬億三昧，得大神通，久修梵行，善能次第習
<lb ed="TX" n="0476a05"/>諸善法，巧於問答，人中之寶，一切世間甚爲希有。今日世尊、方云得佛道時初令發
<lb ed="TX" n="0476a06"/>心，敎化示導令向阿耨多羅三藐三菩提。世尊得佛未久，乃能作此大功德事！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0476a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0476a0701">此釋時期難信。諸菩薩衆，已於無量千萬億劫以前修習成就。而世尊今日，乃
<lb ed="TX" n="0476a08"/>謂於自成道後方令發心，以時考之，尤爲難信。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0476a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0476a0901">『我等雖復信佛隨宜所說，佛所出言未曾虛妄，佛所知者皆悉通達，然諸新發意
<lb ed="TX" n="0476a10"/>菩薩，於佛滅後，若聞是語或不信受，而起破法罪業因緣。唯然世尊！願爲解說！除
<lb ed="TX" n="0476a11"/>我等疑，及未來世諸善男子，聞此事已亦不生疑』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0476a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0476a1201">此釋疑問所由。言如來說法，恆隨衆生所宜，且從無妄語。又我等於佛所說，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0477a" n="0477a"/>
<lb ed="TX" n="0477a01"/>縱未了解，然因信佛智通達無礙故，卽無不先信佛之所說。以上三義，均爲我等久
<lb ed="TX" n="0477a02"/>從佛化者、信佛之理由。至新學菩薩，則易以衆生思議測度如來，迨思議不及則不
<lb ed="TX" n="0477a03"/>信，不信故疑謗，或指爲虛妄，或指爲惑世之說。自不信佛，並阻人信佛，故爲破
<lb ed="TX" n="0477a04"/>法之罪業因緣。此彌勒所由率衆生疑，冀啓如來之解說，得以將護新發心之大乘衆
<lb ed="TX" n="0477a05"/>生也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0477a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0477a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0477a0701">爾時、彌勒菩薩欲重宣此義而說偈言：『佛昔從釋種，出家近伽耶，坐於菩提樹
<lb ed="TX" n="0477a08"/>，爾來尙未久。此諸佛子等，其數不可量，久已行佛道，住於神通力，善學菩薩道，
<lb ed="TX" n="0477a09"/>不染世間法，如蓮華在水，從地而涌出。皆起恭敬心，住於世尊前，是事難思議，云
<lb ed="TX" n="0477a10"/>何而可信！佛得道甚近，所成就甚多，願爲除衆疑，如實分別說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0477a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0477a1101">此五頌、頌事相難信。如實分別說，謂依於眞實之理而一一解說也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0477a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0477a1201">『譬如少壯人，年始二十五，示人百歲子，髮白而面皺，是等我所生，子亦說是
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0478a" n="0478a"/>
<lb ed="TX" n="0478a01"/>父；父少而子老，擧世所不信。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0478a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0478a0201">此二頌、頌喩理難信。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0478a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0478a0301">『世尊亦如是，得道來甚近；是諸菩薩等，志固無怯弱，從無量劫來，而行菩薩
<lb ed="TX" n="0478a04"/>道，巧於難問答，其心無所畏，忍辱心決定，端正有威德，十方佛所讚，善能分別說
<lb ed="TX" n="0478a05"/>，不樂在人衆，常好在禪定，爲求佛道故，於下空中住。我等從佛聞，於此事無疑。
<lb ed="TX" n="0478a06"/>願佛爲未來，演說令開解！若有於此經生疑不信者，卽當墮惡道，願今爲解說！是無
<lb ed="TX" n="0478a07"/>量菩薩，云何於少時，敎化令發心，而住不退地』？</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0478a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0478a0801">此七頌、頌時期難信。言我等因從佛聞，以信佛故信佛所言，並不疑於此事。
<lb ed="TX" n="0478a09"/>惟此少時敎化無量菩薩令住不退之道，實不易信，願佛爲未來者解說，免致疑謗招
<lb ed="TX" n="0478a10"/>罪也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0478a11"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0478a1101">如來壽量品第十六</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0478a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0478a1201">安樂行品及從地涌出品，一明所行之行，一明能行之人，均爲總明一乘之行，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0479a" n="0479a"/>
<lb ed="TX" n="0479a01"/>今已釋竟。而能行之人，卽此無量諸菩薩衆，茲欲明如來對此能行之人，於何而起
<lb ed="TX" n="0479a02"/>敎化，必須明不可思議之佛果功德。爲明一乘之果，故先有此如來壽量品。小乘以
<lb ed="TX" n="0479a03"/>涅槃爲究竟，不取一乘，法華論說爲第一增上慢。如來說醫師喩以爲對治，亦卽示
<lb ed="TX" n="0479a04"/>現如來涅槃，爲顯涅槃無上，故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0479a05"/><p xml:id="pTX10p0479a0501">佛之法身、報身、化身⸺三身菩提，體深用宏，爲顯示成菩提無上，故有此
<lb ed="TX" n="0479a06"/>品。</p>
<lb ed="TX" n="0479a07"/><p xml:id="pTX10p0479a0701">如來之名，通於法、報、化三身。金剛經云：『如來者，卽諸法如義』。又云
<lb ed="TX" n="0479a08"/>：『若見諸相非相，卽見如來』。又云：『如來者，無所從來，亦無所去』。此明
<lb ed="TX" n="0479a09"/>法身佛。始覺與等覺不二，究竟圓滿常住，此明報身佛，亦卽自受用身佛。本自願
<lb ed="TX" n="0479a10"/>力，隨衆機緣示生示滅，願緣無盡卽示現無盡，此明化身佛。從三身如來，顯佛壽
<lb ed="TX" n="0479a11"/>量無有齊限，卽以顯佛究竟功德之果相也。</p>
<lb ed="TX" n="0479a12"/><p xml:id="pTX10p0479a1201">此編明一乘果，共分二章：一、明已滿果，卽本品與分別功德品是。二、明未
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0480a" n="0480a"/>
<lb ed="TX" n="0480a01"/>滿果，卽隨喜功德品、與法師功德品、常不輕品是。而如來壽量品，在全經品第中
<lb ed="TX" n="0480a02"/>，則爲第十六也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0480a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">乙三　明一乘果</cb:mulu><head>乙三　明一乘果</head>
<lb ed="TX" n="0480a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="6">丙一　明已滿果</cb:mulu><head>丙一　明已滿果</head>
<lb ed="TX" n="0480a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁一　明果德殊勝</cb:mulu><head>丁一　明果德殊勝</head>
<lb ed="TX" n="0480a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　釋迦三敕</cb:mulu><head>戊一　釋迦三敕</head>
<lb ed="TX" n="0480a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0480a0701">爾時佛吿諸菩薩及一切大衆：『諸善男子！如等當信解如來誠諦之語』！復吿大
<lb ed="TX" n="0480a08"/>衆：『汝等當信解如來誠諦之語』！又復吿諸大衆：『汝等當信解如來誠諦之語』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0480a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0480a0901">彌勒等旣疑佛於少時不能敎化無量菩薩，如來於此必爲述成佛以來久遠之劫量
<lb ed="TX" n="0480a10"/>，卽必先述法報身本爲久遠無盡。然此皆佛果上之境界，爲二乘聲聞所不能證知，
<lb ed="TX" n="0480a11"/>不及推知，故於此亦唯有信知而已。蓋佛此語爲誠實不虛，爲審諦無漏，惟能信之
<lb ed="TX" n="0480a12"/>庶冀漸入於佛智之量；倘欲以自心量比較推測，則反不得入矣。三誡者，誡之甚深
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0481a" n="0481a"/>
<lb ed="TX" n="0481a01"/>，且分別吿敎聲聞、辟支、與諸菩薩也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0481a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　彌勒四請</cb:mulu><head>戊二　彌勒四請</head>
<lb ed="TX" n="0481a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0481a0301">是時菩薩大衆，彌勒爲首，合掌白佛言：『世尊！惟願說之！我等當信受佛語』
<lb ed="TX" n="0481a04"/>。如是三白已，復言：『惟願說之！我等當信受佛語』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0481a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0481a0501">三白、謂佛每一誡敕，彌勒卽白佛一次，聲明信受。茲復再陳請說信受一次，
<lb ed="TX" n="0481a06"/>故云四請。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0481a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊三　如來正吿</cb:mulu><head>戊三　如來正吿</head>
<lb ed="TX" n="0481a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　長行</cb:mulu><head>己一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0481a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　敕聽標示</cb:mulu><head>庚一　敕聽標示</head>
<lb ed="TX" n="0481a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0481a1001">爾時、世尊知諸菩薩三請不止，而吿之言：『汝等諦聽如來祕密神通之力！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0481a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0481a1101">諦聽、寧境專一而聽也。菩薩、阿羅漢亦有祕密神通，但此爲如來之祕密神通
<lb ed="TX" n="0481a12"/>耳。祕者、諸法實相，惟佛與佛乃能究竟，爲九法界所不盡知，故曰祕。密者、嚴
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0482a" n="0482a"/>
<lb ed="TX" n="0482a01"/>密、妙密之意。以佛究竟顯現圓滿之法性身，與究竟修證圓滿之受用身，乃如來獨
<lb ed="TX" n="0482a02"/>自證知之法，故曰如來祕密之力。力者、實體上有力用之謂。又變化不測之謂神，
<lb ed="TX" n="0482a03"/>出入無礙之謂通；佛之隨類示現爲身輪，觀衆生機爲意輪，說種種法爲口輪，此皆
<lb ed="TX" n="0482a04"/>不思議之變化身，故曰如來神通之力。言今爲汝等說此祕密之法報二身，與神通之
<lb ed="TX" n="0482a05"/>變化身，汝等但當諦聽，毋生疑也！又、別釋：祕密爲佛果後起之大悲方便，以佛
<lb ed="TX" n="0482a06"/>之法性身及佛之自受用身，雖等覺菩薩亦有所不知，佛卽以應化身所起善巧方便之
<lb ed="TX" n="0482a07"/>不思議化以顯法報二身。如專入一乘者令入一乘，未入涅槃者令入涅槃，未出火宅
<lb ed="TX" n="0482a08"/>者令出火宅，未證法空人空者令證二空，由是化身所顯示之方便，令各漸證入於佛
<lb ed="TX" n="0482a09"/>之法、報二身，此卽如來祕密之力，故令諦聽。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0482a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　正說壽量</cb:mulu><head>庚二　正說壽量</head>
<lb ed="TX" n="0482a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛一　明菩提無上</cb:mulu><head>辛一　明菩提無上</head>
<lb ed="TX" n="0482a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　明三乘所共見之應身</cb:mulu><head>壬一　明三乘所共見之應身</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0483a" n="0483a"/>
<lb ed="TX" n="0483a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0483a0101">『一切世間天、人及阿修羅，皆謂今釋迦牟尼佛出釋氏宮，去<name role="" type="person">伽耶城</name>不遠，坐於
<lb ed="TX" n="0483a02"/>道場，得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0483a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0483a0301">就三身合言之，統爲一佛，更無別相，以三身卽一身故。若別言之，則可分爲
<lb ed="TX" n="0483a04"/>應身、眞身二種。爲二乘、凡夫應現之三類化身，皆爲應身；至佛之法身及報身—
<lb ed="TX" n="0483a05"/>—卽自受用身，皆爲眞身。又、受用身中之他受用身，亦爲應身。然若爲新發意菩
<lb ed="TX" n="0483a06"/>薩及二乘人言，則他受用身亦爲眞身。被機雖各不同，其說互有所當。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0483a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　明三乘所不知之眞身</cb:mulu><head>壬二　明三乘所不知之眞身</head>
<lb ed="TX" n="0483a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　標成道已來甚久</cb:mulu><head>癸一　標成道已來甚久</head>
<lb ed="TX" n="0483a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0483a0901">『然善男子！我實成佛已來無量無邊百千萬億那由他劫。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0483a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0483a1001">此標成道已來之久。出釋氏宮，坐菩提場，爲佛應化身之跡。由跡溯本，故此
<lb ed="TX" n="0483a11"/>節述報身成佛之久。法性身、無成無不成。若由因行修證圓滿，則其報身之福德、
<lb ed="TX" n="0483a12"/>智慧自有其圓滿之相，故名之曰成佛。此節所顯成佛之久，爲無限量之久，較梵網
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0484a" n="0484a"/>
<lb ed="TX" n="0484a01"/>經所顯其量尤廣。又、報身佛之所以成，由能證於法身；菩薩亦能證法身之少分，
<lb ed="TX" n="0484a02"/>得成報身，但欠圓滿耳。若至於妙覺，使法性顯現究竟圓滿，則爲法身佛成。若起
<lb ed="TX" n="0484a03"/>於因行，修證功德究竟圓滿，則爲報身佛成也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0484a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　顯成道已來時節</cb:mulu><head>癸二　顯成道已來時節</head>
<lb ed="TX" n="0484a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子一　顯說報佛久成爲物說近</cb:mulu><head>子一　顯說報佛久成爲物說近</head>
<lb ed="TX" n="0484a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0484a0601">『譬如五百千萬億那由他阿僧祇三千大千世界，假使有人抹爲微塵，過於東方五
<lb ed="TX" n="0484a07"/>百千萬億那由他阿僧祇國乃下一塵，如是東行盡是微塵。諸善男子！於意云何？是諸
<lb ed="TX" n="0484a08"/>世界可得思惟校計知其數不』？彌勒菩薩等俱白佛言：『世尊！是諸世界無量無邊，
<lb ed="TX" n="0484a09"/>非算數所知，亦非心力所及，一切聲聞、辟支佛以無漏智不能思惟知其限數；我等住
<lb ed="TX" n="0484a10"/>阿惟越致地，於是事中亦所不達。世尊！如是諸世界無量無邊』。爾時、佛吿大菩薩
<lb ed="TX" n="0484a11"/>衆：『諸善男子！今當分明宣語汝等：是諸世界，若著微塵及不著者盡以爲塵，一塵
<lb ed="TX" n="0484a12"/>一劫，我成佛已來復過於此百千萬億那由他阿僧祇劫。自從是來，我常在此<name role="" type="person">娑婆世界</name>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0485a" n="0485a"/>
<lb ed="TX" n="0485a01"/>說法敎化，亦於餘處百千萬億那由他阿僧祇國導利衆生</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0485a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0485a0201">此顯成道已來之久。此喩數理，與大通智勝如來成佛劫數之喩法略同。法性身
<lb ed="TX" n="0485a03"/>緣遍法界，一眞常住，固無方際，而佛之報身，果覺圓滿，無欠無遺，圓同法界，
<lb ed="TX" n="0485a04"/>亦不可以壽限。又報身旣圓同法界，云何有在娑婆與不在娑婆之相，及常在此界與
<lb ed="TX" n="0485a05"/>不常在之相？此則如來報身之神通大用。及大悲方便祕密之力，隨衆機緣以爲顯示
<lb ed="TX" n="0485a06"/>耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0485a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0485a0701">『諸善男子！於是中間，我說然燈佛等，又復言其入於涅槃，如是皆以方便分別
<lb ed="TX" n="0485a08"/>。諸善男子！若有衆生來至我所，我以佛眼觀其信等諸根利鈍，隨所應度，處處自說
<lb ed="TX" n="0485a09"/>名字不同，年紀大小，亦復現言當入涅槃。又以種種方便說微妙法，能令衆生發歡喜
<lb ed="TX" n="0485a10"/>心。諸善男子！如來見諸衆生樂於小法德薄垢重者，爲是人說我少出家，得阿耨多羅
<lb ed="TX" n="0485a11"/>三藐三菩提。然我實成佛已來久遠若斯，但以方便敎化衆生令入佛道，作如是說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0485a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0485a1201">此廣顯化身以釋群衆之疑。方便分別，非謂以言語宣示，皆各有顯現之事相，
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0486a" n="0486a"/>
<lb ed="TX" n="0486a01"/>如住宮、出家、八相成道之相，共見共聞者皆是。機熟而至，故見說法；緣盡而去
<lb ed="TX" n="0486a02"/>，故見涅槃，無一非化身之大用也。又佛觀衆生信根利鈍隨宜說法者，如爲凡夫示
<lb ed="TX" n="0486a03"/>修人天乘或出世間法，爲菩薩示修菩薩道與授記作佛等事。說法之相不同，皆不離
<lb ed="TX" n="0486a04"/>化身之妙用，但衆生根有淺深、機有遲速。又復著於所見，於是執有彼佛、此佛、
<lb ed="TX" n="0486a05"/>古佛、今佛、來去坐臥佛、相好光明佛、出家成道佛、三轉法輪佛、大悲涅槃佛、
<lb ed="TX" n="0486a06"/>種種差別之相，其實在佛法身上並無此差別相，固非一非異也。云何非異？以平等
<lb ed="TX" n="0486a07"/>眞如究竟等同故。云何非一？以對異言一，無異則無一故。卽在佛之報身，亦仍無
<lb ed="TX" n="0486a08"/>此差別相而非一非異。云何非異？以報身圓同法界，無有分齊限量，報身之功德福
<lb ed="TX" n="0486a09"/>慧，三世十方諸佛各各等同故。云何非一？以十方三世分身諸佛，又各各示現大悲
<lb ed="TX" n="0486a10"/>願力不同、與果德土相不同故。實則、止此應機隨類示相之化身，能爲種種法說、
<lb ed="TX" n="0486a11"/>喩說、權說、實說，因得令一切衆生起於分別，正足以顯如來祕密神通之力耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0486a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="14">子二　密說法身久證應物權現</cb:mulu><head>子二　密說法身久證應物權現</head>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0487a" n="0487a"/>
<lb ed="TX" n="0487a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0487a0101">『諸善男子！如來所演經典，皆爲度脫衆生：或說己身，或說他身，或示己身，
<lb ed="TX" n="0487a02"/>或示他身，或示己事，或示他事，諸所言說皆實不虛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0487a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0487a0301">此釋應物說示皆有實益。如來隨類應化，本爲度生，故所演經典不外斯義。說
<lb ed="TX" n="0487a04"/>己身，如說釋尊自身往世作忍辱仙人、十六沙彌、及薩埵王、尸毗王等是。說他身
<lb ed="TX" n="0487a05"/>，如說彌勒往世爲一切智光仙人，阿彌陀佛作法藏比丘等是。示己身，現爲釋迦身
<lb ed="TX" n="0487a06"/>是。示他身，現爲毗缽尸佛出現世間，及開塔見多寶如來等是。示己事，現爲釋迦
<lb ed="TX" n="0487a07"/>降魔、成道、說法、現神通等是。示他事，說阿彌陀佛發願度生，大通智勝放光化
<lb ed="TX" n="0487a08"/>衆等是。凡有言說，皆於衆生實有利益，非是虛語也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0487a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0487a0901">『所以者何？如來如實知見三界之相，無有生死若退若出，亦無在世及滅度者，
<lb ed="TX" n="0487a10"/>非實非虛，非如非異，不如三界見於三界。如斯之事，如來明見無有錯謬。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0487a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0487a1101">此明實證法身權現非眞。三界者、六道衆生虛妄想成之依報，是知三界卽衆業
<lb ed="TX" n="0487a12"/>所起之空華，悉是幻相，假名三界，究其體性畢竟無相，唯佛能如實知之耳。能如
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0488a" n="0488a"/>
<lb ed="TX" n="0488a01"/>實知見三界之相，卽是如實證於平等常住法身。如空華之體，本爲淸淨虛空，能悟
<lb ed="TX" n="0488a02"/>空華卽見虛空淸淨。衆生在三界中，因惑有業，因業有報，報熟則有生，報盡則有
<lb ed="TX" n="0488a03"/>死，發心修道以求解脫爲出，道心忽昧復致墮落爲退。如此種種對待變異之名所由
<lb ed="TX" n="0488a04"/>安立，無一非衆生虛妄相想之所造。蓋常住不滅之法性，無生死相，無世間相，無
<lb ed="TX" n="0488a05"/>出世間相。如來隨順法性，是以亦不滯於生死、滅度等法相。以世間、出世間，卽
<lb ed="TX" n="0488a06"/>是如來平等法身；一切世間、出世間法，卽不能離法身而有相，法身無相故一切法
<lb ed="TX" n="0488a07"/>亦究竟無相也。有實在因緣及實在作用之法爲實，與實體不相應之假法爲虛。等同
<lb ed="TX" n="0488a08"/>爲如，差別爲異。而平等法身，非有爲、非無爲、非有漏、非無漏，有無皆非，一
<lb ed="TX" n="0488a09"/>多互攝，是法身已盡離於一切法相；而以法身爲體之一切法，自亦畢竟無相，故曰
<lb ed="TX" n="0488a10"/>非實、非虛、非如、非異。衆生處處執著，見於三界有生死、退出之相，有世間出
<lb ed="TX" n="0488a11"/>世間之相，有一切法虛實、同異之相，惟佛所見能不如是，佛能如實證知三界之實
<lb ed="TX" n="0488a12"/>相無相，不隨三界衆生之見以爲見，故曰不如三界見於三界。次復結言：如斯之事
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0489a" n="0489a"/>
<lb ed="TX" n="0489a01"/>，佛明見之無或錯謬也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0489a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0489a0201">『以諸衆生有種種性、種種欲、種種行、種種憶想、分別故，欲令生諸善根，以
<lb ed="TX" n="0489a03"/>若干因緣譬喩言辭、種種說法，所作佛事未曾暫廢。如是、我成佛以來甚大久遠，壽
<lb ed="TX" n="0489a04"/>命無量阿僧祇劫，常住不滅。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0489a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0489a0501">此明法身應化、權現所由。性、卽由習所成之性，爲報得上與生俱來者，世俗
<lb ed="TX" n="0489a06"/>稱爲天然者是。所喜樂者爲欲。以習成之性引欲爲行。思念所行爲憶想。比較所行
<lb ed="TX" n="0489a07"/>爲分別。佛欲令衆生由此種種轉移化導，發生善根，故須隨緣方便說法，此權說示
<lb ed="TX" n="0489a08"/>現之所由也。下復再言報身久成、壽命無盡以結之。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0489a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="11">辛二　明涅槃無上</cb:mulu><head>辛二　明涅槃無上</head>
<lb ed="TX" n="0489a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬一　法說</cb:mulu><head>壬一　法說</head>
<lb ed="TX" n="0489a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　明報身壽命常住</cb:mulu><head>癸一　明報身壽命常住</head>
<lb ed="TX" n="0489a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0489a1201">『諸善男子！我本行菩薩道所成壽命，今猶未竟，復倍上數。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0490a" n="0490a"/>
<lb ed="TX" n="0490a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0490a0101">壽命、卽報身之慧命。行菩薩道者，誓願度盡衆生方入無餘涅槃，衆生無盡，
<lb ed="TX" n="0490a02"/>行菩薩道無盡，故萬行圓滿、萬德莊嚴之報身亦與爲無盡。復倍上數者，將來壽命
<lb ed="TX" n="0490a03"/>之量，更倍於過去壽命之量也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0490a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　明化身現有起滅</cb:mulu><head>癸二　明化身現有起滅</head>
<lb ed="TX" n="0490a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0490a0501">『然今非實滅度而便唱言當取滅度，如來以是方便敎化衆生。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0490a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0490a0601">此標示現滅度之事。法身本無生滅，報身壽命無盡，至化身本爲度生示現，豈
<lb ed="TX" n="0490a07"/>肯卽入無餘滅度？而如來唱言當取滅度，蓋衆生中有應以示現涅槃而得益者，佛卽
<lb ed="TX" n="0490a08"/>以示現涅槃而濟度之，此卽如來方便之力。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0490a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0490a0901">『所以者何？若佛久住於世，薄德之人，不種善根，貧窮下賤，貪著五欲，入於
<lb ed="TX" n="0490a10"/>憶想妄見網中。若見如來常在不滅，便起憍恣、而懷厭怠，不能生難遭之想、恭敬之
<lb ed="TX" n="0490a11"/>心。是故如來以方便說：「比丘當知！諸佛出世難可値遇」。所以者何？諸薄德人，
<lb ed="TX" n="0490a12"/>過無量百千萬億劫，或有見佛或不見者。以此事故我作是言：「諸比丘！如來難可得
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0491a" n="0491a"/>
<lb ed="TX" n="0491a01"/>見」。斯衆生等聞如是語，必當生於難遭之想，心懷戀慕渴仰於佛，便種善根，是故
<lb ed="TX" n="0491a02"/>如來雖不實滅而言滅度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0491a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0491a0301">此釋示現滅度之由。佛旣住世，則聞法者多。然聞而不信，信而不解，解而不
<lb ed="TX" n="0491a04"/>行，則善根無由培植，功德法財何由富裕！自甘輕蔑，豈非下賤？皆由貪著財、色
<lb ed="TX" n="0491a05"/>、名、食、睡五者之欲，迷墮見、思二惑之網，故均爲薄德之人。此薄德之人，以
<lb ed="TX" n="0491a06"/>習見如來之故，起於憍恣，心自放逸，懷有厭怠，不樂親近。無難遭之想，則不能
<lb ed="TX" n="0491a07"/>勇猛精進；無恭敬之心，則無由發生功德。是故如來以大悲方便唱言滅度，冀可警
<lb ed="TX" n="0491a08"/>斯懈怠俾種善根也。佛本無生滅，故曰不實滅。唱言者、非僅見於言辭，實亦現於
<lb ed="TX" n="0491a09"/>事相，特佛能預言之而自踐之耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0491a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0491a1001">『又善男子！諸佛如來法皆如是，爲度衆生皆實不虛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0491a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0491a1101">此釋成前說明法不虛。佛之化身，隨順衆生欣厭示有生死，皆能令衆獲益，眞
<lb ed="TX" n="0491a12"/>實不虛，此爲十方三世諸佛之所同也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0492a" n="0492a"/>
<lb ed="TX" n="0492a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="12">壬二　喩說</cb:mulu><head>壬二　喩說</head>
<lb ed="TX" n="0492a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸一　喩說常滅</cb:mulu><head>癸一　喩說常滅</head>
<lb ed="TX" n="0492a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0492a0301">『譬如良醫智慧聰達，明練方藥，善治衆病。其人多諸子息，若十、二十、乃至
<lb ed="TX" n="0492a04"/>百數。以有事緣，遠至餘國。諸子於後飮他毒藥，藥發悶亂，宛轉於地。是時、其父
<lb ed="TX" n="0492a05"/>還來歸家，諸子飮毒，或失本心或不失者，遙見其父皆大歡喜，拜跪問訊：「善安隱
<lb ed="TX" n="0492a06"/>歸！我等愚癡誤服毒藥，願見救療更賜壽命」！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0492a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0492a0701">全喩共分十二段，茲逐次釋之如下。</p>
<lb ed="TX" n="0492a08"/><p xml:id="pTX10p0492a0801">佛爲無上醫王，故以醫爲喩；良以表德。智慧、明正見，聰達、明利根。明練
<lb ed="TX" n="0492a09"/>者、通曉之義，通曉藥性喩知敎法，通曉方劑喩能調御，洞見病原則能善治。喩佛
<lb ed="TX" n="0492a10"/>慧甚深，通曉衆生種種病原，復善對治。以上、總顯佛三身、四智之德，爲善達機
<lb ed="TX" n="0492a11"/>宜喩。衆生出世無漏種子，爲佛密施敎化所致，由佛化生，卽皆爲佛子，故言多諸
<lb ed="TX" n="0492a12"/>子息。十、喩頓悟種姓衆生，二十、喩漸悟種姓衆生，百數、喩此二類種姓衆生甚
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0493a" n="0493a"/>
<lb ed="TX" n="0493a01"/>多。此爲慈矜起化喩。此土已度而緣盡，他土當度而機熟，應往他土示現，故曰以
<lb ed="TX" n="0493a02"/>有事緣遠至餘國。餘國、或爲淨土，或爲穢土，均對此土而言。此爲觀機道隱喩。
<lb ed="TX" n="0493a03"/>已有出世無漏種姓，以遠違佛化，故中途昧失，受煩惱無明之覆障，名曰飮毒。惑
<lb ed="TX" n="0493a04"/>起爲藥發，業重爲悶亂，以惑業招受生死之苦爲宛轉於地。雖曾發大心而竟致流轉
<lb ed="TX" n="0493a05"/>生死，此爲逢緣惑起喩。佛以應化機熟復現斯土、爲還家。謂以度生故復還此衆生
<lb ed="TX" n="0493a06"/>生死之家，亦釋現所應化之土爲家。蓋佛本無家，適示現八相成道於此土，卽以此
<lb ed="TX" n="0493a07"/>土爲家。此爲濟生成道喩。衆生有流轉生死而夙因不昧、本性不迷者，爲不失心。
<lb ed="TX" n="0493a08"/>如善根深重者，値佛應化，歡喜信受，卽爲不失心之證。以故見父卽能認父，並知
<lb ed="TX" n="0493a09"/>爲大醫王，求賜救其慧命。曾發大心之衆生，卽以出世無漏智慧種子爲其壽命。倘
<lb ed="TX" n="0493a10"/>隱沒於無明煩惱之中，不能發育滋長，則壽命卽有斷絕之虞矣。此爲見佛咸欣喩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0493a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0493a1101">『父見子等苦惱如是，依諸經方，求好藥草，色香美味皆悉具足，擣篩和合與子
<lb ed="TX" n="0493a12"/>令服，而作是言：「此大良藥，色香美味皆悉具足，如等可服，速除苦惱無復衆患」
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0494a" n="0494a"/>
<lb ed="TX" n="0494a01"/>。其諸子中不失心者，見此良藥色香俱好，卽便服之，病盡除愈。餘失心者，見其父
<lb ed="TX" n="0494a02"/>來，雖亦歡喜問訊求索治病，然與其藥而不肯服。所以者何？毒氣深入失本心故，於
<lb ed="TX" n="0494a03"/>此好色香藥而謂不美。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0494a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0494a0401">依經求藥，喩觀機施敎。色香味並美之好藥，喩唯一大乘妙法。擣篩和合與子
<lb ed="TX" n="0494a05"/>令服，喩以種種方便善巧說此妙法。令衆由信起解，由解起行，由行取證以斷諸苦
<lb ed="TX" n="0494a06"/>。此爲應機說法喩。不失心者見藥便服，服便病愈。喩頓悟菩薩有領受妙法之智慧
<lb ed="TX" n="0494a07"/>，得因妙法發生功德。此爲根熟成道喩。失心之人，見父歡喜求治，然不肯服藥。
<lb ed="TX" n="0494a08"/>蓋其歡喜之心、本非誠實，尙無辨藥之智慧。喩漸悟菩薩覆障甚深，根性未熟，故
<lb ed="TX" n="0494a09"/>於妙法貌生信解不肯修行。此爲未熟厭法喩。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0494a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0494a1001">『父作是念：此子可愍，爲毒所中心皆顚倒，雖見我喜求索救療，如是好藥而不
<lb ed="TX" n="0494a11"/>肯服，我今當設方便令服此藥。卽作是言：「汝等當知！我今衰老，死時已至，是好
<lb ed="TX" n="0494a12"/>良藥今留在此，汝可取服勿憂不差」。作是敎已，復至它國，遣使還吿汝父已死。是
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0495a" n="0495a"/>
<lb ed="TX" n="0495a01"/>時、諸子聞父背喪，心大憂惱而作是念：若父在者，慈愍我等能見救護。今者捨我遠
<lb ed="TX" n="0495a02"/>喪他國，自惟孤露無復恃怙，常懷悲感，心遂醒悟。乃知此藥色香美味，卽取服之，
<lb ed="TX" n="0495a03"/>毒病皆愈。其父聞子悉已得差，尋便來歸，咸使見之。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0495a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0495a0401">當設方便令服此藥，喩佛起大悲方便示現涅槃，以起其悕求妙法之心。遣使吿
<lb ed="TX" n="0495a05"/>言父死，卽如來唱言滅度也。此爲令悕示滅喩。父喪子悲，心遂醒悟，復念良藥，
<lb ed="TX" n="0495a06"/>服之病愈。喩悲佛涅槃，勇進於行，斷苦、證道。此爲戀佛愛法喩。父聞子差，歸
<lb ed="TX" n="0495a07"/>使子見，喩大心菩薩已證法身，入於聖位，故復得見佛身。此爲得聖見佛喩。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0495a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="13">癸二　辨非虛妄</cb:mulu><head>癸二　辨非虛妄</head>
<lb ed="TX" n="0495a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0495a0901">『諸善男子！於意云何？頗有人能說此良醫虛妄罪不』？『不也，世尊』！佛言
<lb ed="TX" n="0495a10"/>：『我亦如是，成佛已來無量無邊百千萬億那由他阿僧祇劫，爲衆生故，以方便力言
<lb ed="TX" n="0495a11"/>當滅度，亦無有能如法說我虛妄過者』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0495a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0495a1201">報身如父，實體常存，而化身如醫，方便示死，實爲度脫衆生之故。佛法雖戒
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0496a" n="0496a"/>
<lb ed="TX" n="0496a01"/>虛妄，然亦無有能說佛過失者矣。佛之示現涅槃，身智旣不永無，起滅盡隨緣法，
<lb ed="TX" n="0496a02"/>由此故名涅槃無上。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0496a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　重頌</cb:mulu><head>己二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0496a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　頌菩提無上</cb:mulu><head>庚一　頌菩提無上</head>
<lb ed="TX" n="0496a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0496a0501">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『自我得佛來，所經諸劫數，無量百千萬億載
<lb ed="TX" n="0496a06"/>阿僧祇，常說法敎化無數億衆生，令入於佛道。爾來無量劫，爲度衆生故，方便現涅
<lb ed="TX" n="0496a07"/>槃，而實不滅度，常住此說法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0496a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0496a0801">此三頌、總明報化二身。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0496a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0496a0901">『我常住於此，以諸神通力，令顚倒衆生，雖近而不見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0496a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0496a1001">此一頌、頌佛之報身，無緣不見。衆生顚倒自不見佛，況加神通隱令不見。亦
<lb ed="TX" n="0496a11"/>如日月自明，盲者不見，是盲者過，非日月之咎也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0496a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0496a1201">『衆見我滅度，廣供養舍利，咸皆懷戀慕，而生渴仰心。衆生旣信伏，質直意柔
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0497a" n="0497a"/>
<lb ed="TX" n="0497a01"/>軟，一心欲見佛，不自惜身命。時我及衆僧，俱出<name role="" type="person">靈鷲山</name>。我時語衆生：常在此不滅
<lb ed="TX" n="0497a02"/>；以方便力故，現有滅不滅。餘國有衆生，恭敬信樂者，我復於彼中，爲說無上法。
<lb ed="TX" n="0497a03"/>汝等不聞此，但謂我滅度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0497a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0497a0401">此五頌、頌佛之報身，有緣得見。衆生根熟卽爲有緣，卽能見佛。蓋佛之報身
<lb ed="TX" n="0497a05"/>本無生滅，在此涅槃卽他方應化矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0497a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0497a0601">『我見諸衆生，沒在於苦惱；故不爲現身，令其生渴仰，因其心戀慕，乃出爲說
<lb ed="TX" n="0497a07"/>法。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0497a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0497a0801">此釋見報身佛、與不見之所由。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0497a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0497a0901">『神通力如是，於阿僧祇劫，常在<name role="" type="person">靈鷲山</name>及於諸住處。衆生見劫盡，大火所燒時
<lb ed="TX" n="0497a10"/>，我此土安隱，天人常充滿。園林諸堂閣，種種寶莊嚴，寶樹多華果，衆生所遊樂。
<lb ed="TX" n="0497a11"/>諸天擊天鼓，常作衆伎樂，雨曼陀羅華，散佛及大衆。我淨土不毀，而衆見燒盡，憂
<lb ed="TX" n="0497a12"/>怖諸苦惱，如是悉充滿。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0498a" n="0498a"/>
<lb ed="TX" n="0498a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0498a0101">此五頌、頌報身化身二土之相。衆生所依之土，卽凡聖同居土，卽化土。見劫
<lb ed="TX" n="0498a02"/>盡，謂見此妄想所成之世界爲劫火燒盡。報佛如來之眞實淨土，爲第一義諦所攝，
<lb ed="TX" n="0498a03"/>非世俗諦攝之化土可比，故化土燒盡而淨土不毀。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0498a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0498a0401">『是諸罪衆生，以惡業因緣，過阿僧祇劫不聞三寶名。諸有修功德，柔和質直者
<lb ed="TX" n="0498a05"/>，則皆見我身，在此而說法。或時爲此衆，說佛壽無量；久乃見佛者，爲說佛難値。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0498a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0498a0601">此再頌無緣不見、有緣得見。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0498a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0498a0701">『我智力如是，慧光照無量，壽命無數劫，久修業所得。汝等有智者，勿於此生
<lb ed="TX" n="0498a08"/>疑，當斷令永盡，佛語實不虛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0498a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0498a0901">此結頌智慧、壽命，久遠無量。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0498a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　頌涅槃無上</cb:mulu><head>庚二　頌涅槃無上</head>
<lb ed="TX" n="0498a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0498a1101">『如醫善方便，爲治狂子故，實在而言死，無能說虛妄。我亦爲世父，救諸苦患
<lb ed="TX" n="0498a12"/>者，爲凡夫顚倒，實在而言滅。以常見我故，而生憍恣心，放逸著五欲，墮於惡道中
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0499a" n="0499a"/>
<lb ed="TX" n="0499a01"/>。我常知衆生行道不行道，隨所應可度，爲說種種法。每自作是意：以何令衆生得入
<lb ed="TX" n="0499a02"/>無上慧，速成就佛身』！</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0499a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0499a0301">此五頌、頌涅槃無上。初一頌喩，後四頌合。狂子、指根性未熟者。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0499a04"/><cb:div type="orig"><p cb:type="head1" xml:id="pTX10p0499a0401">分別功德品第十七</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0499a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0499a0501">正宗分明一乘果中，首明已滿果。共有二品：一爲已釋之如來壽量品，其次卽
<lb ed="TX" n="0499a06"/>分別功德品。在全經品第中，則爲第十七。</p>
<lb ed="TX" n="0499a07"/><p xml:id="pTX10p0499a0701">分別、卽辨聞法者受益之淺深、多少、遠近。功者、功行，德者、果德。此功
<lb ed="TX" n="0499a08"/>德卽由聞如來壽量所發生成就者；所聞之法殊勝，故能聞之功德亦因之殊勝也。</p>
<lb ed="TX" n="0499a09"/><p xml:id="pTX10p0499a0901">前品如來壽量，爲已滿之佛果，爲明聞佛果者所成之德相、及顯佛法之威力，
<lb ed="TX" n="0499a10"/>故有此品。</p>
<lb ed="TX" n="0499a11"/><p xml:id="pTX10p0499a1101">法力有五門：一、證，二、信，三、供養，四、聞法，五、讀誦持說。證、信
<lb ed="TX" n="0499a12"/>、供養三門，皆見本品。爲明此法力無上，故有此品。</p>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0500a" n="0500a"/>
<lb ed="TX" n="0500a01"/><p xml:id="pTX10p0500a0101">本品經文約分爲二：初一長行與頌，明時會獲益、現前階降。謂當時會衆獲益
<lb ed="TX" n="0500a02"/>，現前有高低、淺深之別也。後諸長行與諸頌，明校量勝劣、後時利益。謂與修習
<lb ed="TX" n="0500a03"/>他功德者校量勝劣，而顯其後時之利益也。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0500a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="7">丁二　辨時衆獲益</cb:mulu><head>丁二　辨時衆獲益</head>
<lb ed="TX" n="0500a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊一　時會獲益現前階降</cb:mulu><head>戊一　時會獲益現前階降</head>
<lb ed="TX" n="0500a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　標時益</cb:mulu><head>己一　標時益</head>
<lb ed="TX" n="0500a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0500a0701">爾時、大會聞佛說壽命劫數長遠如是，無量無邊阿僧祇衆生得大饒益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0500a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0500a0801">前品一字一句皆顯佛之法身，故聞證者衆，能獲饒益。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0500a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　佛吿益</cb:mulu><head>己二　佛吿益</head>
<lb ed="TX" n="0500a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　明證得</cb:mulu><head>庚一　明證得</head>
<lb ed="TX" n="0500a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0500a1101">於時、世尊吿彌勒菩薩摩訶薩：『<name role="" type="person">阿逸多</name>！我說是如來壽命長遠時，六百八十萬
<lb ed="TX" n="0500a12"/>億那由他恆河沙衆生得無生法忍，復有千倍菩薩摩訶薩得聞持陀羅尼門，復有一世界
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0501a" n="0501a"/>
<lb ed="TX" n="0501a01"/>微塵數菩薩摩訶薩得樂說無礙辯才，復有一世界微塵數菩薩摩訶薩得百千萬億無量旋
<lb ed="TX" n="0501a02"/>陀羅尼，復有三千大千世界微塵數菩薩摩訶薩能轉不退法輪，復有二千中國土微塵數
<lb ed="TX" n="0501a03"/>菩薩摩訶薩能轉淸淨法輪。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0501a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0501a0401">此明依位證得，謂各依菩薩地位而有證得之益也。自前品以來，佛已非爲聲聞
<lb ed="TX" n="0501a05"/>弟子說法，乃爲果地菩薩而說，故呼果地菩薩上首彌勒之名而吿之也。無生滅法爲
<lb ed="TX" n="0501a06"/>無生法，證於無生法而安住其中，爲得無生忍。證此者，爲入於初地、二地。聞持
<lb ed="TX" n="0501a07"/>陀羅尼、卽發生智光，得大總持，能入一切敎海。證此者，爲入於三、四地。樂說
<lb ed="TX" n="0501a08"/>無礙辯才，證此者爲入於五、六地。旋陀羅尼、卽由無相而觀有相，復由有相而觀
<lb ed="TX" n="0501a09"/>無相，能觀有無二相平等不二，爲得旋陀羅尼。證此者爲入於七地。轉不退法輪、
<lb ed="TX" n="0501a10"/>卽念念不退轉，證此者爲入於八地。轉淸淨法輪、卽具足辯才，現大神通，覆衆生
<lb ed="TX" n="0501a11"/>界，無礙無著，證此者爲入於九地、十地。二千中國土，卽二千箇中千世界也。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0501a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0501a1201">『復有小千國土微塵數菩薩摩訶薩八生當得阿耨多羅三藐三菩提，復有四四天下
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0502a" n="0502a"/>
<lb ed="TX" n="0502a01"/>微塵數菩薩摩訶薩四生當得阿耨多羅三藐三菩提，復有三四天下微塵數菩薩摩訶薩三
<lb ed="TX" n="0502a02"/>生當得阿耨多羅三藐三菩提，復有二四天下微塵數菩薩摩訶薩二生當得阿耨多羅三藐
<lb ed="TX" n="0502a03"/>三菩提，復有一四天下微塵數菩薩摩訶薩一生當得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0502a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0502a0401">此明依生證得，謂依再受後生之次數而有證得之益也。得菩提、此指初地菩薩
<lb ed="TX" n="0502a05"/>離分段死，隨分得見眞如法性，名得菩提，非得果滿佛位菩提。小千國土、卽小千
<lb ed="TX" n="0502a06"/>世界。四天下、卽東、西、南、北四大部洲，每一四大部洲爲一個四天下。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0502a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　明信發</cb:mulu><head>庚二　明信發</head>
<lb ed="TX" n="0502a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0502a0801">『復有八世界微塵數衆生皆發阿耨多羅三藐三菩提心』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0502a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0502a0901">此謂信心成就，卽信不退也。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0502a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己三　供養益</cb:mulu><head>己三　供養益</head>
<lb ed="TX" n="0502a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0502a1101">佛說是諸菩薩摩訶薩得大法利時，於虛空中雨曼陀羅華、摩訶曼陀羅華，以散無
<lb ed="TX" n="0502a12"/>量百千萬億寶樹下師子座上諸佛，幷散七寶塔中師子座上釋迦牟尼佛及久滅度多寶如
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0503a" n="0503a"/>
<lb ed="TX" n="0503a01"/>來，亦散一切諸大菩薩及四部衆。又雨細末旃檀、沈水香等。於虛空中天鼓自鳴，妙
<lb ed="TX" n="0503a02"/>聲深遠。又雨千種天衣，垂諸瓔珞：眞珠瓔珞，摩尼珠瓔珞，如意珠瓔珞，遍於九方
<lb ed="TX" n="0503a03"/>。衆寶香罏燒無價香，自然周至，供養大會。一一佛上有諸菩薩執持旛蓋，次第而上
<lb ed="TX" n="0503a04"/>至於梵天。是諸菩薩以妙音聲，歌無量頌，讚歎諸佛。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0503a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0503a0501">此釋供養益：一、雨華，二、雨香，三、鼓樂，四、雨嚴具，五、燒香，六、
<lb ed="TX" n="0503a06"/>旛蓋。凡說證果之法，均有瑞應，此非有意而成，皆佛法威德之力所感召，爲不可
<lb ed="TX" n="0503a07"/>思議之佛境界也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0503a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己四　領受益</cb:mulu><head>己四　領受益</head>
<lb ed="TX" n="0503a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0503a0901">爾時、彌勒菩薩從座而起，偏袒右肩，合掌向佛而說偈言：『佛說希有法，昔所
<lb ed="TX" n="0503a10"/>未曾聞，世尊有大力，壽命不可量。無數諸佛子，聞世尊分別，說得法利者，歡喜充
<lb ed="TX" n="0503a11"/>遍身。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0503a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0503a1201">此二頌、頌聞法歡喜。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0504a" n="0504a"/>
<lb ed="TX" n="0504a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0504a0101">『或住不退地；或得陀羅尼；或無礙樂說；萬億旋總持；或有大千界微塵數菩薩
<lb ed="TX" n="0504a02"/>，各各皆能轉不退之法輪；復有中千界微塵數菩薩，各各皆能轉淸淨之法輪。復有小
<lb ed="TX" n="0504a03"/>千界微塵數菩薩，餘各八生在，當得成佛道；復有四、三、二，如此四天下微塵諸菩
<lb ed="TX" n="0504a04"/>薩，隨數生成佛；或一四天下微塵數菩薩，餘有一生在，當成一切智。如是等衆生，
<lb ed="TX" n="0504a05"/>聞佛壽長遠，得無量無漏淸淨之果報。復有八世界微塵數衆生，聞佛說壽命，皆發無
<lb ed="TX" n="0504a06"/>上心。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0504a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0504a0701">此八頌中，初七頌頌證得益，後一頌頌信發益。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0504a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0504a0801">『世尊說無量不可思議法，多有所饒益，如虛空無邊。雨天曼陀羅、摩訶曼陀羅
<lb ed="TX" n="0504a09"/>；釋梵如恆沙，無數佛土來，雨旃檀、沈水，繽紛而亂墜，如鳥飛空下，供散於諸佛
<lb ed="TX" n="0504a10"/>；天鼓虛空中，自然出妙聲；天衣千萬種，旋轉而來下；衆寶妙香罏，燒無價之香，
<lb ed="TX" n="0504a11"/>自然悉周遍，供養諸世尊；其大菩薩衆，執七寶旛蓋，高妙萬億種，次第至梵天。一
<lb ed="TX" n="0504a12"/>一諸佛前，寶幢懸勝旛，亦以千萬偈，歌詠諸如來。如是種種事，昔所未曾有。聞佛
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0505a" n="0505a"/>
<lb ed="TX" n="0505a01"/>壽無量，一切皆歡喜。佛名聞十方，廣饒益衆生，一切具善根，以助無上心』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0505a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0505a0201">此九頌中，初七頌頌供養益，末二頌頌結成歡喜。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0505a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="8">戊二　校量勝劣後時利益</cb:mulu><head>戊二　校量勝劣後時利益</head>
<lb ed="TX" n="0505a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己一　隨喜信解益</cb:mulu><head>己一　隨喜信解益</head>
<lb ed="TX" n="0505a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0505a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0505a0601">爾時、佛吿彌勒菩薩摩訶薩：『<name role="" type="person">阿逸多</name>！其有衆生聞佛壽命長遠如是，乃至能生
<lb ed="TX" n="0505a07"/>一念信解，所得功德無有限量。若有善男子、善女人，爲阿耨多羅三藐三菩提故，於
<lb ed="TX" n="0505a08"/>八十萬億那由他劫行五波羅密⸺檀波羅密，尸羅波羅密，羼提波羅密，毗梨耶波羅
<lb ed="TX" n="0505a09"/>密，禪波羅密⸺除般若波羅密，以是功德比前功德，百分、千分、百千萬億分不及
<lb ed="TX" n="0505a10"/>其一，乃至算數譬喩所不能知。若善男子、善女人有如是功德，於阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="TX" n="0505a11"/>提退者，無有是處』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0505a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0505a1201">聞佛壽命長遠，僅生一念之信解，爲隨喜信解，而其功德已爲長劫修五波羅密
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0506a" n="0506a"/>
<lb ed="TX" n="0506a01"/>者所不能及，故不復有退轉之慮。蓋一念信解於如來三身之力，卽是證於法性，故
<lb ed="TX" n="0506a02"/>勝於行五波羅密之功德，但除般若波羅密。以六度之中，能修般若波羅密，則其餘
<lb ed="TX" n="0506a03"/>所修五度卽臻究竟耳。比前功德，指比一念信解之功德，百分一念信解之功德、乃
<lb ed="TX" n="0506a04"/>至百千萬億分一念信解之功德而取其一，喩其數極小，則功德之量愈微；算數譬喩
<lb ed="TX" n="0506a05"/>所不能知，則此分數小而又小，卽此功德之量微而益微。而久修五度以求無上覺者
<lb ed="TX" n="0506a06"/>之功德仍不能及之，深顯一念信解者之功德無量也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0506a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0506a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0506a0801">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言；『若人求佛慧，於八十萬億那由他劫數，行五
<lb ed="TX" n="0506a09"/>波羅密：於是諸劫中，布施供養佛，及緣覺弟子，幷諸菩薩衆，珍異之飮食，上服與
<lb ed="TX" n="0506a10"/>臥具，旃檀立精舍，以園林莊嚴，如是等布施，種種皆微妙；盡此諸劫數，以迴向佛
<lb ed="TX" n="0506a11"/>道。若復持禁戒，淸淨無缺漏，求於無上道，諸佛之所歎。若復行忍辱，住於調柔地
<lb ed="TX" n="0506a12"/>，設衆惡來加，其心不傾動；諸有得法者，懷於增上慢，爲斯所輕惱，如是亦能忍。
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0507a" n="0507a"/>
<lb ed="TX" n="0507a01"/>若復勤精進，志念常堅固，於無量億劫，一心不懈息。又於無數劫，住於空閒處，若
<lb ed="TX" n="0507a02"/>坐、若經行，除睡常攝心，以是因緣故，能生諸禪定；八十億萬劫，安住心不亂，持
<lb ed="TX" n="0507a03"/>此一心福，願求無上道：我得一切智，盡諸禪定際。是人於百千萬億劫數中，行此諸
<lb ed="TX" n="0507a04"/>功德，如上之所說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0507a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0507a0501">此十二頌、頌行五度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0507a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0507a0601">『有善男女等，聞我說壽命，乃至一念信，其福過於彼。若人悉無有一切諸疑悔
<lb ed="TX" n="0507a07"/>，深心須臾信，其福爲如此。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0507a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0507a0801">此二頌、頌一念生信之福。解而能信，斯爲眞信，故不言解而解在其中矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0507a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0507a0901">『其有諸菩薩，無量劫行道，聞我說壽命，是則能信受。如是諸人等，頂受此經
<lb ed="TX" n="0507a10"/>典，願我於未來，長壽度衆生；如今日世尊，諸釋中之王，道場師子吼，說法無所畏
<lb ed="TX" n="0507a11"/>；我等未來世，一切所尊敬，坐於道場時，說壽亦如是。若有深心者，淸淨而質直，
<lb ed="TX" n="0507a12"/>多聞能總持，隨義解佛語，如是之人等，於此無有疑。</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0508a" n="0508a"/>
<lb ed="TX" n="0508a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0508a0101">此五頌半中，初四頌頌能信之人，末一頌半、結成。願我於未來下十句，均爲
<lb ed="TX" n="0508a02"/>頂受經典者發願之辭。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0508a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="9">己二　解持讀誦益</cb:mulu><head>己二　解持讀誦益</head>
<lb ed="TX" n="0508a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚一　長行</cb:mulu><head>庚一　長行</head>
<lb ed="TX" n="0508a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0508a0501">『又、<name role="" type="person">阿逸多</name>！若有聞佛壽命長遠，解其言趣，是人所得功德無有限量，能起如
<lb ed="TX" n="0508a06"/>來無上之慧，何況廣聞是經、若敎人聞，若自持、若敎人持，若自書、若敎人書，若
<lb ed="TX" n="0508a07"/>以華、香、瓔珞、幢旛、繒蓋、香油蘇燈、供養經卷？是人功德無量無邊，能生一切
<lb ed="TX" n="0508a08"/>種智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0508a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0508a0901">此明行者功德無邊、能生種智。解其言趣、謂解如來壽量品所言之意趣。無上
<lb ed="TX" n="0508a10"/>慧、卽無上菩提。起者、能發生之謂。聞、謂求法，持、謂修行，書、謂流通。言
<lb ed="TX" n="0508a11"/>信解之功德無量，已如上節所述，何況聞持書寫供養是經，功德更爲無量，必生佛
<lb ed="TX" n="0508a12"/>智無疑矣！</p></cb:div>
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0509a" n="0509a"/>
<lb ed="TX" n="0509a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0509a0101">『<name role="" type="person">阿逸多</name>！若善男子、善女人，聞我說壽命長遠，深心信解，則爲見佛常在耆闍
<lb ed="TX" n="0509a02"/>崛山，共大菩薩、諸聲聞衆圍繞說法；又見此<name role="" type="person">娑婆世界</name>，其地琉璃，坦然平正，閻浮
<lb ed="TX" n="0509a03"/>檀金以界八道，寶樹行列，諸臺樓觀皆悉寶成，其菩薩衆咸處其中。若有能如是觀者
<lb ed="TX" n="0509a04"/>，當知是爲深信解相。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0509a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0509a0501">此明行者爲見報身淨土。惟深心信解，故能常見如來報身與如來報土。報土亦
<lb ed="TX" n="0509a06"/>不離於化土，惟佛心淸淨，故穢土卽淨土，化土卽報土。若衆生能信解佛身常住，
<lb ed="TX" n="0509a07"/>則其心淸淨，亦能見穢土爲淨土矣。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0509a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0509a0801">『又復如來滅後，若聞是經而不毀訾，起隨喜心，當知已爲深信解相，何況讀誦
<lb ed="TX" n="0509a09"/>、受持之者！斯人則爲頂戴如來。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0509a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0509a1001">此明行者卽爲頂戴於佛。不毀訾、卽能隨順，故生喜心。喜卽已能深信深解，
<lb ed="TX" n="0509a11"/>況加誦持是經，故如有佛常住其頂。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0509a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0509a1201">『<name role="" type="person">阿逸多</name>！是善男子、善女人，不須爲我復起塔寺、及作僧坊、以四事供養衆僧
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0510a" n="0510a"/>
<lb ed="TX" n="0510a01"/>。所以者何？是善男子、善女人受持讀誦是經典者，爲已起塔、造立僧坊、供養衆僧
<lb ed="TX" n="0510a02"/>；則爲以佛舍利起七寶塔，高廣漸小至於梵天，懸諸旛蓋及衆寶鈴，華、香、瓔珞、
<lb ed="TX" n="0510a03"/>末香、塗香、燒香，衆鼓、伎樂、簫笛、箜篌、種種舞戲，以妙音聲、歌唄讚頌；則
<lb ed="TX" n="0510a04"/>爲於無量千萬億劫作是供養已。<name role="" type="person">阿逸多</name>！若我滅後，聞是經典，有能受持，若自書、
<lb ed="TX" n="0510a05"/>若敎人書，則爲起立僧坊，以赤旃檀、作諸殿堂三十有二，高八多羅樹，高廣嚴好，
<lb ed="TX" n="0510a06"/>百千比丘於其中止，園林、浴池、經行、禪窟、衣服、飮食、床褥、湯藥、一切樂具
<lb ed="TX" n="0510a07"/>充滿其中；如是僧坊、堂閣若干百千萬億其數無量，以此現前供養於我及比丘僧。是
<lb ed="TX" n="0510a08"/>故我說如來滅後，若有受持、讀誦、爲他人說，若自書、若敎人書，供養經卷，不須
<lb ed="TX" n="0510a09"/>復起塔寺、及造僧坊、供養衆僧。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0510a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0510a1001">此明行者卽爲已起佛塔、僧坊供養。僧所居處爲僧坊。四事，謂衣服、飮食、
<lb ed="TX" n="0510a11"/>臥具、醫藥等。起塔、建坊，原以供養三寶，而受持讀誦是經，卽於一切諸佛及諸
<lb ed="TX" n="0510a12"/>佛阿耨多羅三藐三菩提法所從出之處，已爲有身、口、意三業之供養，故等於已起
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0511a" n="0511a"/>
<lb ed="TX" n="0511a01"/>造、已供養。自則爲以佛句起、至作是供養已止，廣釋行者爲已起佛塔供養。自若
<lb ed="TX" n="0511a02"/>我滅後句起、至供養於我及比丘僧止，廣釋行者爲已立僧坊供養。是故我說以下二
<lb ed="TX" n="0511a03"/>句，重言不須復作以結前意。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0511a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0511a0401">『況復有人能持是經，兼行布施、持戒、忍辱、精進、一心、智慧，其德最勝無
<lb ed="TX" n="0511a05"/>量無邊。譬如虛空，東、西、南、北、四維、上、下無量無邊，是人功德亦復如是無
<lb ed="TX" n="0511a06"/>量無邊，疾至一切種智。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0511a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0511a0701">此明行者兼行六度自利、疾得種智。一心、卽禪定。能修六度，則不惟安住於
<lb ed="TX" n="0511a08"/>敎義，而已見之於躬行，故功德益爲無量無邊。前者非不應兼行六度，今但於此顯
<lb ed="TX" n="0511a09"/>兼行者之功德愈多耳。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0511a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0511a1001">『若人讀誦、受持是經，爲他人說，若自書、若敎人書，復能起塔、及造僧坊，
<lb ed="TX" n="0511a11"/>供養讚歎聲聞衆僧，亦以百千萬億讚歎之法讚歎菩薩功德，又爲他人種種因緣隨義解
<lb ed="TX" n="0511a12"/>說此法華經，復能淸淨持戒與柔和者而共同止，忍辱無瞋，志念堅固，常貴坐禪，得
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0512a" n="0512a"/>
<lb ed="TX" n="0512a01"/>諸深定，精進勇猛，攝諸善法，利根智慧，善答問難。<name role="" type="person">阿逸多</name>！若我滅後，諸善男子
<lb ed="TX" n="0512a02"/>、善女人受持讀誦是經典者，復有如是諸善功德，當知是人已趣道場，近阿耨多羅三
<lb ed="TX" n="0512a03"/>藐三菩提，坐道樹下。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0512a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0512a0401">此明行者兼行六度利他、爲趣道場。起塔、造坊等爲財施，讚三乘、說法華經
<lb ed="TX" n="0512a05"/>爲法施，合持戒忍辱禪定精進智慧爲六度，多爲利他而起，故爲直趣菩提之場。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0512a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0512a0601">『<name role="" type="person">阿逸多</name>！是善男子、善女人，若坐、若立、若行處，此中便應起塔，一切天人
<lb ed="TX" n="0512a07"/>皆應供養如佛之塔。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0512a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0512a0801">此明行者在處、應起塔供養。眞能受持是經者所在之處，卽爲佛法身所在之處
<lb ed="TX" n="0512a09"/>，以佛法身遍於法界，能持是經卽與法身相應。又諸佛報身福德智慧，悉此經所成
<lb ed="TX" n="0512a10"/>就，行者能兼行六度，卽爲佛報身少分之所在處也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="TX" n="0512a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="10">庚二　重頌</cb:mulu><head>庚二　重頌</head>
<lb ed="TX" n="0512a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0512a1201">爾時、世尊欲重宣此義而說偈言：『若我滅度後，能奉持此經，斯人福無量，如
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0513a" n="0513a"/>
<lb ed="TX" n="0513a01"/>上之所說。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0513a0201">此一頌、頌前三項。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0513a0301">『是則爲具足一切諸供養；以舍利起塔，七寶而莊嚴，表刹甚高廣，漸小至梵天
<lb ed="TX" n="0513a04"/>，寶鈴千萬億，風動出妙音；又於無量劫，而供養此塔，華香諸瓔珞、天衣、衆伎樂
<lb ed="TX" n="0513a05"/>、然香油蘇燈、周匝常照明。惡世法末時，能持是經者，則爲已如上，具足諸供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0513a0601">此四頌半、頌卽爲起塔供養。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0513a0701">『若能持是經，則如佛現在，以牛頭旃檀，起僧坊供養，堂有三十二，高八多羅
<lb ed="TX" n="0513a08"/>樹，上饌、妙衣服、床臥皆具足。百千衆住處，園林、諸浴池，經行及禪窟，種種皆
<lb ed="TX" n="0513a09"/>嚴好。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0513a1001">此三頌、頌卽爲起坊供養。多羅樹、卽棕樹。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0513a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0513a1101">『若有信解心，受持、讀誦、書，若復敎人書；及供養經卷，散華香、末香，以
<lb ed="TX" n="0513a12"/>須曼、薝蔔、阿提目多伽、熏油常然之。如是供養者，得無量功德，如虛空無邊，其
<pb ed="TX" xml:id="TX10.0007.0514a" n="0514a"/>
<lb ed="TX" n="0514a01"/>福亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0514a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0514a0201">此三頌、頌兼行六度自利，疾得種智。須曼華、卽適意花。薝蔔、卽黃花。阿
<lb ed="TX" n="0514a03"/>提目多伽、卽善思惟花。頌中但論一施，不說五度。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0514a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0514a0401">『況復持此經，兼布施、持戒、忍辱、樂禪定、不瞋、不惡口；恭敬於塔廟，謙
<lb ed="TX" n="0514a05"/>下諸比丘，遠離自高心，常思惟智慧，有問難不瞋，隨順爲解說：若能行是行，功德
<lb ed="TX" n="0514a06"/>不可量。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0514a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0514a0701">此三頌、頌兼行六度利他，爲趣道場。恭敬塔廟，謙下比丘，皆精進度所攝。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0514a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pTX10p0514a0801">『若見此法師，成就如是德，應以天華散，天衣覆其身，頭面接足禮，生心如佛
<lb ed="TX" n="0514a09"/>想。又應作是念：不久詣道樹，得無漏無爲，廣利諸人天。其所住止處，經行若坐臥
<lb ed="TX" n="0514a10"/>，乃至說一偈，是中應起塔，莊嚴令妙好，種種以供養。佛子住此地，則是佛受用，
<lb ed="TX" n="0514a11"/>常在於其中，經行及坐臥』。</p></cb:div>
<lb ed="TX" n="0514a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pTX10p0514a1201">此五頌、頌行者在處應起塔供養。</p></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
</back></text></TEI>